Tibet Protest Delhi: ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની ભારત મુલાકાત પહેલાં દિલ્હીમાં તિબેટીયન સમુદાયે ચીનની નીતિઓ અને તિબેટમાં માનવાધિકારોની સ્થિતિને લઈને વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. શુક્રવારે, 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ યોજાયેલા આ વિરોધ દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓએ તિબેટમાં ચીનના માનવાધિકાર રેકોર્ડ, પર્યાવરણીય મુદ્દાઓ અને બેઇજિંગની નીતિઓ વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા.
ભારત મંડપમ પાસે વિદ્યાર્થી કાર્યકર્તાઓનું પ્રદર્શન
બ્રિક્સ શિખર સંમેલનના મુખ્ય કાર્યક્રમ સ્થળ ભારત મંડપમની નજીક શુક્રવારે સવારે વિદ્યાર્થી કાર્યકર્તાઓના એક સમૂહે પરંપરાગત તિબેટીયન ધ્વજ લહેરાવીને વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. પ્રદર્શનકારીઓના હાથમાં વિવિધ સંદેશાઓ ધરાવતા પોસ્ટરો જોવા મળ્યા હતા. તેમાં ‘શી જિનપિંગ = નરસંહાર’ અને ‘તિબેટ પર્યાવરણીય વિનાશનો સામનો કરી રહ્યું છે’ જેવા સંદેશાઓનો સમાવેશ થતો હતો.
ધ હિંદુના અહેવાલ અનુસાર, ભારત મંડપમ પાસે ચીન વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર કરવાના મામલે પોલીસે પાંચ લોકોને કસ્ટડીમાં લીધા હતા. વિરોધ દરમિયાન સુરક્ષા વ્યવસ્થા પણ સઘન કરવામાં આવી હતી.
તિબેટ મુદ્દે બ્રિક્સ નેતાઓને અવાજ ઉઠાવવાની અપીલ
વિરોધનું આયોજન કરનાર સંગઠન સ્ટુડન્ટ્સ ફોર એ ફ્રી તિબેટ (ઇન્ડિયા)ની રાષ્ટ્રીય નિર્દેશક તેનઝિન પાસંગે બ્રિક્સ દેશોના નેતાઓને તિબેટ અંગે અવાજ ઉઠાવવાની અપીલ કરી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે બ્રિક્સ નેતાઓએ તિબેટ પર ચીનના ‘ગેરકાયદેસર કબજા’ સામે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરવું જોઈએ.
પાસંગે એવો આરોપ પણ લગાવ્યો હતો કે તિબેટ પર ચીનના નિયંત્રણને કારણે બેઇજિંગ એશિયાની મુખ્ય નદી પ્રણાલીઓ પર પોતાનો પ્રભાવ વધારી રહ્યું છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, તિબેટમાં માનવાધિકારોનું વ્યવસ્થિત રીતે ઉલ્લંઘન થઈ રહ્યું છે અને ચીનની સરહદો પર આક્રમકતા પણ વધી રહી છે.
મજનૂ કા ટીલામાં પણ મોટી વિરોધ માર્ચ
શી જિનપિંગની મુલાકાતના વિરોધમાં દિલ્હીના મજનૂ કા ટીલા વિસ્તારમાં પણ શુક્રવારે સવારે મોટી સંખ્યામાં તિબેટીયનોએ વિરોધ માર્ચ કાઢી હતી. આ માર્ચનું નેતૃત્વ તિબેટીયન યુથ કોંગ્રેસ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
સંગઠને જણાવ્યું હતું કે તિબેટનો પ્રશ્ન હજુ પણ ‘જીવંત પ્રશ્ન’ છે. તેના મતે તિબેટનો મુદ્દો માત્ર માનવાધિકારો પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ ધાર્મિક સ્વતંત્રતા, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, જળ સુરક્ષા, ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સમગ્ર એશિયાની ભવિષ્યની સ્થિરતા સાથે પણ જોડાયેલો છે.
ચીનના નવા કાયદા સામે પણ વિરોધ
તિબેટીયન યુથ કોંગ્રેસે ચીનના નવા ‘વંશીય એકતા અને પ્રગતિને પ્રોત્સાહન આપવા સંબંધિત કાયદા’ની પણ ટીકા કરી હતી. આ કાયદો આશરે બે મહિના પહેલાં અમલમાં આવ્યો હતો. એમનેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે પણ આ કાયદાને લઈને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
માનવાધિકાર સંગઠનના જણાવ્યા અનુસાર, કાયદાના નામમાં વિવિધતા અને એકતાની વાત કરવામાં આવી હોવા છતાં તે ઉઇગર, તિબેટીયન અને મંગોલિયન જેવા સમુદાયોને તેમની વિશિષ્ટ ઓળખથી દૂર કરીને હાન ચીની સંસ્કૃતિના વર્ચસ્વવાળી રાજ્ય દ્વારા નિર્ધારિત એકલ રાષ્ટ્રીય ઓળખ તરફ ધકેલી શકે છે. એમનેસ્ટીએ એવી આશંકા પણ વ્યક્ત કરી છે કે આ કાયદો ચીનની બહાર રહેતા અસંતોષ વ્યક્ત કરનારાઓ અને ટીકાકારો સામે દમન વધારવા માટે પણ ઉપયોગમાં લેવાઈ શકે છે.
નવા કાયદા બાદ આત્મદાહની ઘટના
કાયદો અમલમાં આવ્યા પછીના એક દિવસે તિબેટીયન શરણાર્થી લોબગા રંગજને ન્યૂયોર્ક સ્થિત સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મુખ્યાલય સામે આત્મદાહ કર્યું હતું. આ ઘટનાના પગલે દિલ્હીમાં પણ સેંકડો તિબેટીયનોએ નવા કાયદાના વિરોધમાં અને રંગજેન પ્રત્યે એકતા દર્શાવવા માટે પોતાના માથાના વાળ ઉતરાવ્યા હતા અને પ્રાર્થના કરી હતી.
ભારતમાં તિબેટીયન શરણાર્થીઓની મોટી વસ્તી
ભારતમાં લાંબા સમયથી તિબેટીયન શરણાર્થીઓની મોટી વસ્તી રહે છે. 1959ના નિષ્ફળ તિબેટીયન વિદ્રોહ બાદ દલાઈ લામા ભારત આવ્યા હતા અને હાલમાં તેઓ હિમાચલ પ્રદેશના ધર્મશાલામાં રહે છે. નિર્વાસનમાં કાર્યરત કેન્દ્રીય તિબેટીયન વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય સંચાલન પણ ધર્મશાલાથી થાય છે.
શી જિનપિંગની સાત વર્ષ બાદ ભારત મુલાકાત
શી જિનપિંગ શનિવારે બ્રિક્સ શિખર સંમેલનમાં ભાગ લેવા માટે ભારત પહોંચ્યા હતા. તેઓ દિલ્હીમાં એક દિવસથી પણ ઓછા સમય માટે રોકાવાના છે. છેલ્લા સાત વર્ષમાં ચીનના રાષ્ટ્રપતિની આ પ્રથમ ભારત મુલાકાત છે.
જૂન 2020માં ગલવાન ખીણમાં થયેલા ઘાતક સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ ભારત અને ચીનના સંબંધોમાં ગંભીર તણાવ ઊભો થયો હતો. જોકે, 2024ના અંતથી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં ધીમે ધીમે સુધારાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ છે. આવા સમયે શી જિનપિંગની ભારત મુલાકાત દરમિયાન દિલ્હીમાં તિબેટીયન સમુદાયના વિરોધે તિબેટ મુદ્દાને ફરીથી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવ્યો છે.
