India economy rupee crisis: વૈશ્વિક રાજકારણમાં યુદ્ધો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંકટો હંમેશા દેશોની આર્થિક પરિસ્થિતિ પર અસર કરતા હોય છે. હાલમાં ઈરાન, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવને કારણે વિશ્વભરના બજારોમાં ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. પરંતુ, ભારતની હાલની આર્થિક પરિસ્થિતિ માટે માત્ર પશ્ચિમ એશિયાના આ સંઘર્ષને જવાબદાર ગણાવવો એ હકીકતથી આંખ મીંચવા જેવું છે. સવાલ એ છે કે, શું દેશનું અર્થતંત્ર ખરેખર આજે જ નબળું પડવાનું શરૂ થયું છે? કે પછી છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી અંદરખાને પરિસ્થિતિ ખરાબ થઈ રહી હતી જે હવે સપાટી પર આવી રહી છે? માત્ર બાહ્ય કારણોને આગળ ધરીને આંતરિક ખામીઓ છુપાવવી એ લાંબા ગાળે દેશ માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
શો-બાજી અને અંધભક્તિ: લોકશાહી માટે ખતરનાક સંકેત
કહેવાય છે કે જર્મની સંપૂર્ણ રીતે બરબાદ થયું ત્યાં સુધી ત્યાંના લોકોને હિટલરમાં માત્ર દેશભક્તિ જ દેખાતી હતી. જ્યારે પ્રજા શો-બાજી, આકર્ષક ભાષણો અને રાજકીય છબીઓથી આંધળી બની જાય, ત્યારે દેશ માટે અત્યંત ખતરનાક પરિસ્થિતિ ઊભી થાય છે. આવા વાતાવરણમાં સત્તાધીશો પ્રત્યે સવાલ પૂછનારા લોકોને ‘દેશદ્રોહી’ જાહેર કરી દેવામાં આવે છે, જેનાથી નેતાઓ પોતાની જવાબદારીમાંથી સહેલાઈથી બચી જાય છે. આજે ભારતની પરિસ્થિતિ પણ કંઈક આવી જ જોવા મળી રહી છે, જ્યાં પ્રશ્નો પૂછવાને બદલે નેતાઓની અંધભક્તિમાં વ્યસ્ત રહેવું એ જ દેશભક્તિનું માપદંડ બની રહ્યું છે.
રૂપિયાનું સતત પતન અને વડાપ્રધાનના ભૂતકાળના આક્ષેપો
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા, ત્યારે તેઓ તત્કાલીન કેન્દ્ર સરકાર સામે રૂપિયો ગગડવા મામલે ગંભીર આક્ષેપો કરતા હતા. તે સમયે તેઓ દલીલ કરતા કે ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડે એ દેશનું અર્થતંત્ર નબળું પડી રહ્યું હોવાની નિશાની છે અને જનતા તેમને તાળીઓથી વધાવતી હતી. પરંતુ આજે સ્થિતિ પલટાઈ છે; નરેન્દ્ર મોદી પોતે વડાપ્રધાન છે અને તેમના શાસનકાળ દરમિયાન રૂપિયો સતત ઐતિહાસિક નીચલી સપાટીએ પહોંચી રહ્યો છે. આ એક ગંભીર બાબત છે કારણ કે કરન્સીની નબળાઈ સીધી રીતે મોંઘવારી સાથે જોડાયેલી છે. આયાત મોંઘી થવી અને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવા પાછળ રૂપિયાનું પતન જ મુખ્ય કારણ છે.
ભાવનાત્મક મુદ્દાઓ વચ્ચે દબાઈ રહેલા પાયાના પ્રશ્નો
આજના સમયમાં આર્થિક મુદ્દાઓ કરતા ધાર્મિક અને રાજકીય મુદ્દાઓને વધારે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. “હિન્દૂ-મુસ્લિમ” અને અન્ય ભાવનાત્મક ચર્ચાઓ વચ્ચે અર્થતંત્ર, બેરોજગારી અને મોંઘવારી જેવા મૂળ પ્રશ્નો હાંસિયામાં ધકેલાઈ રહ્યા છે. દેશ માત્ર લાગણીઓથી નથી ચાલતો; તેને ચલાવવા માટે મજબૂત આર્થિક માળખું, રોજગારી અને વૈશ્વિક વિશ્વાસની જરૂર હોય છે. શો-બાજીથી ટૂંકા ગાળા માટે લોકોનું ધ્યાન ભટકાવી શકાય છે, પરંતુ ખાલી ખિસ્સા અને મોંઘવારીના માર સામે લાંબા સમય સુધી કોઈ ભાષણ કામ આવતું નથી. જ્યારે સામાન્ય માણસનું જીવન મુશ્કેલ બને ત્યારે અર્થતંત્રનું ગણિત સમજવું અનિવાર્ય બની જાય છે.
સાચો દેશભક્ત કોણ? સવાલ પૂછવાની જરૂરિયાત
સાચો અને નિષ્ઠાવાન દેશભક્ત એ જ છે જે નેતાઓની વાહવાહી કરવાની બદલે દેશના આર્થિક ગણિતને પણ સમજે. સાચી દેશભક્તિ માત્ર નેતાના નામના નારા લગાવવામાં નથી, પરંતુ દેશની આર્થિક સ્થિતિ વિશે સવાલ પૂછવામાં અને યોગ્ય નેતૃત્વ પસંદ કરવામાં છે. જો ભારતનું અર્થતંત્ર અંદરથી મજબૂત હોત, તો ઈરાન યુદ્ધ જેવી વૈશ્વિક આફતો સામે આપણે વધારે મક્કમતાથી ઉભા રહી શક્યા હોત. આજે જરૂર છે કે આપણે ભાષણો અને શો-બાજીથી બહાર આવીને હકીકતને સ્વીકારીએ. લોકશાહીમાં પ્રજા જ્યારે પ્રશ્ન પૂછવાનું બંધ કરે છે ત્યારે નેતાઓ માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ સર્જાય છે, જે અંતે દેશને જ નુકસાન પહોંચાડે છે.
આ પણ વાંચો:
