Russia India Oil: રશિયાના વિદેશ મંત્રી સર્ગેઈ લાવરોવે ઉર્જા ખરીદીના મુદ્દે ભારત પર દબાણ લાવવાના અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશોના પ્રયાસોની આકરી ટીકા કરી છે. મોસ્કોમાં RT ઈન્ડિયાને આપેલા એક વિશેષ ઈન્ટરવ્યુમાં લાવરોવે પશ્ચિમી દેશોની આ નીતિઓને ‘નવ-વસાહતી પદ્ધતિઓ’ સાથે સરખાવી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે વોશિંગ્ટન મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંકટનો ઉપયોગ વૈશ્વિક ઉર્જા પ્રવાહ પર પોતાનું નિયંત્રણ જાળવી રાખવા માટે કરી રહ્યું છે. લાવરોવે આ નિવેદન એવા સમયે આપ્યું છે જ્યારે તેઓ નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી BRICS વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં ભાગ લેવા માટે ભારત આવવાના છે. રશિયન વિદેશ મંત્રીનો આ પ્રહાર વૈશ્વિક મંચ પર બદલાતા સમીકરણો અને સત્તાના સંઘર્ષને સ્પષ્ટપણે ઉજાગર કરે છે.
અમેરિકાની ‘અયોગ્ય રમત’ અને મોંઘા ઈંધણનો આગ્રહ
સર્ગેઈ લાવરોવે અમેરિકાની તેલનીતિ પર નિશાન સાધતા કહ્યું કે, પશ્ચિમી દેશો દરેક રાષ્ટ્ર પર એવો દબાણ લાવે છે કે તેમણે રશિયા પાસેથી તેલ ન ખરીદવું જોઈએ. તેમણે આને એક ‘અયોગ્ય રમત’ ગણાવી હતી. લાવરોવે સવાલ ઉઠાવ્યો કે અમેરિકા અન્ય દેશોને સસ્તું રશિયન તેલ લેતા રોકીને તેમને અમેરિકા પાસેથી મોંઘી લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) ખરીદવા માટે મજબૂર કરી રહ્યું છે. આ વલણ વસાહતી માનસિકતા દર્શાવે છે, જ્યાં એક શક્તિશાળી રાષ્ટ્ર બીજા રાષ્ટ્રોના આર્થિક નિર્ણયો પર પોતાનો અંકુશ લાદવાનો પ્રયાસ કરે છે. લાવરોવના મતે, આ માત્ર વેપાર નથી પરંતુ દુનિયા પર રાજ કરવાની અને ઉર્જા સંસાધનોને હથિયાર બનાવવાની કોશિશ છે.
ભારતની મક્કમતા અને રાષ્ટ્રીય હિતોને પ્રાધાન્ય
રશિયન વિદેશ મંત્રીએ ભારતના એ વલણની મુક્તકંઠે પ્રશંસા કરી હતી જેમાં નવી દિલ્હીએ કોઈ પણ દબાણ સામે ઝૂકવાનો ઇનકાર કર્યો છે. લાવરોવે કહ્યું કે તમામ દેશો અમેરિકી દબાણ આગળ ઘૂંટણિયે નથી પડતા, અને ભારત તેનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર વારંવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેની ઉર્જા આયાત કોઈના દબાણથી નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય હિતો અને બજારની શરતોને આધારે નક્કી થાય છે. ભારતીય અધિકારીઓએ અગાઉ પણ કહ્યું છે કે તેઓ કોની પાસેથી અને કઈ કિંમતે તેલ ખરીદશે તે નવી દિલ્હીનો સાર્વભૌમ નિર્ણય છે. લાવરોવે ભારતના આ સ્વાયત્ત વલણને વિકાસશીલ દેશો માટે એક પ્રેરણારૂપ પગલું ગણાવ્યું હતું.
ભારત-રશિયા તેલ વેપાર અને અમેરિકી પ્રતિબંધોનો ઇતિહાસ
ભારત પોતાની કાચા તેલની જરૂરિયાતના ૮૫% થી વધુ ભાગ આયાત પર નિર્ભર છે. વર્ષ ૨૦૨૨ થી ભારતે રશિયા પાસેથી તેલની આયાતમાં મોટો વધારો કર્યો છે, જેના કારણે અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો નારાજ થયા હતા. ગત વર્ષે વોશિંગ્ટને નવી દિલ્હી પર ૨૫% જેટલો વધારાનો ટેરિફ પણ લાદ્યો હતો. વધુમાં, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ માં અમેરિકાએ રશિયન તેલ કંપનીઓ જેવી કે રોસનેફ્ટ અને લુકોઈલ પર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, જેના કારણે ભારતમાં રશિયન તેલની આવકમાં કામચલાઉ ઘટાડો થયો હતો. જોકે, ઈરાન યુદ્ધ અને હોર્મુઝની નાકાબંધી બાદ વૈશ્વિક બજારમાં ઉભી થયેલી ઉર્જા કટોકટીને જોતા ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે આ પ્રતિબંધોમાં છૂટછાટ આપી છે, જે હાલ ૧૬ મે સુધી લંબાવવામાં આવી છે.
લાવરોવના આ નિવેદનો અને વર્તમાન પરિસ્થિતિને જોતા કેટલાક ગંભીર સવાલો ઉભા થાય છે. શું કોઈ રાષ્ટ્રની આર્થિક જરૂરિયાતો અને જનતાને સસ્તું ઈંધણ આપવાના અધિકાર પર બીજા રાષ્ટ્રો પ્રતિબંધો લાદી શકે? જો ભારત તેના રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને સસ્તું તેલ ખરીદે છે, તો તેને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણનો સામનો કેમ કરવો પડે છે? લાવરોવે ઉઠાવેલો મુદ્દો કે અમેરિકા પોતાનું મોંઘું LNG વેચવા માંગે છે, તે વૈશ્વિક વેપારની નૈતિકતા પર મોટા પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. શું ખરેખર વિશ્વ ફરીથી વસાહતી યુગ તરફ જઈ રહ્યું છે જ્યાં ઉર્જા સુરક્ષા માત્ર શક્તિશાળી દેશોની મુઠ્ઠીમાં રહેશે? આ પ્રશ્નો આજે દરેક ભારતીય અને વૈશ્વિક નાગરિક માટે વિચારવા જેવા છે.
આ પણ વાંચો:
