ભારતમાં સાત વર્ષ પહેલા જીએસટી (વસ્તુ અને સેવા કર) લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. હકીકતમાં આ પર આજે પણ ઘણા પ્રકારના ગૂંચવારા અને લોકોના દરમ્યાન ચર્ચા જોવામાં આવે છે.
જીએસટીના મામલામાં લોકોની એક ફરિયાદ છે કે એક જ વસ્તુ માટે અલગ-અલગ ટેક્સ સ્લેબ હોવાને કારણે સિસ્ટમ જટિલ બની ગઇ છે.
શનિવારે રાજસ્થાનના જૈસલમેરમાં જીએસટી કાઉન્સિલની 55મી બેઠક મળી હતી. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણની અધ્યક્ષતામાં આ બેઠકમાં કેટલાક ટેક્સોને સરળ બનાવવા માટેની ભલામણો કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આ દરમિયાન કેટલીક ચીજ-વસ્તુઓ પર લગાવવામાં આવેલા ટેક્સ ચર્ચાનો મુદ્દો બની ગયો છે.
આમાં પોપકોર્ન અને જૂની કાર પર લગાવવામાં આવેલા ટેક્સની ચર્ચા સૌથી વધુ થઈ રહી છે. સોશિયલ મીડિયામાં પણ લોકો તેને લઈને પોસ્ટ કરી રહ્યાં છે.
પોપકોર્ન પર અલગ-અલગ ટેક્સ
જીએસટી પરિષદે સ્પષ્ટ કર્યું કે મીઠું અને મસાલા સાથે ખાવા માટે તૈયાર પોપકોર્ન જો પહેલેથી પેક કરીને વિના લેબલના વેચવામાં આવે તો તેના પર 5% જીએસટી લાગશે. પરંતુ જો એજ પોપકોર્ન લેબલ લગાવીને વેચવામાં આવે તો 12% જીએસટી લાગશે.
એટલું જ નહીં, કાઉન્સિલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પોપકોર્નમાં ખાંડ ઉમેરીને તેની શ્રેણી બદલાશે અને તેને કેરામેલ પોપકોર્ન માનવામાં આવશે, જેના પર ટેક્સ દર વધીને 18 ટકાનો થશે.
આ રીતે ભારતમાં ત્રણ પ્રકારના પોપકોર્ન માનવામાં આવ્યા છે- સાદો, મસાલાવાળો અને શેકેલો. આ પર જીએસટી દર 5 ટકા થી 18 ટકાનો લાગશે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું, “અમે દરેક જીએસટી કાઉન્સિલ બાદ પત્રકાર પરિષદ કરીએ છીએ. ટેક્સ એવુ વિષય હોય છે જેમાં ઘણાં લેવલ હોય છે. આંખ બંધ કરીને કોઈ ટેક્સ લગાવતાં પણ નથી અને આંખ બંધ કરીને કાઢતાં પણ નથી. કૃપા કરીને સમગ્ર વિષય સમજીને મિડિયામાં બતાવો.”
આ પછી નાણામંત્રીએ પોપકોર્નની ત્રણ રીતોથી વેચાણ વિશે માહિતી આપી અને તેના પર લગાવવામાં આવેલા ટેક્સ વિશે જણાવ્યું. તે પહેલાં જૈસલમેરમાં થયેલી બેઠકમાં ફ્લેવર અને પેકેજિંગના આધાર પર પોપકોર્ન પર જીએસટીની નવી દરો નિર્ધારિત કરવામાં આવી હતી અને તેને લઈને સતત ચર્ચા ચાલી રહી હતી.
સોશિયલ મીડિયા પર લોકો તેને લઈને વિવિધ દાવા કરી રહ્યા હતા, જેમાં થિયેટરના પોપકોર્ન અને ઠેલા પર વેચાતા પોપકોર્નની તુલના કરવામાં આવી રહી છે. સોશિયલ મિડીયામાં પણ તેને લઈને વધારે પડતી ચર્ચા થતાં સરકારે તેના પર પોતાનો ખુલાસો આપ્યો છે.
ટેક્સના જાણકાર અને ચાર્ટર્ડ અકાઉન્ટન્ટ વિકાસ કહે છે, “હવે જો તમે સિનેમાહોલમાં મીઠા સાથે તૈયાર કરેલ પોપકોર્ન ખાઓ છો તો તમને 5% ટેક્સ ચૂકવવો પડશે અને જો ટ્રેનમાં ખાંડ ઉમેરેલો પોપકોર્ન ખરીદો છો તો 18% ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.”
