- મોદી-ટ્રમ્પ મુલાકાત: ભારત અમેરિકા પાસેથી શું ઇચ્છે છે?
ગુરુવારે જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને મળશે ત્યારે આલિંગન અને હાસ્યનો માહોલ રહેશે.
પરંતુ મોદીની આ મુલાકાતમાં ઘણી બધી એવી બાબતો હશે જેના પર ભારતના લોકોની નજર ટકેલી છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નરેન્દ્ર મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચેના અંગત સંબંધો ખૂબ સારા રહ્યા છે. બંને વચ્ચે ઘણી હાઈપ્રોફાઈલ મીટિંગો થઈ છે. બંનેને ઘણા પ્લેટફોર્મ પર સાથે જોવામાં આવ્યા છે.
મોદીની ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે પહેલી મુલાકાત 2017માં વોશિંગ્ટનમાં થઈ હતી. પરંતુ ત્યારપછીની ઘટનાઓથી બંને વચ્ચે સારી મિત્રતા વિકસી છે. બંને હ્યુસ્ટન અને અમદાવાદમાં યોજાયેલી મોટી રેલીઓમાં સાથે જોવા મળ્યા હતા.
ચીન સામે ભારત અને અમેરિકાના વિશ્વ, રાજકારણ અને સામાન્ય વ્યૂહાત્મક હિતોના તેમના સહિયારા દ્રષ્ટિકોણથી બંનેને નજીક લાવવામાં મદદ મળી છે.
આનાથી અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેની ભાગીદારી પણ મજબૂત થઈ છે.
આ જ કારણ છે કે ટ્રમ્પે ઘણી વખત ભારતની ટીકા કરી છે પરંતુ તેમણે મોદીની ટીકા કરવાનું ટાળ્યું છે.
તો આ વખતે પણ જ્યારે મોદી અમેરિકા પહોંચ્યા છે, ત્યારે તેઓ ટ્રમ્પ સાથે મળીને નક્કી કરશે કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની દિશા શું હશે?
જોકે, બંને વચ્ચેની આ હાલની ભાગીદારી સારી સ્થિતિમાં છે.
એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે નરેન્દ્ર મોદી ટ્રમ્પ કેબિનેટના કેટલાક મંત્રીઓ, ઉદ્યોગપતિઓ અને ભારતીય-અમેરિકન સમુદાયના લોકોને મળશે.
તેઓ સ્પેસએક્સ અને ટેસ્લાના વડા એલોન મસ્કને પણ મળી શકે છે. કારણ કે મોદી ભારતમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનું બજાર વધતું જોવા માંગે છે.
જો ટ્રમ્પ ભારતમાં ટેસ્લા કાર બનાવવા માટે ફેક્ટરી ખોલે તો તેમને ખુશી થશે.
પરંતુ ટ્રમ્પ અને મોદી વચ્ચેની નિકટતા અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી હોવા છતાં તેમના પરસ્પર સંબંધોને વાસ્તવિક દ્રષ્ટિકોણથી પણ જોવું જોઈએ.
મોદીની આ મુલાકાતમાં આ સંબંધનો વ્યવહારિક પાસું ઉભરી આવશે જે બંને નેતાઓ માટે રાહતનું કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને ટ્રમ્પ માટે જેમની પાસે ઘણી માંગણીઓની યાદી છે.
જોકે ભારત ટ્રમ્પને ખૂબ સારી રીતે જાણે છે. ટ્રમ્પના પાછલા કાર્યકાળ દરમિયાન મોદી કેબિનેટના ઘણા વર્તમાન મંત્રીઓ મંત્રાલયો સંભાળી રહ્યા હતા. ટ્રમ્પના શપથ ગ્રહણ સમારોહ દરમિયાન આ પરિચિતતાની ભાવના પહેલાથી જ દેખાઈ રહી હતી.
ભારતે જાહેરમાં એવો પણ સંકેત આપ્યો છે કે તે અમેરિકન માલ પરના ટેરિફ ઘટાડવા અને માન્ય દસ્તાવેજો વિના અમેરિકામાં રહેતા ભારતીયોને પાછા લેવા તૈયાર છે. તેમણે અમેરિકન તેલ ખરીદવાનો પણ સંકેત આપ્યો છે.
નરેન્દ્ર મોદીના અમેરિકા આગમન પહેલાં જ ભારતે કેટલાક અમેરિકન માલ પર ટેરિફ ઘટાડી દીધા છે. આ સાથે માન્ય દસ્તાવેજો વિના અમેરિકામાં રહેતા 104 ભારતીયોને પાછા લીધા છે.
ભારત દ્વારા અગાઉથી આવા પગલાં લેવાનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ટ્રમ્પ છેલ્લી ઘડીએ કોઈ ખાસ માંગણીઓ ન કરે જેના કારણે નવા ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સાથે સંઘર્ષ થઈ શકે.
શું ભારત અમેરિકા પાસેથી વધુ તેલ ખરીદશે?
તેમ છતાં ટ્રમ્પ મોદીને ટેરિફમાં વધુ ઘટાડો કરવા કહી શકે છે જેથી ભારતમાં વધુ માલ અને સેવાઓની નિકાસ થઈ શકે અને તેની સાથેની તેમની વેપાર ખાધ ઓછી થઈ શકે.
તાજેતરના વર્ષોમાં ભારત સાથે અમેરિકાની વેપાર ખાધ વધીને $46 બિલિયન થઈ ગઈ છે.
પરંતુ આવા કોઈપણ અવરોધ ભારત માટે એક તક પણ બની શકે છે.
ટ્રમ્પ મોદીને આર્થિક ભાગીદારી માટે દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટા માટે અપીલ કરી શકે છે જેથી ભારત અને અમેરિકા બંને એકબીજા માટે ટેરિફ ઘટાડી શકે.
પાછલા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે અમેરિકા સાથે વ્યાપારિક સોદા વધારવામાં રસ દાખવ્યો છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર બિડેન વહીવટીતંત્ર કરતાં ભારત સાથે વધુ સારી વાટાઘાટાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
બિડેન વહીવટીતંત્રે ભારત સાથેના વેપાર કરારોમાં પર્યાવરણીય અને શ્રમ સંબંધિત શરતો લાદી હતી.
ટ્રમ્પ અમેરિકામાં માન્ય દસ્તાવેજો વિના રહેતા વધુ ભારતીયોને પરત મોકલવાની માંગ કરી શકે છે. કેટલાક અંદાજ મુજબ અમેરિકામાં આવા ભારતીયોની સંખ્યા સાત લાખથી વધુ છે.
અમેરિકામાં આવા લોકોનો આ ત્રીજો સૌથી મોટો સમૂહ છે. ભારત માટે આ એક મુશ્કેલ અને નાજુક મુદ્દો હશે જેનો સામનો કરવો પડશે.
ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે તાજેતરમાં સંસદમાં કહ્યું હતું કે ભારત સરકાર યુએસ સરકાર સાથે વાત કરશે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે અમેરિકામાં ગેરકાયદેસર રીતે રહેતા ભારતીયોને પાછા મોકલતી વખતે તેમની સાથે દુર્વ્યવહાર ન થાય.
ભારત આવેલા લોકોના હાથમાં હાથકડી અને પગમાં બેડીઓ હતી.
આ મુદ્દે મોદી સરકારની ભારે ટીકા થઈ હતી. ભારતમાં આ અંગે ઘણો ગુસ્સો હતો.
જ્યાં સુધી યુએસ ઓઇલનો સવાલ છે, 2021માં ભારત યુએસ ઓઇલ નિકાસ માટે સૌથી મોટું બજાર હતું. પરંતુ યુક્રેન પર રશિયાના હુમલા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં ઘણા ફેરફારો જોવા મળ્યા.
આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતે તેના નજીકના સાથી રશિયા પાસેથી સસ્તા ભાવે તેલ ખરીદવાનું શરૂ કર્યું. જોકે, ભારત અમેરિકા પાસેથી કેટલું તેલ ખરીદશે તે તેના ભાવ પર નિર્ભર રહેશે.
મોદી અમેરિકા સમક્ષ ઉર્જા ક્ષેત્રે પણ પોતાની માંગણીઓ મૂકી શકે છે. તેઓ ઈચ્છે છે કે અમેરિકા ભારતના પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરે.
ભારત તેના પરમાણુ જવાબદારી કાયદામાં સુધારો કરી રહ્યું છે. તેમણે એક નવા પરમાણુ ઉર્જા મિશનની પણ જાહેરાત કરી છે. ભારત ઇચ્છે છે કે તેના પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રમાં વિદેશી રોકાણ વધે.
ભારત ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને તુલનાત્મક રીતે સ્વચ્છ પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરવા માટે મનાવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. જોકે, સૌર અને પવન ઊર્જામાં અમેરિકા પાસેથી રોકાણ મેળવવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
ટેકનોલોજી ક્ષેત્રમાં સહયોગ પર સંવાદ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ
નરેન્દ્ર મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચેની મુલાકાત દરમિયાન ટેકનોલોજી પર પણ ચર્ચા થઈ શકે છે. બિડેન વહીવટ દરમિયાન બંને વચ્ચે આ અંગે ઘણું કામ થયું હતું.
આનો શ્રેય 2022માં અમલમાં મુકાયેલ ઇનિશિયેટિવ ઓન ક્રિટિકલ એન્ડ ઇમર્જિંગ ટેક્નોલોજીસ (ICET)ને જાય છે. બંને પક્ષો તેને તેમની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો પાયો માને છે.
ICET બંને દેશોના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારોની દેખરેખ હેઠળ છે જેથી તે અમલદારશાહીના જાળમાં ફસાઈ ન જાય. આનો અર્થ એ થયો કે ટ્રમ્પ અને મોદી બંનેએ આમાં ખાસ રસ લેવો પડશે.
મોદી સંભવતઃ ટ્રમ્પ અને યુએસ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર માઇક વોલ્ઝ પાસેથી ખાતરી ઇચ્છશે કે તેઓ આ માટે પ્રતિબદ્ધ રહે.
જો અમેરિકા ભારતને વૈશ્વિક ટેક સપ્લાય ચેઇનનો મુખ્ય ભાગ બનાવીને ચીનને પડકાર આપે છે, તો આ ભાગીદારી અકબંધ રહેશે.
જ્યાં સુધી ટેક ક્ષેત્રમાં પરસ્પર સહયોગનો સવાલ છે, મોદી H-1B વિઝા સિસ્ટમ જાળવવાની માંગ કરી શકે છે.
અત્યંત કુશળ વિદેશી કામદારોને આપવામાં આવતી આ વિઝા સિસ્ટમની અમેરિકામાં ઘણી ટીકા થઈ રહી છે. ટ્રમ્પના પોતાના કેટલાક પ્રભાવશાળી સમર્થકો આનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.
અમેરિકાએ મોટી સંખ્યામાં ભારતીય કામદારોને H-1B વિઝા આપ્યા છે.
ઈરાન, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને ગાઝા મુદ્દા પર શું થશે?
ટ્રમ્પ અને મોદી વચ્ચેની વાતચીત દરમિયાન અન્ય દેશોનો મુદ્દો પણ ઉઠાવી શકાય છે. આ વાતચીત પર ઈરાનનો પડછાયો છવાઈ શકે છે.
ભારત ઈરાનના ચાબહાર શહેરમાં ઈરાનના સહયોગથી એક બંદર વિકસાવી રહ્યું છે. આ ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાન દ્વારા મધ્ય એશિયા સાથે જોડાણ મજબૂત કરવાની ભારતની વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે.
પરંતુ ગયા અઠવાડિયે યુએસ વહીવટીતંત્રે ટ્રમ્પની મહત્તમ દબાણ વ્યૂહરચનાના ભાગ રૂપે ઈરાન વિરુદ્ધ એક મેમોરેન્ડમ જારી કર્યું, જેમાં ચાબહારમાં વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ કરનારાઓને આપવામાં આવતી મહત્તમ છૂટને દૂર કરવાનો સંકેત આપવામાં આવ્યો.
ટ્રમ્પ સાથેની વાતચીતમાં મોદી તેમને ભારત માટે આનો અર્થ શું છે તે સ્પષ્ટ કરવા કહી શકે છે.
બીજી તરફ ટ્રમ્પ નરેન્દ્ર મોદી પાસેથી એ પણ જાણવા માંગશે કે યુક્રેન અને ગાઝામાં યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા અંગે તેમના શું વિચારો છે.
એ સ્પષ્ટ છે કે ભારતને આ યુદ્ધોનો અંત લાવવામાં ખૂબ રસ છે. ભારતે પુતિન કે રશિયાની ટીકા કર્યા વિના યુક્રેનમાં યુદ્ધનો અંત લાવવાની હાકલ કરી હતી. આ ટ્રમ્પના મંતવ્યનો પડઘો પાડે છે.
ભારતના રશિયા સાથે ખાસ સંબંધો છે. તેના ઇઝરાયલ સાથે પણ ગાઢ સંબંધો છે.
આ પાસું ટ્રમ્પને યુક્રેન અને ગાઝા સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે મોદીને મધ્યસ્થી તરીકે જોવા માટે પ્રેરણા આપી શકે છે.
રશિયા-યુક્રેન અને ઇઝરાયલ-પેલેસ્ટાઇન મુદ્દાઓમાં જો બંને પક્ષો સંમત થાય તો મોદી ત્રીજા પક્ષ તરીકે મધ્યસ્થી કરવામાં સારી એવી ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
આ અઠવાડિયે નરેન્દ્ર મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે વિવિધ મુદ્દાઓ પર કેટલીક સંભવિત ચર્ચાઓ છતાં બંને નેતાઓ પોતાનું સકારાત્મક વલણ જાળવી રાખે તેવી અપેક્ષા છે.
બંને નેતાઓ જે મુદ્દાઓ પર સકારાત્મક વલણ જાળવી શકે છે તેમાં ક્વાડનો સમાવેશ થાય છે.
ટ્રમ્પ આ જૂથના મજબૂત સમર્થક છે જેમાં અમેરિકા, ભારત, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાનો સમાવેશ થાય છે. તેનું ધ્યાન ચીનના વિકાસને રોકવા પર છે.
તેમના પહેલા કાર્યકાળ દરમિયાન, ટ્રમ્પે આ વાર્ષિક પરિષદનો દરજ્જો વિદેશ મંત્રીઓના સ્તર સુધી વધાર્યો.
જ્યારે બિડેને રાષ્ટ્રોના વડાઓ વચ્ચે બેઠક યોજી હતી. ભારત આ વર્ષે ક્વાડ સમિટનું આયોજન કરવાનું છે અને મોદી ટ્રમ્પને તેના માટે નવી દિલ્હી આમંત્રણ આપી શકે છે.
જોકે ટ્રમ્પને ઘણા વિદેશી દેશોની મુલાકાત લેવાનું પસંદ નથી. પરંતુ તેઓ મોદી સાથેના પોતાના અંગત સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે ભારતની મુલાકાત લઈ શકે છે.
ભારત સાથે બહુપક્ષીય દ્વિપક્ષીય ભાગીદારીને આગળ વધારવા માટે તેઓ નવી દિલ્હીની મુલાકાત પણ લઈ શકે છે. એક એવી ભાગીદારી જે વ્યવહારોથી આગળ વધે છે, અને જે આ અઠવાડિયે વોશિંગ્ટનમાં પ્રદર્શિત થશે.
આ પણ વાંચો-Bihar: ટ્રેનના દરવાજા ખોલવા મુસાફરોને લાકડીઓથી ગોદાટ્યા, સુરતથી ગયેલા શ્રધ્ધાળુએ શું કહ્યું?
