Mansukh Vasava: નર્મદા જિલ્લાના સાગબારા તાલુકાના ખોપી વિસ્તારમાં જંગલ જમીનના મુદ્દે યોજાયેલા કાર્યક્રમ બાદ ગુજરાતના રાજકારણમાં એક નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન શંકરસિંહ વાઘેલાએ અનામત અને સામાજિક વ્યવસ્થાને લઈને પટેલ, વાણિયા અને બ્રાહ્મણ જ્ઞાતિઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કથિત રીતે ‘મેલું ઉપાડવાની’ પ્રથા અને તેના બદલામાં રકમ આપવાની વાત કરી હતી. આ નિવેદન સામે હવે વિવિધ રાજકીય અને સામાજિક વર્ગોમાંથી પ્રતિક્રિયાઓ સામે આવી રહી છે.
મનસુખ વસાવાએ શંકરસિંહ વાઘેલાને નિશાન બનાવ્યા
ગરુડેશ્વરમાં લોકપ્રશ્નોને લઈને યોજાયેલી સભામાં ભાજપના નેતા મનસુખ વસાવાએ શંકરસિંહ વાઘેલાના નિવેદન પર સીધો પ્રહાર કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જે પ્રથા વર્ષો પહેલાં હતી તેને ફરીથી ઉછાળવાની જરૂર નથી અને આજના સમયમાં ગુજરાતમાં આવી પ્રથા હોવાનો પ્રશ્ન જ નથી.
મનસુખ વસાવાએ વાઘેલાને સંબોધીને કહ્યું કે તેઓ ખૂબ ભણેલા અને વિદ્વાન વ્યક્તિ છે, તેથી તેમણે સમજી-વિચારીને બોલવું જોઈએ. તેમના કહેવા પ્રમાણે ચોક્કસ જ્ઞાતિઓ, ખાસ કરીને પટેલ, વાણિયા અને બ્રાહ્મણોના નામ લઈને કરવામાં આવેલી વાતથી સમાજમાં ફરી જ્ઞાતિ આધારિત ચર્ચા ઊભી થઈ શકે છે.
‘સત્તામાંથી બહાર થયા બાદ ફરી રાજકીય વાપસીનો પ્રયાસ’નો આરોપ
મનસુખ વસાવાએ શંકરસિંહ વાઘેલા પર એવો રાજકીય આરોપ પણ લગાવ્યો કે તેઓ સત્તામાંથી બહાર થયા બાદ ફરી રાજકીય સક્રિયતા વધારવા માટે આવા મુદ્દાઓ ઉઠાવી રહ્યા છે. તેમણે દાવો કર્યો કે વિધાનસભાની ચૂંટણી નજીક આવી રહી હોવાથી કેટલાક નેતાઓ સમાજમાં ભાગલા પાડતા મુદ્દાઓને રાજકીય રીતે ઉછાળી રહ્યા છે.
વસાવાએ કોંગ્રેસના નેતાઓ તુષાર ચૌધરી, અમિત ચાવડા અને અનંત પટેલનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે નેતાઓએ સાગબારા તાલુકાના જંગલ જમીનના વાસ્તવિક પ્રશ્નો ઉકેલવા માટે સરકાર સમક્ષ શું રજૂઆત કરવી, કયા પુરાવા આપવા અને કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવી તે અંગે માર્ગદર્શન આપવું જોઈએ.
‘ભીલ પ્રદેશ’ના મુદ્દે પણ મનસુખ વસાવાનો સવાલ
મનસુખ વસાવાએ શંકરસિંહ વાઘેલા દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા ‘ભીલ પ્રદેશ’ના મુદ્દા પર પણ સવાલો કર્યા હતા. તેમણે પૂછ્યું હતું કે વાઘેલા મુખ્યમંત્રી અને કેન્દ્ર સરકારમાં મંત્રી રહી ચૂક્યા છે ત્યારે અગાઉ આ મુદ્દે શું પ્રયાસ કરવામાં આવ્યા હતા?
વસાવાએ દાવો કર્યો કે રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રના આદિવાસી વિસ્તારોને જોડીને અલગ રાજકીય એકમ અથવા રાજધાની અંગે વિવિધ માગણીઓ સામે આવી રહી છે. કેટલાક લોકો ‘ભીલ પ્રદેશ’ નામ સામે પણ વાંધો ઉઠાવી રહ્યા હોવાનો તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના મતે પહેલાં આદિવાસી સમાજના જમીન, અધિકાર અને વિકાસના પ્રશ્નો ઉકેલવા જોઈએ.
જંગલ જમીનના પ્રશ્ને મનસુખ વસાવાએ સરકાર અને વન વિભાગનો પણ બચાવ કર્યો
મહત્વનું એ છે કે મનસુખ વસાવાએ માત્ર વાઘેલાની ટીકા જ કરી નહોતી, પરંતુ સાગબારા વિસ્તારના જંગલ જમીનના પ્રશ્નને લઈને વન વિભાગની કામગીરી સામે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે વર્ષોથી જંગલની જમીન ખેડતા આદિવાસી પરિવારોને તેમના હકના અધિકારપત્ર મળવા જોઈએ.
વસાવાએ દાવો કર્યો કે કેટલીક જગ્યાએ વર્ષોથી જમીન ખેડતા લોકોને કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડે છે, જ્યારે નવા દબાણ કે નવા ખેડાણ સામે પૂરતી કાર્યવાહી થતી નથી. તેમણે વન વિભાગના કેટલાક અધિકારીઓ, ફોરેસ્ટર, બીટ ગાર્ડ અને રેન્જર સામે કાર્યવાહી કરવાની જરૂરિયાતની વાત કરી હતી.
સાગબારાના આદિવાસીઓના પ્રશ્નો રાજકીય ભાષણોમાં પાછળ રહી ગયા હોવાનો દાવો
મનસુખ વસાવાના કહેવા પ્રમાણે સાગબારા તાલુકાના આશરે 10 ગામોના લોકો લાંબા સમયથી જંગલ જમીનના અધિકારનો પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આંદોલનનો મૂળ હેતુ પુરાવા અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા દ્વારા હક મેળવવાનો હતો, પરંતુ કાર્યક્રમમાં આવેલા રાજકીય નેતાઓના ભાષણોમાં સ્થાનિક પ્રશ્નોના વ્યવહારુ ઉકેલ કરતાં અન્ય રાજકીય મુદ્દાઓ વધુ ચર્ચાયા.
તેમણે કહ્યું કે આદિવાસી ખેડૂતોને કયા દસ્તાવેજો આપવા, 90 દિવસની પ્રક્રિયા કેવી રીતે પૂર્ણ કરવી અને સરકારી તંત્ર સમક્ષ કઈ રીતે રજૂઆત કરવી તે અંગે માર્ગદર્શન જરૂરી છે.
કાર્યક્રમમાં કોંગ્રેસના અનેક નેતાઓ હાજર હતા
સાગબારા તાલુકાના ખોપી વિસ્તારમાં યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં શંકરસિંહ વાઘેલા ઉપરાંત કોંગ્રેસ પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડા, તુષાર ચૌધરી, વલસાડના ધારાસભ્ય અનંત પટેલ સહિતના નેતાઓ હાજર રહ્યા હતા. કાર્યક્રમનો મુખ્ય મુદ્દો જંગલ જમીન અને આદિવાસી અધિકારો સાથે જોડાયેલો હતો.
શંકરસિંહ વાઘેલાએ બાદમાં પોતાના નિવેદનનો આખો વીડિયો શેર કરીને કહ્યું હોવાનું સામે આવ્યું છે કે તેમના ભાષણનું ખોટું અર્થઘટન કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે અનામત મુદ્દે તેમણે શું કહ્યું હતું તે સંપૂર્ણ વીડિયો સાંભળવાની અપીલ કરી હતી અને માફી માંગવાનો સવાલ જ ઊભો થતો નથી એવું સ્પષ્ટ કર્યું હતું.
કોંગ્રેસમાં જોડાવાની ચર્ચા વચ્ચે વાઘેલાનું નિવેદન ચર્ચામાં
શંકરસિંહ વાઘેલા ફરી કોંગ્રેસ સાથે જોડાશે તેવી રાજકીય અટકળો વચ્ચે આ નિવેદને ચર્ચાને વધુ વેગ આપ્યો છે. જોકે હાલ સુધી તેઓ સત્તાવાર રીતે કોંગ્રેસમાં જોડાયા હોવાની વાત સામે આવી નથી. બીજી તરફ તેમના નિવેદનને કોંગ્રેસની રાજકીય વ્યૂહરચના સાથે જોડીને પણ ચર્ચાઓ થઈ રહી છે.
મનસુખ વસાવાએ આ પ્રકારની રાજકીય ચર્ચાઓને ‘સ્ટન્ટબાજી’ ગણાવી અને નેતાઓએ વ્યક્તિગત અથવા જ્ઞાતિ આધારિત મુદ્દાઓ કરતાં સ્થાનિક લોકોના વાસ્તવિક પ્રશ્નો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ તેવી દલીલ કરી છે.
મુદ્દો હવે નિવેદનથી આગળ વધીને રાજકીય ચર્ચાનું કેન્દ્ર
હાલ શંકરસિંહ વાઘેલાના નિવેદનને લઈને એક તરફ પટેલ, વાણિયા અને બ્રાહ્મણ સમાજના કેટલાક વર્ગોમાં વિરોધની પ્રતિક્રિયાઓ સામે આવી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ વાઘેલાએ પોતાના નિવેદનનું ખોટું અર્થઘટન ન કરવાની વાત કરી છે. મનસુખ વસાવા સતત કહી રહ્યા છે કે “બાપુ, તમને આ શોભતું નથી.”
આ સમગ્ર વિવાદમાં એક તરફ જંગલ જમીન અને આદિવાસી અધિકારનો મૂળ પ્રશ્ન છે, તો બીજી તરફ જ્ઞાતિ, અનામત અને ‘ભીલ પ્રદેશ’ જેવા મુદ્દાઓને લઈને રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે. હવે જોવાનું રહેશે કે આ નિવેદન આગામી સમયમાં ગુજરાતના રાજકારણમાં કોઈ નવા રાજકીય સમીકરણો ઊભા કરે છે કે પછી ચર્ચા ફરી સાગબારાના જંગલ જમીનના મૂળ પ્રશ્નો તરફ પાછી ફરે છે.