વિકાસ કહે છે કે જીએસટી કાઉન્સિલ ના પ્રસ્તાવ પછી ટૂંક સમયમાં નવી દરોની સૂચના પણ જારી કરવામાં આવશે.
જૂની કાર વેચવા પર GSTના દરમાં વધારાનું સત્ય
જીએસટી કાઉન્સિલે તેની 55મી બેઠકમાં જૂની કાર પર જીએસટીને 12 ટકાથી વધારીને 18 ટકા કરવાની ભલામણ પણ કરી છે. ટેક્સની આ દર જૂની કાર ખરીદીને જે માર્જિન પર વેચવામાં આવશે, તેના પર લાગુ થશે.
અગાઉ 1200 સીસી અને 4 હજાર મી.મી. સુધીની લાંબી જૂની કાર પર 12% જીએસટી લગાવતો હતો. જ્યારે એથી મોટી ગાડીઓ પર જીએસટીની દર 18% હતી. તેથી આ વધારો પણ સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચાનો મોટો મુદ્દો બની ગયો.
જોકે આ દર ભારતમાં વ્યાવસાયિક સંસ્થાઓ દ્વારા વેચવામાં આવેલી જૂની કાર પર જ લાગુ થશે. જૂની અને ઉપયોગમાં લેવાઈ ગયેલી કારનો બિઝનેસ કરતા કાર્સ-24 ના સીઇઓ વિક્રમ ચોપરાએ નવા ટેક્સ રેટ પર મીડિયા સાથે વાત કરી છે.
તેઓ કહે છે, “સરકારને ફક્ત જૂની કાર પર ટેક્સ વધારવાને બદલે એક દૂરંદેશી દ્રષ્ટિ અંગીકાર કરવો જોઈએ. જૂની કાર લાખો ભારતીયો માટે જરૂરી છે. જૂની કારથી લોકોનું કાર રાખવાનું સ્વપ્ન સરળતાથી પૂર્ણ થાય છે. જીએસટીની નવી નીતિ આ ક્ષેત્રના વિકાસને ધીમું કરી દેશે.”
દરેક વર્ષે જીએસટી કાઉન્સિલની બેઠકમાં તેને લઈને ઘણા પ્રકારના ફેંસલા કરવામાં આવે છે. તેમાં નવા ટેક્સ અથવા ટેક્સની દરોમાં ફેરફારનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવે છે અને કાઉન્સિલની મંજૂરી પછી જ તેને લાગુ કરવામાં આવે છે.
ઝારખંડ સરકારમાં મંત્રી અને અગાઉ રાજ્યના નાણાકીય મંત્રાલય સંભાળી ચૂકેલા રમેશ્વ ઉરાવં કહે છે, “પ્રસ્તાવના સમર્થન અથવા વિરોધમાં જે પક્ષમાં 50 ટકા કરતા વધારે વોટ હોય છે, તેને માનવામાં આવે છે. તેમાં રાજ્યો પાસે એક વોટ હોય છે.”
“રાજ્ય તરફથી બેઠકમાં મુખ્યમંત્રી, નાણામંત્રી અથવા કોઈ અન્ય પણ ભાગ લઈ શકે છે. પણ હાલ વિપક્ષી પક્ષોની થોડાક જ રાજ્યોમાં સરકાર છે તો અમે જે ઇચ્છીએ છીએ તે નહિં બની શકે, પરંતુ કેન્દ્ર સરકાર જે ઇચ્છે છે તે જ બને છે.”
ભારતમાં વર્ષ 2017માં જીએસટી એટલે કે ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસેસ ટેક્સ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. તેને લાગુ કરવા માટે 30 જૂનના રોજ સંસદ ભવનમાં એક વિશેષ કાર્યક્રમ આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો અને રાતના 12 વાગ્યે એપ દ્વારા તેને લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.
ભારતમાં ઘણાં જેવાં મોટાભાગની વસ્તુઓ અને સેવાઓ પર લાગતા અલગ-અલગ ટેક્સને કાઢી નાખીને તેને જીએસટી હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા. સરકારે દાવો કર્યો હતો કે આ ભારતમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ટેક્સ સુધાર છે. આ ટેક્સને ‘એક દેશ એક કર’ તરીકે જણાવવામાં આવ્યો હતો.
જોકે જીએસટી હેઠળ અલગ-અલગ ટેક્સ દરો પર વિપક્ષી પક્ષોએ સતત સરકારના દાવા પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. આ ઉપરાંત સોશિયલ મીડિયા પર પણ જીએસટીને જટિલ કર પ્રણાલી બતાવીને સરકાર પર હુમલા કરવામાં આવી રહ્યા છે.
જીએસટીની તાજેતરની બેઠક બાદ કેટલાક દરોમાં ફેરફાર પર પણ લોકો આરોપ લગાવી રહ્યા છે કે જીએસટીમાં ટેક્સની અલગ-અલગ દરો છે અને છતાં પણ સરકાર દાવો કરે છે કે તે સરળ ટેક્સ છે.
ભારતમાં GSTના ચાર સ્લેબ છે, જે મુજબ 5%, 12%, 18% અને 28% ટેક્સ લાદવામાં આવે છે. આ સિવાય કેટલીક વસ્તુઓ પર વિશેષ ટેક્સ રેટ પણ લાદવામાં આવ્યો છે.
તેમાં ખાદ્ય તેલ, ખાંડ, મસાલા, ચા અને કોફી (ઇન્સ્ટન્ટ કોફી સિવાય), કોલસો, રેલ્વે ઇકોનોમી ક્લાસ ટ્રાવેલ અને રાસાયણિક ખાતર જેવી ઘણી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ 5 ટકાના સ્લેબ હેઠળ આવે છે.
12 ટકાના સ્લેબમાં ઉચ્ચ પ્રોસેસ્ડ અને લક્ઝરી સામાનનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ફ્રૂટ જ્યુસ, કોમ્પ્યુટર, આયુર્વેદિક દવાઓ, સિલાઈ મશીન અને સસ્તી હોટલ જેવી વસ્તુઓ અને સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે.
નાણાકીય સેવાઓ અને વીમા, ટેલિકોમ સેવાઓ, આઈટી સેવાઓ, નોન-એસી રેસ્ટોરાં, સસ્તા કપડાં અને જૂતા સહિત મોટાભાગની અન્ય વસ્તુઓ અને સેવાઓ પર 18 ટકા GST લાદવામાં આવ્યો છે.
લક્ઝરી સામાન અને સેવાઓ 28 ટકા ટેક્સ સ્લેબમાં સામેલ છે. તેમાં ટોપ-એન્ડ વાહનો, એસી-ફ્રિજ, તમાકુ અને મોંઘી હોટલો જેવા ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સિવાય કેટલીક કેટેગરી માટે ખાસ દર પણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, સોના અને કિંમતી પથ્થરો માટે ત્રણ ટકાનો વિશેષ જીએસટી દર, નાના ઉત્પાદનો માટે એક ટકા અને કેટલીક રેસ્ટોરાં માટે પાંચ ટકાનો દર લાગુ પડે છે.
રાજ્ય પાસે કેટલા અધિકાર
રામેશ્વર ઓરાંનું કહેવું છે કે GST મામલે રાજ્યોને કોઈ અધિકાર નથી.
તેઓ કહે છે, “ડીઝલ અને પેટ્રોલ પર વેટ નક્કી કરવાનો અમારો અધિકાર છે, તેથી અમે તેને છોડવા માંગતા નથી, જેથી અમે અમારી જરૂરિયાત મુજબ વેટ વધારી કે ઘટાડી શકીએ. આ સિવાય દારૂના કિસ્સામાં રાજ્ય પણ તેનો કરનો અધિકાર ગુમાવવા માંગતું નથી.”
રામેશ્વર ઓરાંનું કહેવું છે કે અગાઉ જીએસટીના સંગ્રહ અને વિતરણમાં સમસ્યા હતી, પરંતુ ઓનલાઈન થયા બાદ આ સમસ્યા હલ થઈ ગઈ છે.
અગાઉ, રાજ્યો દ્વારા પ્રાપ્ત S-GST અને કેન્દ્ર દ્વારા પ્રાપ્ત C-GST નું વિતરણ દર મહિનાની 20 તારીખે કરવામાં આવતું હતું, જેના કારણે રાજ્યોને મોટી સમસ્યાઓ થતી હતી, કારણ કે આ તેમની આવકનો મોટો ભાગ છે.
