Vinesh Phogat: સ્ટાર ભારતીય પહેલવાન વિનેશ ફોગાટના કરિયર અને ન્યાયની લડતમાં દિલ્હી હાઇકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વનો અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે વિનેશ ફોગાટને મોટી રાહત આપતાં આગામી ૩૦ અને ૩૧ મેના રોજ યોજાનારી ૨૦૨૬ એશિયન ગેમ્સની પસંદગી ટ્રાયલ્સમાં (Selection Trials) સત્તાવાર રીતે ભાગ લેવાની પરવાનગી આપી દીધી છે. આ પહેલાં ભારતીય કુસ્તી મહાસંઘ (WFI) દ્વારા એક નવો નિયમ અને પરિપત્ર (સર્ક્યુલર) બહાર પાડીને વિનેશને આ મહત્વની સ્પર્ધામાંથી બહાર રાખવાનો પ્રયત્ન કરાયો હતો. મહાસંઘના એ પરિપત્રમાં એવું નડતરરૂપ અર્થઘટન કરાયું હતું કે માત્ર તાજેતરના ઘરેલું મેડલ વિજેતાઓને જ ટ્રાયલ્સમાં બેસવા દેવાશે, પરંતુ હાઇકોર્ટે વહીવટી તંત્રની આ દલીલોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢી છે.
અદાલતે પોતાની જ દેશની પ્રતિષ્ઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય ખેલાડી વિરૂદ્ધ રીતસર ‘બદલાની’ ભાવનાથી કામ કરવા બદલ ભારતીય કુસ્તી મહાસંઘ (WFI) ની સખત શબ્દોમાં આલોચના કરી છે. વિનેશ ફોગાટે પોતાને જાણીજોઈને બહાર રાખવાના મહાસંઘના આ પક્ષપાતી પરિપત્રને હાઇકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. ચીફ જસ્ટિસ ડી. કે. ઉપાધ્યાય અને જસ્ટિસ તેજસ કરિયાની ડિવિઝન બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે આ નવા નિયમો બનાવતી વખતે વિનેશની ખેલ સફરમાં આવેલા ‘માતૃત્વ સંબંધિત વિરામ’ (Maternity Break) જેવી અત્યંત સંવેદનશીલ અને વિશેષ પરિસ્થિતિઓ પર બિલકુલ વિચાર કરવામાં આવ્યો ન હતો. હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે WFI ની આ નીતિઓ અને પરિપત્ર સ્પષ્ટપણે અન્ય યોગ્ય રમતવીરોને બાકાત રાખનારા સ્વરૂપના છે.
ઓલિમ્પિકની ઘટનાને ‘રાષ્ટ્રીય શરમ’ કહેવી અત્યંત ખેદજનક
દિલ્હી હાઇકોર્ટે પોતાના આદેશમાં ભારતીય કુસ્તી મહાસંઘ દ્વારા વિનેશ ફોગાટને પાઠવવામાં આવેલી કારણ દર્શાવો નોટિસમાં (Show Cause Notice) વપરાયેલી ભાષા સામે ભારે આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો છે. અદાલતે જણાવ્યું કે, ૨૦૨૪ પેરિસ ઓલિમ્પિક ગેમ્સમાં ૧૦૦ ગ્રામ વજન વધારે હોવાના કારણે વિનેશને ફાઇનલ મેચમાંથી અયોગ્ય (Disqualify) જાહેર કરાઈ હતી, જે એક કમનસીબ ઘટના હતી. પરંતુ WFI દ્વારા તેને સત્તાવાર રીતે ‘રાષ્ટ્રીય શરમ’ (National Shame) કહીને નોટિસ ફટકારવી તે અત્યંત ખેદજનક છે. રમત મધ્યસ્થતા અદાલત (Court of Arbitration for Sport – CAS) દ્વારા આ મુદ્દે અગાઉ ચુકાદો આપીને સ્પષ્ટ કરાયું હતું કે આ વજન વધવાના કિસ્સામાં ખેલાડી તરફથી કોઈ ખોટું કૃત્ય થયું ન હતું, છતાં આવી નોટિસ આપવી તે પૂર્વ-આયોજિત કાવતરું અને મહાસંઘનો દુર્ભાવનાપૂર્ણ હેતુ દર્શાવે છે.
૩૦ અને ૩૧ મેના રોજ યોજાશે ટ્રાયલ્સ
૨૨ મેના રોજ પસાર કરાયેલા અને શનિવારે કોર્ટની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર અપલોડ કરાયેલા આદેશમાં જણાવાયું છે કે વિનેશ ફોગાટ ૩૦.૦૫.૨૦૨૬ અને ૩૧.૦૫.૨૦૨૬ ના રોજ નિર્ધારિત થયેલી એશિયન ગેમ્સની સિલેક્શન ટ્રાયલ્સમાં કુસ્તી લડશે. આ ટ્રાયલ્સ સંપૂર્ણપણે પારદર્શી અને રાજકારણ મુક્ત વાતાવરણમાં યોજાય તે માટે હાઇકોર્ટે મોટો આદેશ આપ્યો છે. ટ્રાયલ્સનું WFI દ્વારા સંપૂર્ણ વીડિયો-રેકોર્ડિંગ (Video Recording) કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, કુસ્તી સંઘના પક્ષપાતને રોકવા માટે સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (SAI) અને ભારતીય ઓલિમ્પિક સંઘ (IOA) ના એક-એક સ્વતંત્ર નિરીક્ષક (Independent Observers) પણ ખાસ ત્યાં હાજર રહીને સમગ્ર પ્રક્રિયા પર નજર રાખશે.
સિંગલ બેન્ચના નકારાત્મક ઓર્ડર સામે વિનેશની જીત
આ પહેલાં, ૧૮ મેના રોજ દિલ્હી હાઇકોર્ટની જ એકલ બેન્ચે ફોગાટની અરજી પર તાત્કાલિક રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને WFI નો પક્ષ સાંભળ્યા વગર સ્ટે આપવાની ના પાડી હતી. વિનેશે હિંમત હાર્યા વગર આ સિંગલ બેન્ચના આદેશ વિરૂદ્ધ ડિવિઝન બેન્ચમાં અપીલ દાખલ કરી હતી. ડિવિઝન બેન્ચે નોંધ્યું કે મહાસંઘે જે જૂના અને બંધ થઈ ગયેલા મુદ્દાઓ હતા તેને ફરીથી ખોલીને વિનેશને હેરાન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. રમત અને દેશના જસ્ટિસના હિતમાં અપીલકર્તાને પસંદગી ટ્રાયલ્સમાં ભાગ લેવાની મંજૂરી આપવી કાનૂની રીતે ખૂબ જ અનિવાર્ય છે. પેરિસ ઓલિમ્પિકની ફાઇનલમાં ૫૦ કિલોગ્રામ વર્ગમાં સવારના વજન દરમિયાન માત્ર ૧૦૦ ગ્રામ વજન વધુ નીકળતાં વિનેશે મેડલ ગુમાવ્યો હતો, પરંતુ હાઇકોર્ટના આ ચુકાદાએ તેને ફરી દેશનું ગૌરવ વધારવાની મોટી તક આપી છે.
આ પણ વાંચો:
