SIR Voter List 2026: સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન એટલે કે SIRના ત્રીજા તબક્કા બાદ દેશના રાજકારણમાં ફરી એકવાર મતદાર યાદીને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. ત્રીજા તબક્કામાં 6 કરોડથી વધુ મતદાતાઓના નામ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા નથી. મહારાષ્ટ્રમાં SIR બાદ જાહેર થયેલી ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં 2.07 કરોડથી વધુ નામ બહાર રહી ગયા છે, જ્યારે દિલ્હીમાં સૌથી વધુ 32.7 ટકા નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સામેલ થયા નથી. આ આંકડાઓ સામે આવ્યા બાદ કોંગ્રેસ નેતા અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ ચૂંટણી આયોગ અને BJP પર ફરી એકવાર ‘વોટ ચોરી’નો આરોપ લગાવ્યો છે.
રાહુલ ગાંધીનો ચૂંટણી આયોગ સામે સીધો હુમલો
રાહુલ ગાંધીએ મંગળવારે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને ચૂંટણી આયોગને ‘વોટ ચોરી આયોગ’ ગણાવ્યો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે BJP અને ચૂંટણી આયોગ પોતાની રણનીતિમાં ફેરફાર કરતા રહે છે, પરંતુ બંનેનો અંતિમ હેતુ એક જ છે—કોઈપણ કિંમતે BJPને ચૂંટણીમાં જીત અપાવવી અને દેશના લોકતંત્રને નુકસાન પહોંચાડવું. રાહુલે પોતાના આરોપને સમજાવવા માટે મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ બંગાળના ઉદાહરણો પણ આપ્યા.
भाजपा और ‘वोट चोरी आयोग’ के तरीके बदलते रहते हैं, और बदलते रहेंगे – मकसद बस एक ही है: किसी भी क़ीमत पर BJP की जीत, और भारत के लोकतंत्र का अंत।
महाराष्ट्र 2024 – लोकसभा और विधानसभा चुनाव के बीच अचानक 39 लाख नए वोटर जुड़ गए। मैंने तब भी कहा था, आज भी कहता हूँ: यह वोट चोरी थी।…
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) September 1, 2026
મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ બંગાળનો ઉલ્લેખ
રાહુલ ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર, મહારાષ્ટ્રમાં 2024ની લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણી વચ્ચે અચાનક 39 લાખ નવા મતદાતાઓ ઉમેરાયા હતા. તેમણે અગાઉ પણ આ વધારાને ‘વોટ ચોરી’ સાથે જોડીને સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. હવે SIR બાદ મહારાષ્ટ્રની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં થયેલા મોટા ઘટાડાને લઈને તેમણે ફરી ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અંગે પ્રશ્નો કર્યા છે. પશ્ચિમ બંગાળ અંગે રાહુલે દાવો કર્યો કે SIR દરમિયાન દૂર કરાયેલા નામોમાંથી 91 ટકા નામ અપીલ બાદ ફરીથી બહાલ કરવા પડ્યા હતા. તેમના મતે, આનો અર્થ એ થાય છે કે શરૂઆતમાં હટાવવામાં આવેલા લગભગ 10માંથી 9 નામો અંગે બાદમાં ફરી વિચાર કરવો પડ્યો.
મહારાષ્ટ્રમાં 2.07 કરોડથી વધુ મતદાતાઓ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં નથી
મહારાષ્ટ્રમાં SIRની શરૂઆત પહેલાં કુલ 9,78,54,049 મતદાતાઓ મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા હતા. 31 ઓગસ્ટે જાહેર કરાયેલી ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં 7,71,65,562 મતદાતાઓના નામ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. એટલે કે કુલ 2,06,88,487 મતદાતાઓના નામ હાલની ડ્રાફ્ટ યાદીમાં જોવા મળતા નથી. આ સંખ્યા અગાઉ નોંધાયેલા કુલ મતદાતાઓના 21.14 ટકા જેટલી થાય છે. ડ્રાફ્ટ યાદીમાં 3,95,89,905 પુરુષ, 3,75,72,570 મહિલા અને 3,087 થર્ડ જેન્ડર મતદાતાઓનો સમાવેશ થાય છે.
રાહુલ ગાંધીએ મતદાર સંખ્યાના તફાવત પર ઉઠાવ્યો સવાલ
રાહુલ ગાંધીએ મહારાષ્ટ્રના જુદા-જુદા ચૂંટણી આંકડાઓની સરખામણી કરીને સવાલ કર્યો છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મહારાષ્ટ્રમાં આશરે 9.29 કરોડ મતદાતાઓ હતા, જ્યારે વિધાનસભા ચૂંટણીમાં આ સંખ્યા આશરે 9.7 કરોડ હતી. SIR બાદ જાહેર થયેલી ડ્રાફ્ટ યાદીમાં આ સંખ્યા ઘટીને આશરે 7.78 કરોડ થઈ ગઈ છે. આટલો મોટો તફાવત શા માટે છે અને કઈ મતદાર યાદી યોગ્ય હતી, તે અંગે તેમણે ચૂંટણી આયોગ પાસેથી સ્પષ્ટતા માગી છે.
ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી નામ બહાર રહેવાના કારણો
ચૂંટણી અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી નામ બહાર રહેવાનો અર્થ એ નથી કે મતદારનું નામ અંતિમ રીતે મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યું છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર કુલ 2.07 કરોડ મતદાતાઓના એન્યુમરેશન ફોર્મ એટલે કે ગણતરી પ્રપત્રો એકત્ર થઈ શક્યા નહોતા. આવા મતદાતાઓને અલગ-અલગ શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.
Absentથી Duplicate સુધીની અલગ શ્રેણીઓ
આ 2.07 કરોડ કેસોમાં આશરે 75.52 લાખ મતદાતાઓ એવા છે જેઓ આપેલા સરનામે મળ્યા નહોતા અથવા ગેરહાજર હતા. 76.80 લાખ મતદાતાઓ કાયમી રીતે અન્ય સ્થળે સ્થળાંતર કરી ગયા હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આશરે 34.81 લાખ લોકોને મૃત તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. 17.63 લાખ મતદાતાઓ અન્ય સ્થળે પહેલેથી નોંધાયેલા અથવા ડુપ્લિકેટ તરીકે ઓળખાયા છે, જ્યારે 2.23 લાખ નામોને અન્ય શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યા છે. ચૂંટણી અધિકારીઓનું કહેવું છે કે આ વર્ગીકરણ અંતિમ નિર્ણય નથી અને યોગ્ય પ્રક્રિયા બાદ નામ ફરીથી સામેલ થઈ શકે છે.
પુણે, થાણે અને મુંબઈમાં સૌથી વધુ નામ બહાર
મહારાષ્ટ્રમાં મોટા શહેરી જિલ્લાઓમાં ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી બહાર રહેલા મતદાતાઓની સંખ્યા ખાસ કરીને વધારે છે. પુણેમાં 28,66,481 નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સામેલ થયા નથી. થાણેમાં આ સંખ્યા 28,59,377 રહી છે. મુંબઈ ઉપનગરમાં 26,58,202, નાગપુરમાં 14,43,267, નાશિકમાં 10,27,792 અને મુંબઈ શહેરમાં 9,50,720 નામ બહાર રહ્યા છે. માત્ર પુણે, થાણે અને મુંબઈ ઉપનગરને મળીને 83,84,060 નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સામેલ થયા નથી. આ રાજ્યમાં બહાર રહેલા કુલ નામોના આશરે 40.5 ટકા જેટલા છે.
દાવા અને વાંધા માટે એક મહિનાની તક
ચૂંટણી આયોગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી અંતિમ યાદી નથી. જે મતદાતાનું નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં નથી અથવા જેમને કોઈ કારણસર વાંધો હોય તેઓ નિર્ધારિત સમયગાળામાં દાવો અથવા વાંધો નોંધાવી શકે છે. પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ યોગ્ય દસ્તાવેજો અને ચકાસણીના આધારે પાત્ર મતદાતાનું નામ અંતિમ મતદાર યાદીમાં ફરી સામેલ થઈ શકે છે. તેથી ડ્રાફ્ટ યાદીમાં નામ ન હોવાને અંતિમ રીતે મતાધિકાર ગુમાવવો માનવો યોગ્ય નથી.
દેશભરમાં SIRને લઈને રાજકીય ગરમાવો
SIRના ત્રીજા તબક્કામાં અત્યાર સુધી 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીઓ સામે આવી છે. ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ મહારાષ્ટ્રમાં આશરે 21.1 ટકા અને દિલ્હીમાં આશરે 32.8 ટકા નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સામેલ થયા નથી. દિલ્હીમાં 32.7 ટકા નામ હટાવવામાં આવ્યા હોવાનો આંકડો પણ ચર્ચામાં છે. આ મોટા પ્રમાણના ફેરફારોને કારણે વિપક્ષ ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અંગે સતત સવાલો ઉઠાવી રહ્યો છે.
ચૂંટણી યાદીનો વિવાદ હવે રાજકીય મુદ્દો બન્યો
એક તરફ રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસનો આરોપ છે કે મતદાર યાદીમાં મોટા પાયે ફેરફાર ચૂંટણી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ ઊભા કરે છે. બીજી તરફ ચૂંટણી આયોગનું કહેવું છે કે ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી નામ બહાર રહેવું અંતિમ રીતે નામ કાપી નાખવા સમાન નથી અને દરેક પાત્ર મતદારને દાવા તથા વાંધા દ્વારા પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવાની તક આપવામાં આવી રહી છે. હવે આગામી તબક્કામાં કેટલા નામ ફરી ઉમેરાય છે અને અંતિમ મતદાર યાદીમાં કેટલો ફેરફાર થાય છે તેના પર સમગ્ર વિવાદનું ધ્યાન રહેશે. મહારાષ્ટ્ર સહિત અનેક રાજ્યોમાં SIRની પ્રક્રિયાએ ચૂંટણી યાદી, મતાધિકાર અને ચૂંટણી પારદર્શિતાને લઈને રાજકીય ચર્ચાને વધુ તીવ્ર બનાવી દીધી છે.
