Balasinor Chemical Water: મહીસાગર જિલ્લાના બાલાસિનોર પાસે આવેલા જમિયતપુરા અને તેની આસપાસના લગભગ ૨૯ ગામડાઓના લોકો આજે એક અમાનવીય સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે. વર્ષોથી જે કૂવા અને બોરનું પાણી પીને આ વિસ્તારના લોકો જીવતા હતા, તે આજે એક એવા જોખમમાં બદલાઈ ગયું છે જેનો રંગ જ લાલ થઈ ગયો છે. આ માત્ર પાણી નથી, પણ કેમિકલ યુક્ત ઝેર છે. સ્થાનિકોનો આરોપ છે કે અહીં આવેલી ‘મૌર્ય એનવાયરો ટીએસડીએફ’ (TSDF) ડમ્પિંગ સાઈડના કારણે આ પ્રદૂષણ ફેલાઈ રહ્યું છે. જે કંપનીનું કામ હકીકતમાં ઝેરી કેમિકલ કચરાને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી ટ્રીટ (શુદ્ધ) કરવાનું હતું, તે જ કંપની આ ઝેરી કચરાને ભૂગર્ભમાં ઉતારીને કુદરતી જળસ્ત્રોતોને પ્રદૂષિત કરી રહી છે. આ ગંભીર બેદરકારીને કારણે આખેઆખા વિસ્તારના કૂવાઓ અને તળાવો લાલ રંગના દુર્ગંધયુક્ત પાણીથી ભરાઈ ગયા છે.
ગંભીર બીમારીઓનો ભરડો અને ગ્રામજનોની પીડા
આ દૂષિત પાણીના કારણે ગ્રામજનોનું જીવન નરક સમાન બની ગયું છે. સ્થાનિકોનું કહેવું છે કે, છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચામડીના રોગ, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને કેન્સર જેવી જીવલેણ બીમારીઓનું પ્રમાણ આ વિસ્તારમાં ચિંતાજનક રીતે વધી ગયું છે. લોકો માટે પીવાનું પાણી, રસોઈ અને નહાવા માટે આ પાણી સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી. પશુઓ પણ આ જ ઝેરી પાણી પીવા મજબૂર છે, જેના કારણે તેઓ પણ સતત બીમાર પડી રહ્યા છે. જ્યારે આ પાણીના નમૂના લેવામાં આવ્યા ત્યારે તેમાંથી નીકળતા લાલ રંગના કેમિકલયુક્ત પ્રવાહીએ તંત્રની પોલ ખોલી નાખી છે. ગ્રામજનો લાંબા સમયથી રજૂઆતો કરી રહ્યા છે, વિરોધ પ્રદર્શનો અને ગ્રામસભાઓનો બહિષ્કાર પણ કર્યો છે, પરંતુ અત્યાર સુધી તેમની ચીસો કોઈએ સાંભળી નથી.
તંત્રની આંખે ‘પૈસાની પટ્ટી’? અધિકારીઓની લાપરવાહી
સામાજિક કાર્યકર યુવરાજસિંહ જાડેજાએ જ્યારે આ સ્થળની મુલાકાત લીધી ત્યારે ભ્રષ્ટાચારના એક મોટા નેટવર્કનો પર્દાફાશ થયો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ આક્ષેપ કર્યો છે કે જીપીસીબી (GPCB) અને અન્ય પર્યાવરણના અધિકારીઓએ પોતાની આંખો પર ‘પૈસાની પટ્ટી’ બાંધી લીધી છે. ભલે હજારો લોકો અને પશુઓ મોતને ઘાટ ઉતરી રહ્યા હોય, પણ અધિકારીઓનું મૌન એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે આ કંપનીને રાજકીય અને વહીવટી આશીર્વાદ પ્રાપ્ત છે. સ્થાનિક લોકોએ જણાવ્યું કે, ૨૦૨૪માં પ્રાંત અધિકારીએ કંપની બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો, પરંતુ કંપનીના માલિકે હાઈકોર્ટમાંથી સ્ટે ઓર્ડર મેળવીને ફરીથી કામકાજ શરૂ કરી દીધું. આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે કાયદા અને નિયમો માત્ર સામાન્ય માણસ માટે છે, જ્યારે પ્રભાવશાળી લોકો કાયદાનો દુરુપયોગ કરીને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે.
વિકાસના નામે વિનાશ
યુવરાજસિંહ જાડેજાએ એક અત્યંત ચોંકાવનારી વાત કરી છે કે આ ઝેરી કેમિકલ માત્ર તે ૨૯ ગામડાઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી. આ ભૂગર્ભ જળ દ્વારા જે ખેતી થઈ રહી છે, તેમાં પાકતા ઘઉં અને અન્ય અનાજમાં પણ કેમિકલના અંશ પહોંચી રહ્યા છે. આનો અર્થ એ કે, જે ખેતરમાં આ પાણીથી ખેતી થાય છે, ત્યાં ઉત્પન્ન થતું અનાજ અને પશુઓનું દૂધ આખા રાજ્યમાં સપ્લાય થઈ શકે છે. આમ, આ માત્ર એક સ્થાનિક સમસ્યા નથી, પરંતુ તે આખા ગુજરાતના જનસ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો છે. આવનારી પેઢીઓ માટે આ પાણી અત્યંત ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે. કંપનીના સત્તાધીશો દ્વારા સ્થાનિક લોકોને ડરાવવા, ધમકાવવા અને પોલીસનો ઉપયોગ કરીને અવાજ દબાવવાના પ્રયાસો પણ કરવામાં આવે છે, જે લોકશાહીમાં શરમજનક છે.
૧૫ દિવસનું અલ્ટીમેટમ અને ભાવિ આંદોલનની ચીમકી
પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને જોતા યુવરાજસિંહ જાડેજાએ સરકારને ૧૫ દિવસનું કડક અલ્ટીમેટમ આપ્યું છે. જો આ સમયગાળામાં આ જોખમી પ્લાન્ટ બંધ નહીં કરવામાં આવે અથવા તેની સામે કાયદેસરના કડક પગલાં નહીં લેવાય, તો ગાંધીનગરમાં ઉગ્ર આંદોલન કરવામાં આવશે. ગ્રામજનોની એક જ માંગણી છે: “કાં તો અમને આ ઝેરી પાણીથી થતા મૃત્યુ માટે પરમિશન આપી દો, અથવા તો આ ડમ્પિંગ સાઈડને કાયમી ધોરણે બંધ કરો.” આ વિસ્તારના લોકો હવે વિકાસના નામે પોતાના પરિવારના જીવના ભોગે કોઈ સમાધાન કરવા તૈયાર નથી.
સંવેદનશીલતા અને ન્યાયની અપેક્ષા
જ્યારે સત્તાધારી પક્ષ અને પ્રશાસન ‘વિકાસ’ ની વાતો કરે છે, ત્યારે તેમણે એ સમજવું જોઈએ કે શુદ્ધ પાણી અને સ્વચ્છ હવા વિનાનો વિકાસ વિનાશ જ લાવે છે. એક બાજુ સ્વચ્છ ભારતની વાતો ચાલે છે અને બીજી બાજુ એક કંપની હજારો ટન ઝેરી કચરો ભૂગર્ભમાં ઠાલવીને પાણીને લાલ કરી રહી છે, તે તંત્રની બેવડી નીતિ સ્પષ્ટ કરે છે. હવે જોવાનું એ છે કે શું સરકાર પોતાની જનતાના જીવ બચાવશે કે પછી કંપનીના ભ્રષ્ટાચારને પોષવાનું ચાલુ રાખશે? સમય પાકી ગયો છે કે આ બાબતે કડક વલણ અપનાવીને પર્યાવરણને બચાવવા માટે નક્કર પગલાં લેવામાં આવે, અન્યથા ખૂબ મોડું થઈ જશે.
આ પણ વાંચો:
