Surendranagar Disabled School Case: સુરેન્દ્રનગરમાં દિવ્યાંગ અને મુખબધીર બાળકો માટે સંચાલિત એક ગ્રાન્ટેડ શાળામાં કથિત અત્યાચારનો ગંભીર મામલો સામે આવ્યો છે. સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા વિભાગ અંતર્ગત માનવ સેવા સંઘ સંચાલિત સંસ્થામાં રહેતા આશરે 42 બાળકો સાથે ગૃહ માતા તરીકે ફરજ બજાવતી સોનલ ચૌહાણ દ્વારા માનસિક અને શારીરિક ત્રાસ આપવામાં આવતો હોવાના આક્ષેપો થયા છે. તપાસ દરમિયાન બાળકો પાસેથી મળેલા નિવેદનો અને અન્ય પ્રાથમિક પુરાવાના આધારે ગૃહ માતાની અટકાયત કરવામાં આવી છે.
15 દીકરીઓ અને 27 દીકરાઓ સંસ્થામાં રહેતા હતા
વઢવાણ નાયબ કલેક્ટર દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ સંસ્થામાં કુલ 15 કન્યાઓ અને 27 કુમારો શિક્ષણ મેળવી રહ્યા છે. ફરિયાદ બાદ કરવામાં આવેલી તપાસમાં ગૃહ માતા દ્વારા ખાસ કરીને દીકરીઓને માનસિક ત્રાસ, મારપીટ અને અન્ય પ્રકારની હેરાનગતિ કરવામાં આવતી હોવાના આક્ષેપો સામે આવ્યા છે. તપાસ અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ કેટલાક બાળકોના નિવેદનો પણ નોંધવામાં આવ્યા છે.
આ બાળકો મુખબધીર હોવાથી તેમની ફરિયાદ સામાન્ય રીતે સાંભળીને નહીં પરંતુ સાઇન લેંગ્વેજ દ્વારા સમજવાની જરૂર પડી હતી. સાઇન લેંગ્વેજના શિક્ષકોની મદદથી બાળકીઓ સાથે વાતચીત કરવામાં આવી અને તેમના નિવેદનો નોંધવામાં આવ્યા હતા.
રાત્રે 12 વાગ્યા સુધી પગ દબાવડાવવાના આક્ષેપ
ફરિયાદમાં સોનલ ચૌહાણ પર ગંભીર આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે. આક્ષેપ મુજબ દીકરીઓ પાસે રાત્રે 12 વાગ્યા સુધી પોતાના પગ દબાવડાવવામાં આવતા અને માલિશ કરાવવામાં આવતી હતી. આ ઉપરાંત હોસ્ટેલમાં કચરા-પોતા કરાવવા, ઘરકામ કરાવવા અને અન્ય અંગત કામ કરાવવા જેવા આક્ષેપો પણ કરવામાં આવ્યા છે.
કેટલીક બાળકીઓ સાથે મારપીટ કરવામાં આવતી હોવાનો પણ દાવો છે. સાઇન લેંગ્વેજ દ્વારા બાળકીઓએ શરીરના વિવિધ ભાગો તરફ ઈશારો કરીને મારપીટ અને ચીમટી ભરવાની ફરિયાદ કરી હોવાનું જણાવાયું છે. જો આ તમામ આક્ષેપો તપાસમાં સાબિત થાય તો સંસ્થામાં બાળકોની સુરક્ષા માટે નિયુક્ત વ્યક્તિ દ્વારા જ ગંભીર સત્તાના દુરુપયોગનો મામલો બને છે.
દારૂના નશામાં એટેન્ડન્ટ દ્વારા ત્રાસના પણ આક્ષેપ
આ મામલો માત્ર ગૃહ માતા સુધી મર્યાદિત નથી. સંસ્થામાં એટેન્ડન્ટ તરીકે કામ કરતા પ્રશાંત ભટ્ટ વિરુદ્ધ પણ ફરિયાદો સામે આવી હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. તેમના પર દારૂના નશામાં રહેવા અને દિવ્યાંગ બાળકો પાસે કામ કરાવવાના આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે.
વઢવાણ નાયબ કલેક્ટરે જણાવ્યું હતું કે પ્રશાંત ભટ્ટ અંગે પણ ફરિયાદો મળી છે અને બંને વ્યક્તિઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે. સંબંધિત વિભાગ દ્વારા ફરિયાદ દાખલ કરવાની આગળની કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવનાર હોવાનું જણાવાયું છે.
બાળકોને ખરાબ ગુણવત્તાનું ભોજન મળતું હોવાનો આક્ષેપ
ફરિયાદમાં બાળકોના ભોજનને લઈને પણ ગંભીર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. દાતાઓ દ્વારા સંસ્થાને આપવામાં આવતા અનાજ અને અન્ય સામગ્રીનો યોગ્ય ઉપયોગ ન થતો હોવાનો આક્ષેપ છે. કેટલાક દાનમાં મળેલા સામાનને વેચી નાખવામાં આવતો હોવાના પ્રાથમિક પુરાવા મળ્યા હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે.
બાળકોને હલકી ગુણવત્તાનું ભોજન આપવામાં આવતું હોવાના પણ આક્ષેપ થયા છે. તપાસ દરમિયાન બાળકોને પૂરતું અને યોગ્ય પોષણયુક્ત ભોજન મળતું હતું કે નહીં તે અંગે પણ તપાસનો મુદ્દો બની શકે છે.
સરકાર તરફથી પ્રતિ બાળક ₹2,500ની ગ્રાન્ટ
આ સંસ્થા સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા વિભાગ હેઠળ ગ્રાન્ટ મેળવે છે. રજૂ થયેલી માહિતી મુજબ રાજ્ય સરકાર તરફથી દિવ્યાંગ બાળક દીઠ દર મહિને ₹2,500ની ગ્રાન્ટ આપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત સંસ્થાને સ્થાનિક દાતાઓ પાસેથી દાન પણ મળતું હોવાનું જણાવાયું છે.
તેથી સરકારી ગ્રાન્ટ અને દાનમાંથી મળતા નાણાંનો ઉપયોગ બાળકોના ભોજન, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને સંભાળ માટે યોગ્ય રીતે થયો કે નહીં તેની નાણાકીય તપાસ પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
નવા ટ્રસ્ટીઓ આવ્યા બાદ તપાસ સામે આવી
સંસ્થાનું સંચાલન લગભગ 6થી 8 મહિના પહેલાં નવા ટ્રસ્ટીઓએ સંભાળ્યું હોવાનું ટ્રસ્ટી સિદ્ધેશપી મહેતાએ જણાવ્યું હતું. તેમના કહેવા મુજબ તેઓ સંસ્થામાં સુધારા અને વિકાસ માટે જોડાયા હતા. આ દરમિયાન ગૃહ માતા સોનલ ચૌહાણ અંગેની ફરિયાદ સામે આવ્યા બાદ વહીવટી તંત્ર દ્વારા તપાસ શરૂ કરવામાં આવી.
પૂર્વ સંચાલન દરમિયાન મળેલી ગ્રાન્ટ અને દાનના હિસાબ અંગે પણ સમાજ સુરક્ષા કચેરી ગાંધીનગરની ટીમ તપાસ કરી રહી હોવાનું જણાવાયું છે. એટલે હવે સમગ્ર મામલામાં માત્ર અત્યાચાર જ નહીં પરંતુ સંસ્થાના નાણાકીય વ્યવહારની પણ તપાસ થવાની શક્યતા છે.
ગુપ્ત ફરિયાદ બાદ સાઇન લેંગ્વેજમાં તપાસ
આ સમગ્ર મામલો ગુપ્ત ફરિયાદથી તંત્રના ધ્યાન પર આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. વઢવાણના પ્રાંત અધિકારીના આદેશ બાદ સમાજ સુરક્ષા અધિકારી દ્વારા સ્થળ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી. ત્યારબાદ સાઇન લેંગ્વેજ જાણતા શિક્ષકોની મદદથી બાળકોના નિવેદનો લેવામાં આવ્યા.
તપાસ દરમિયાન સામે આવેલા આક્ષેપોના આધારે ગૃહ માતા સોનલ ચૌહાણ સામે તાત્કાલિક અટકાયતની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. પ્રશાંત ભટ્ટ વિરુદ્ધ પણ ફરિયાદોની તપાસ ચાલી રહી છે.
દિવ્યાંગ બાળકોની સુરક્ષા માટે હવે જવાબદારીનો સવાલ
આ ઘટના સામે આવ્યા બાદ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જે સંસ્થામાં દિવ્યાંગ અને મુખબધીર બાળકોની સુરક્ષા અને સંભાળ માટે વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હોય ત્યાં આ પ્રકારની ફરિયાદો લાંબા સમય સુધી કેવી રીતે ચાલુ રહી? સરકારી ગ્રાન્ટ અને દાતાઓના નાણાંનો હિસાબ કેટલો પારદર્શક છે? બાળકોની સુરક્ષા માટે નિયમિત સરકારી તપાસ અને ભૌતિક ચકાસણી થતી હતી કે નહીં?
હવે આ મામલામાં પોલીસ કાર્યવાહી સાથે સંસ્થાના અગાઉના સંચાલન, ગ્રાન્ટ, દાન, ભોજન વ્યવસ્થા અને બાળકોની સુરક્ષા સંબંધિત તમામ પાસાંની નિષ્પક્ષ તપાસ જરૂરી બની છે. સૌથી મહત્વનું એ છે કે બોલી ન શકતા અથવા પોતાની વાત સરળતાથી વ્યક્ત ન કરી શકતા બાળકોની ફરિયાદોને ગંભીરતાથી લેવામાં આવે અને જો આક્ષેપો સાબિત થાય તો જવાબદાર તમામ લોકો સામે કાયદા મુજબ કડક કાર્યવાહી થાય.
