GDP Growth India: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં ભારતની 7.8% GDP ગ્રોથનો ઉલ્લેખ કરીને દેશવાસીઓને અભિનંદન આપ્યા હતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ, સપ્લાય ચેઇનમાં અસ્થિરતા અને 2020થી ચાલી રહેલા વૈશ્વિક સંકટો વચ્ચે પણ ભારત ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે આત્મનિર્ભર ભારત, સ્વદેશી વસ્તુઓ, ‘વોકલ ફોર લોકલ’ અને ‘વેડ ઇન ઇન્ડિયા’ જેવા સંદેશો આપતાં વિદેશ પ્રવાસ, વિદેશમાં લગ્ન અને બિનજરૂરી સોનાની ખરીદી ઘટાડવાની અપીલ પણ કરી હતી.
આ દાવાઓ વચ્ચે પત્રકાર મયૂર જાની સાથેની ચર્ચામાં આર્થિક વિશ્લેષક ગિરજેશ વશિષ્ઠે GDPના આંકડા અને તેની પાછળની ગણતરી અંગે અનેક સવાલો ઉઠાવ્યા. તેમણે દલીલ કરી કે માત્ર GDPના એક આંકડાથી સમગ્ર અર્થતંત્રની મજબૂતી નક્કી કરી શકાય નહીં.
બર્નસ્ટીનના વિશ્લેષણનો ઉલ્લેખ
ગિરજેશ વશિષ્ઠે આંતરરાષ્ટ્રીય ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અને રિસર્ચ ફર્મ બર્નસ્ટીનના વિશ્લેષણનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે 7.8%ની વૃદ્ધિ પાછળ સરકારી આર્થિક સહાય, ટેક્સમાં રાહત અને અન્ય નાણાકીય પગલાંનો પ્રભાવ હોઈ શકે છે. તેમના અનુસાર સરકાર તરફથી આશરે 20 અબજ ડોલર જેટલો ફિસ્કલ સપોર્ટ અર્થતંત્રમાં પ્રવેશ્યો હોય તો તેના કારણે આર્થિક પ્રવૃત્તિ અને કંપનીઓની આવકના આંકડામાં તાત્કાલિક સુધારો જોવા મળી શકે છે.
ચર્ચામાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો કે તેલ કંપનીઓને આશરે 2 અબજ ડોલરનું નુકસાન અને સરકાર પર 8થી 10 અબજ ડોલર સુધીનો ભાર પડ્યો હોવાની સ્થિતિમાં સરકારી ખર્ચ અને સહાયનો GDP પર પ્રભાવ જોવા મળી શકે છે. વશિષ્ઠે આને ઉદાહરણ દ્વારા સમજાવતા કહ્યું કે કોઈ વેપારીની દુકાનનું વેચાણ વધારવા માટે બહારથી નાણાં આપવામાં આવે તો વેચાણનો આંકડો વધે, પરંતુ તેનાથી દુકાનની મૂળભૂત માંગ કેટલી મજબૂત છે તે જરૂરી નથી સાબિત થતું.
GDP ગણતરીની પદ્ધતિ અંગે જૂના સવાલો
ચર્ચામાં પૂર્વ મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર અરવિંદ સુબ્રમણ્યમના સંશોધનનો પણ ઉલ્લેખ થયો. વશિષ્ઠના જણાવ્યા પ્રમાણે, 2011થી 2016 દરમિયાન ભારતના GDP ગ્રોથના આંકડા વાસ્તવિક સ્થિતિ કરતાં ઊંચા દર્શાવાયા હોવાની સંભાવના અંગે સુબ્રમણ્યમે સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. ચર્ચામાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો કે જે વૃદ્ધિનો સરેરાશ આંકડો આશરે 7% દર્શાવવામાં આવ્યો હતો, તે વૈકલ્પિક ગણતરી મુજબ લગભગ 4.5% હોઈ શકે છે.
આ સાથે GDPની ગણતરીમાં બેઝ યર બદલવાનો અને MCA21 ડેટાનો ઉપયોગ કરવાનો મુદ્દો પણ ચર્ચાયો. વશિષ્ઠે દલીલ કરી કે MCA21માં મુખ્યત્વે નોંધાયેલા કોર્પોરેટ ક્ષેત્રના આંકડા મહત્વપૂર્ણ બને છે, જ્યારે દેશના વિશાળ અનૌપચારિક ક્ષેત્રમાં કામ કરતા નાના વેપારીઓ, કારીગરો, લુહાર, સુથાર અને અન્ય અસંગઠિત વ્યવસાયોની વાસ્તવિક સ્થિતિનું પૂરતું પ્રતિબિંબ GDPમાં આવે છે કે નહીં તે મહત્વનો પ્રશ્ન છે.
રોજગાર અને આવક સાથે GDPનો સંબંધ કેમ ન દેખાય?
ચર્ચાનો સૌથી મહત્વનો મુદ્દો રોજગાર રહ્યો. વશિષ્ઠે કહ્યું કે જો દેશમાં ઉત્પાદન ખરેખર ઝડપથી વધી રહ્યું હોય તો તેની અસર મશીનરીના વેચાણ, ફેક્ટરીના વિસ્તરણ, રોજગાર અને લોકોની આવકમાં પણ દેખાવી જોઈએ. તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે GDPમાં 7.8%ની વૃદ્ધિ હોવા છતાં રોજગાર સર્જનમાં સમાન ગતિ કેમ જોવા મળતી નથી.
તેમણે બેરોજગારીના દરમાં માત્ર મર્યાદિત સુધારાનો ઉલ્લેખ કરતાં 4.7%નો આંકડો રજૂ કર્યો અને કહ્યું કે યુવાનોમાં શિક્ષણ વધ્યા પછી પણ યોગ્ય નોકરીની તકોનો અભાવ જોવા મળે છે. ચર્ચામાં ડિલિવરી ક્ષેત્રનું ઉદાહરણ પણ આપવામાં આવ્યું, જ્યાં ડિગ્રી, MA, MCom, MSc અને MCA જેવી લાયકાત ધરાવતા લોકો કામ કરતા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો.
મધ્યમ વર્ગ અને નાના વેપારીઓની મુશ્કેલીઓ
ચર્ચામાં મોંઘવારી, મકાનના વધતા ભાવ અને મધ્યમ વર્ગની ખરીદશક્તિ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી. આશરે ₹2 કરોડથી ₹2.5 કરોડના ફ્લેટ સામાન્ય પરિવારો માટે મુશ્કેલ બની રહ્યા હોવાનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો. દલીલ કરવામાં આવી કે જો વ્યક્તિની મોટાભાગની આવક ઘર ખરીદવામાં જતી રહે તો તેની અન્ય વપરાશ ક્ષમતા ઘટે છે, જે અર્થતંત્રના અન્ય ક્ષેત્રોને પણ અસર કરી શકે છે.
LPG સપ્લાયની તંગીનું ઉદાહરણ આપતાં ચર્ચામાં જણાવાયું કે કેટલાક નાના ફૂડ સ્ટોલ અને રોડસાઇડ વ્યવસાયોને ગેસની અછતના કારણે કામ બંધ કરવું પડ્યું. આથી આવા વ્યવસાયો સાથે જોડાયેલા લોકોની આવકમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો.
સરકારી નીતિઓ અને વપરાશ અંગે વિસંગતતા?
ચર્ચામાં વડાપ્રધાન દ્વારા પેટ્રોલ-ડીઝલનો ઓછો ઉપયોગ કરવા, વિદેશ પ્રવાસ તથા વિદેશમાં લગ્ન ટાળવા અને જરૂરિયાત વગર સોનું ન ખરીદવાની અપીલ પર પણ સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો. વશિષ્ઠે દલીલ કરી કે જો લોકો ખરીદી અને વપરાશ ઘટાડશે તો વેપાર અને ઉત્પાદન પર પણ અસર પડી શકે છે, જ્યારે બીજી તરફ GDP વૃદ્ધિ માટે આર્થિક પ્રવૃત્તિ વધવી જરૂરી છે.
ચર્ચામાં રાજકીય કાર્યક્રમો દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં વાહનોને કારણે સર્જાતા ટ્રાફિક અને ઇંધણના વપરાશનું વ્યક્તિગત ઉદાહરણ પણ આપવામાં આવ્યું. આના આધારે સરકારના સંદેશ અને વાસ્તવિક વર્તન વચ્ચેનો તફાવત દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો.
80 કરોડ લોકોને મફત અનાજ અને ગરીબીનો પ્રશ્ન
વશિષ્ઠે સરકાર દ્વારા આશરે 80 કરોડ લોકોને મફત અનાજ આપવામાં આવતું હોવાનો ઉલ્લેખ કરીને ગરીબી અંગે પણ સવાલ કર્યો. તેમનું કહેવું હતું કે જો દેશની આર્થિક સ્થિતિમાં ઐતિહાસિક સુધારો થયો હોય અને GDP વૃદ્ધિ 7.8% હોય, તો લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી મફત અનાજની જરૂરિયાતમાં ઘટાડો કેમ જોવા મળતો નથી તે અંગે ચર્ચા થવી જોઈએ.
ચર્ચાના અંતે બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં મોટા લોન ડિફોલ્ટ અને નાદારી પ્રક્રિયા અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા. દલીલ કરવામાં આવી કે કંપનીઓના નુકસાન અને બેંકોના નાણાં અંગે પારદર્શિતા જરૂરી છે.
સમગ્ર ચર્ચાનો મુખ્ય મુદ્દો એ રહ્યો કે GDPનો 7.8%નો સત્તાવાર આંકડો પોતાની જગ્યાએ મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ દેશની વાસ્તવિક આર્થિક સ્થિતિ સમજવા માટે રોજગાર, માથાદીઠ આવક, નાના વેપારીઓની સ્થિતિ, વપરાશ, ઉત્પાદન અને અસંગઠિત ક્ષેત્ર જેવા સૂચકોને પણ સાથે જોવાની જરૂર છે.
