Indian Image Overseas: દુનિયામાં ભારતની છબી વિશે ચર્ચા કરતા પહેલા આપણી આસપાસ ઘટી રહેલી બે મોટી ઘટનાઓ પર નજર કરવી જરૂરી છે. તમિલનાડુમાં વિજય થલપતિએ બહુમતી સાબિત કરી મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા છે અને સત્તા સંભાળતાની સાથે જ તેમણે ૨૦૦ યુનિટ મફત વીજળી, મહિલા સુરક્ષા માટે ટાસ્ક ફોર્સ અને ડ્રગ્સ નાબૂદી જેવા મહત્વના નિર્ણયો લીધા છે. બીજી તરફ, પશ્ચિમ બંગાળના ખેજૂરીમાં ભયાનક રાજકીય હિંસા જોવા મળી રહી છે, જ્યાં હિન્દુ અને મુસ્લિમ બંને સમુદાયની ૬૦ થી વધુ દુકાનો સળગાવી દેવામાં આવી છે. આ દ્રશ્યો એટલા ભયાનક છે કે તે જોતા જ હિંસાની ગંભીરતા સમજાય છે. સવાલ એ ઉઠે છે કે સુરક્ષા દળોની હાજરીમાં આવી હિંસા કેવી રીતે શક્ય છે? શું આ આંતરિક અશાંતિ પણ આપણી વૈશ્વિક છબીને અસર નથી કરતી?
ભારત પ્રત્યે વિદેશી પર્યટકોનો બદલાતો અભિપ્રાય: આશા અને ભય વચ્ચેનો સંઘર્ષ
ભારત હંમેશાથી ‘અતિથિ દેવો ભવઃ’ માટે જાણીતું રહ્યું છે, પરંતુ તાજેતરના કિસ્સાઓ કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહ્યા છે. એક વિદેશી મહિલા ઇન્ફ્લુએન્સર, જે ભારત વિશેની સકારાત્મક વાતો વિશ્વ સુધી પહોંચાડવાના ઈરાદે અહીં આવી હતી, તેણે ચોંકાવનારો અનુભવ શેર કર્યો છે. તેને લાગ્યું કે ભારતમાં તેની સુરક્ષા જોખમમાં છે. જ્યારે કોઈ પ્રવાસી મોટા સપના સાથે આવે અને ગભરાઈને પાછો જાય, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આપણી આતિથ્ય સત્કારની છબી ખરડાય છે. શું આપણે એક સુરક્ષિત વાતાવરણ આપવામાં નિષ્ફળ જઈ રહ્યા છીએ?
વિદેશમાં ભારતીયોનું અશિસ્તભર્યું વર્તન: ફ્લાઇટ અને હાઈવે પરના શરમજનક કિસ્સા
વિદેશમાં વસતા ભારતીયો આપણી સંસ્કૃતિના એમ્બેસેડર ગણાય છે, પરંતુ કેટલાક લોકોના વર્તને બધાને શરમાવ્યા છે. અમેરિકામાં ટેમ્પા એરપોર્ટથી મુસાફરી કરતા એક ગુજરાતી શૈલેષ પટેલ નામના વ્યક્તિએ દારૂના નશામાં ફ્લાઇટમાં જે ધમાલ મચાવી, તેનો વિડિયો વાયરલ થયો છે. તેમને કદાચ એવું લાગ્યું કે વિદેશની ફ્લાઇટ એ ભારતની કોઈ ગલી છે જ્યાં ગમે તેમ વર્તી શકાય. તેવી જ રીતે, કેનેડામાં ભારતીય ટ્રક ડ્રાઇવરો દ્વારા ટ્રાફિકના નિયમોના સરેઆમ ધજાગરા ઉડાડવાના કિસ્સા વધી રહ્યા છે. આ અશિસ્તને કારણે વિદેશીઓ હવે ભારતીયોને ‘અસંસ્કારી’ અને ‘કાયદો તોડનારા’ તરીકે જોવા લાગ્યા છે.
યુરોપમાં વધતો રોષ: ‘તમારા દેશમાં પાછા કેમ નથી જતા?’
પોલેન્ડ જેવા પૂર્વી યુરોપના દેશોમાં હવે ભારતીયો સામે ખુલ્લેઆમ વિરોધ થઈ રહ્યો છે. ત્યાંના લોકોનો આક્ષેપ છે કે ભારતીયો તેમના દેશ પર ‘આક્રમણ’ (ઇન્વેડ) કરી રહ્યા છે અને સ્થાનિકોને પરેશાન કરી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર એવા વિડિયો સામે આવ્યા છે જેમાં સ્થાનિક લોકો ભારતીયોને પૂછી રહ્યા છે કે, “તમે તમારા દેશમાં પાછા કેમ નથી જતા? અમને તમારા ટેક સપોર્ટની જરૂર નથી.” આ નફરત પાછળ માત્ર વંશીય ભેદભાવ નથી, પરંતુ કેટલાક ભારતીયો દ્વારા ત્યાંના સામાજિક માળખાને માન ન આપવાની વૃત્તિ પણ જવાબદાર છે.
સ્થાનિક સ્તરે પર્યટકો સાથે અભદ્ર વ્યવહાર: બિહારનો કિસ્સો અને નૈતિકતાનો અભાવ
આપણી છબી માત્ર વિદેશમાં જ નહીં, પણ ઘર આંગણે પણ ખરડાઈ રહી છે. ઇટાલીનું એક કપલ જ્યારે બિહારમાં ફરવા આવ્યું, ત્યારે ત્યાંના કેટલાક સ્થાનિક ‘રિલબાજ’ યુવકોએ તેમની સાથે જે પ્રકારનું છપરીછાપ અને અભદ્ર વર્તન કર્યું તે જોઈને કોઈ પણ સભ્ય નાગરિકનું માથું શરમથી ઝૂકી જાય. જ્યારે આપણે આપણા અતિથિને જ સન્માન આપી શકતા નથી, ત્યારે વિશ્વ પાસેથી સન્માનની અપેક્ષા રાખવી કેટલી યોગ્ય છે? સોશિયલ મીડિયા પર લોકપ્રિય થવા માટે પર્યટકોને હેરાન કરવાની આ વૃત્તિ ભારતની છબીને ઊંડું નુકસાન પહોંચાડી રહી છે.
ભારતીય મીડિયાની વિશ્વસનીયતા પર ઉઠતા સવાલો
આપણી બદનામીમાં ક્યાંક ને ક્યાંક આપણું મીડિયા પણ ભાગીદાર છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતીય ન્યૂઝ ચેનલોની સરખામણી બીબીસી, સીએનએન કે અલજઝીરા સાથે કરવામાં આવે ત્યારે આપણું મીડિયા ઘણીવાર હાસ્યાસ્પદ સાબિત થાય છે. ગંભીર ઘટનાઓને ‘મેલોડ્રામા’ કે ‘ઓપરેશન’ના નામે જે રીતે રજૂ કરવામાં આવે છે, તેને કારણે વિદેશી મીડિયા જગતમાં આપણી મજાક ઉડી રહી છે. પત્રકારત્વના ઘટતા સ્તરે ભારતની ગંભીર અને બૌદ્ધિક છબીને નબળી પાડી છે.
સિવિક સેન્સનો અભાવ: મૈસૂરના અરીસા અને આપણી વાસ્તવિકતા
ભારતીયોમાં સિવિક સેન્સ (નાગરિક શિસ્ત)નો અભાવ એ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનો વિષય છે. મૈસૂરમાં જાહેર રસ્તાઓ પર લઘુશંકા કરતા લોકોને રોકવા માટે દીવાલો પર સ્ટીલના અરીસા લગાવવા પડ્યા છે, જેથી લોકો પોતાની જાતને જોઈને શરમાય. આનાથી વધુ શરમજનક શું હોઈ શકે કે આપણે શિસ્ત જાળવવા માટે નૈતિકતા નહીં પણ અરીસાનો સહારો લેવો પડે છે? આ જ આદતો જ્યારે ભારતીયો વિદેશ લઈ જાય છે ત્યારે ત્યાં વિરોધ પ્રદર્શન થાય છે. ન્યુઝીલેન્ડ જેવા દેશોમાં “Keep New Zealand New Zealand” ના નારા સાથે ભારતીયો વિરુદ્ધ પ્રદર્શન થઈ રહ્યા છે.
એક જાગૃત પત્રકાર તરીકે સવાલ એ છે કે, શું આપણે આપણી આદતો સુધારવા તૈયાર છીએ? ન્યુઝીલેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને કેનેડા જેવા દેશોમાં જે પ્રકારે ભારતીયો વિરુદ્ધ ટી-શર્ટ્સ પહેરીને વિરોધ થઈ રહ્યો છે, તે આપણી આંખ ખોલવા માટે પૂરતું છે. શું આપણે સનાતની કે ભારતીય હોવાના ગર્વમાં એટલા આંધળા થઈ ગયા છીએ કે આપણે સાદી નાગરિક શિસ્ત ભૂલી ગયા છીએ? વિદેશમાં જઈને કાયદો તોડવો અને અહીં પર્યટકોને હેરાન કરવા એ દેશદ્રોહથી ઓછું નથી, કારણ કે તેનાથી ૧૪૦ કરોડ ભારતીયોની બદનામી થાય છે. હવે વિચારવાનો અને બદલાવ લાવવાનો સમય આપણો છે.
આ પણ વાંચો:
