Gyanesh Kumar Resignation Protest: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનો હવે માત્ર રાજકીય પક્ષો સુધી મર્યાદિત રહ્યા નથી. વિપક્ષી નેતાઓ, વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને નાગરિક સમાજના કાર્યકરો એકસાથે આવીને ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા અને સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા સામે સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. વિરોધકારીઓની મુખ્ય માગ છે કે જ્ઞાનેશ કુમાર રાજીનામું આપે અને SIR પ્રક્રિયા રદ કરવામાં આવે.
દિલ્હીમાં વિરોધ દરમિયાન લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી પોલીસ બેરિકેડ પર ચઢીને તિરંગો લહેરાવતા જોવા મળ્યા હતા. કૉંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા હાથમાં બંધારણ લઈને ઊભાં રહ્યાં હતાં, જ્યારે પોલીસકર્મીઓ તેમને પોલીસ વૅનમાં લઈ ગયા હતા. ઑલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિયેશન (AISA)નાં રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ નેહા બોરાએ રસ્તા પર સૂઈને ત્યાંથી ખસવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. વિપક્ષી નેતાઓએ આકાશવાણી ભવન પાસે એક વૃક્ષ નીચે કલાકો સુધી બેસીને વિરોધ નોંધાવ્યો હતો, ત્યારબાદ તેમની અટકાયત કરવામાં આવી હતી.
‘જ્ઞાનેશ, હવે બહુ થઈ ગયું ભાઈ’ સૂત્રથી વિરોધને નવી ઓળખ
વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ‘જ્ઞાનેશ, હવે બહુ થઈ ગયું ભાઈ!’ સૂત્ર લોકપ્રિય બન્યું છે. આ સૂત્ર અગાઉના NEET વિરોધ પ્રદર્શનની યાદ અપાવે છે, જ્યારે પ્રદર્શનકારીઓમાં નિરાશા વધવા લાગી હતી. તે સમયે શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન રાજીનામું નહીં આપે તેવી ચર્ચા વચ્ચે સલમાન ખાને સોશિયલ મીડિયા પર પ્રદર્શનકારીઓને ઘરે પાછા ફરવાની અપીલ કરી હતી. તેમની પોસ્ટમાં ‘સોનમ, હવે બહુ થઈ ગયું ભાઈ’ શબ્દોનો ઉપયોગ થયો હતો, જે બાદ મીમ્સ પણ વાયરલ થયા હતા. બે દિવસ પછી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને રાજીનામું આપ્યું હોવાનો ઉલ્લેખ હાલના લેખમાં કરવામાં આવ્યો છે.
હાલના વિરોધમાં આ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને પ્રદર્શનકારીઓ એવો સંદેશ આપી રહ્યા છે કે જો જનઆંદોલનના દબાણથી એક કેબિનેટ મંત્રી રાજીનામું આપી શકે, તો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે પણ જવાબદારી નક્કી થઈ શકે છે. આ વખતે વિરોધ વધુ સંગઠિત દેખાય છે અને રાજકીય નેતાઓ, વિદ્યાર્થીઓ તથા નાગરિક સમાજના જૂથો વચ્ચે સહકાર વધી રહ્યો છે.
રાહુલ ગાંધી અને વિપક્ષની કૂચ, પોલીસ સાથે ઘર્ષણ
NEET આંદોલન દરમિયાન રાહુલ ગાંધી 21 જુલાઈએ પ્રદર્શનકારીઓની વચ્ચે પહોંચ્યા હતા. તેના આગલા દિવસે 50,000થી વધુ લોકો નવી દિલ્હીના પોલીસ જિલ્લા વિસ્તારમાં એકત્ર થયા હતા. પોલીસે લાઠીચાર્જ અને અશ્રુવાયુનો ઉપયોગ કર્યો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. ત્યારબાદ રાહુલ ગાંધીએ INDIA ગઠબંધનના સાથી પક્ષો સાથે વડા પ્રધાનના નિવાસસ્થાનની બહાર વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.
હાલના વિરોધમાં રાહુલ ગાંધી ચૂંટણી પંચ સામે ‘વોટ ચોરી’ના આરોપો ઉઠાવી રહ્યા છે. ગયા વર્ષે તેમણે દાવો કર્યો હતો કે 2024ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન બેંગલુરુ સેન્ટ્રલ બેઠકના એક ભાગમાં મતદાન સંબંધિત ગેરરીતિઓ થઈ હતી. તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા એક તપાસ અહેવાલ બાદ ચૂંટણી પંચ અંગેના અવિશ્વાસની ચર્ચા વધુ તેજ બની છે. વિપક્ષ હવે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના રાજીનામા ઉપરાંત SIR રદ કરવા અને મતદાર યાદીમાં કથિત ગેરરીતિઓની તપાસ કરવાની માગ કરી રહ્યો છે.
મંગળવારે રાહુલ ગાંધી, પ્રિયંકા ગાંધી, કૉંગ્રેસ કાર્યકરો અને વિપક્ષના લગભગ 300 સાંસદોએ અશોક રોડથી ચૂંટણી સદન તરફ કૂચ કરી હતી. તેમને રસ્તામાં રોકવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ આકાશવાણી ભવન પાસે બેસી રહ્યા અને લગભગ આઠ કલાક પછી તેમની અટકાયત કરવામાં આવી.
બુધવારે અનેક વિપક્ષી સાંસદો જનપથમાં સાગર રત્ના રેસ્ટોરાંની બહાર ઊભેલી ત્રણ ડિલક્સ બસોમાં સવાર થયા અને જંતર-મંતર જવાની જાહેરાત કરી. ઇમરાન મસૂદ, દીપેન્દ્ર હુડ્ડા અને અમરિંદર સિંહ રાજા વાડિંગ સહિતના સાંસદોએ બસની છત પરથી તિરંગો લહેરાવ્યો હતો. ત્યારબાદ પોલીસ સાથે ઘર્ષણ થયું. પ્રિયંકા ગાંધી રસ્તા પર સૂઈ ગયાં હતાં અને કેટલાક નેતાઓએ ઈજાઓ થઈ હોવાના આક્ષેપ કર્યા હતા.
ગુરુવારે મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને રાહુલ ગાંધીની આગેવાની હેઠળ INDIA ગઠબંધનના સાંસદોએ કનોટ પ્લેસના મોએટ્સ રેસ્ટોરાંમાં ભોજન બાદ રાજઘાટ તરફ કૂચ કરી હતી.
વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને નાગરિક સમાજની વધતી ભાગીદારી
વિરોધમાં વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને નાગરિક સમાજના કાર્યકરોની ભૂમિકા પણ વધી રહી છે. 26 સપ્ટેમ્બરે નેહા બોરા, યોગેન્દ્ર યાદવ, અંજલિ ભારદ્વાજ, પ્રશાંત ભૂષણ અને CPI(M)ના નેતા દીપાંકર ભટ્ટાચાર્ય સહિત લગભગ 60 લોકોની જંતર-મંતર પાસે અટકાયત કરવામાં આવી હતી. 2 ઑક્ટોબરે પણ સેંકડો વિદ્યાર્થીઓ અને કાર્યકરોને જંતર-મંતર તરફ કૂચ કરતી વખતે અટકાવવામાં આવ્યા હતા.
3 ઑક્ટોબરે નેહા બોરાએ રાજ્યસભાના સાંસદ કપિલ સિબ્બલ, યોગેન્દ્ર યાદવ, પ્રશાંત ભૂષણ અને અંજલિ ભારદ્વાજ સાથે કૂચ કરી હતી. એ દિવસે 160 પ્રદર્શનકારીઓની અટકાયત કરવામાં આવી. 4 ઑક્ટોબરે જંતર-મંતર પહોંચવાનો પ્રયાસ કરનારા 500 લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી હતી.
મુંબઈમાં પણ વિરોધનો વ્યાપ વધ્યો. શુક્રવારે શિવાજી પાર્કમાં હજારો લોકો એકત્ર થયા હતા. ઉદ્ધવ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરેની આગેવાની હેઠળની કૂચમાં કૉંગ્રેસ તથા NCP-SPના નેતાઓ પણ જોડાયા હતા. અહીં પણ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હટાવવાની માગ કરવામાં આવી હતી.
‘લોકશાહીની લડાઈ કોઈ એક પક્ષની નથી’
નેહા બોરાએ પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે લોકશાહીને બચાવવાની લડાઈ કોઈ એક રાજકીય પક્ષ કે વિદ્યાર્થી સંગઠનના ધ્વજ સુધી મર્યાદિત નથી. તેમણે વિરોધમાં જોડાયેલા વિપક્ષી નેતાઓની પ્રશંસા કરતાં કહ્યું કે સામાન્ય નાગરિકોના અધિકારોના મુદ્દે રાજકીય પક્ષો રસ્તા પર ઊતરી રહ્યા છે.
તેમના મતે, આંદોલનમાં વિપક્ષી પક્ષો, વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિક સમાજ વચ્ચે સહકાર વધી રહ્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો કે એક તરફ લોકશાહી બચાવવા માટે વિરોધ કરી રહેલા પક્ષો અને નાગરિકો છે, જ્યારે બીજી તરફ ચૂંટણી પંચ અને ભાજપ છે.
આ રીતે જ્ઞાનેશ કુમાર સામેના વિરોધે એક નવા ગઠબંધનનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે, જેમાં ચૂંટાયેલા જનપ્રતિનિધિઓ, યુવા સંગઠનો અને નાગરિક સમાજના કાર્યકરો એકસાથે આવી રહ્યા છે. હવે આ આંદોલન કેટલું આગળ વધે છે અને ચૂંટણી પંચ તથા સરકાર તરફથી તેની માગણીઓ અંગે શું પ્રતિસાદ મળે છે તેના પર સૌની નજર છે.
