SC YouTubers School Ban: સરકારી શાળાઓમાં પત્રકારો, યુટ્યુબર્સ, સોશિયલ મીડિયા સાથે જોડાયેલા લોકો અને સિવિલ સોસાયટીના પ્રતિનિધિઓના પ્રવેશ તેમજ ફોટોગ્રાફી, વિડિયોગ્રાફી, ઇન્ટરવ્યૂ, ઑડિયો રેકોર્ડિંગ અને લાઇવસ્ટ્રીમિંગ પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને પડકારતી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. આ અરજી બંધારણના અનુચ્છેદ 32 હેઠળ દાખલ કરવામાં આવી હતી. અદાલતે અરજી પર વિગતવાર સુનાવણી કર્યા વિના તેને entertain કરવાનો ઇનકાર કર્યો.

આ મામલો Priya Mishra v. Union of India & Ors. તરીકે નોંધાયો હતો અને Writ Petition (Civil) No. 1095/2026 હેઠળ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો.

જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિંહા અને જસ્ટિસ આલોક અરાધેની ખંડપીઠ

અરજદાર પ્રિયા મિશ્રાની અરજી પર જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિંહા અને જસ્ટિસ આલોક અરાધેની ખંડપીઠે સુનાવણી કરી હતી. ખંડપીઠે કહ્યું કે તે ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 32 હેઠળ દાખલ કરવામાં આવેલી રિટ અરજી સાંભળવા માટે ઇચ્છુક નથી. અદાલતનો આદેશ હતો, “We are not inclined to entertain the writ petition filed under Article 32 of the Constitution of India.”

જોકે, અદાલતે અરજી કેમ સાંભળવાનો ઇનકાર કર્યો તેની વિગતવાર કારણસર સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી.

અનુચ્છેદ 32 હેઠળ શું અધિકાર મળે છે?

બંધારણનો અનુચ્છેદ 32 નાગરિકોને તેમના મૂળભૂત અધિકારોના ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં સીધા સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કરવાનો અધિકાર આપે છે. બંધારણ નિર્માતા ડૉ. બી.આર. આંબેડકરે અનુચ્છેદ 32ને બંધારણનું “હૃદય અને આત્મા” ગણાવ્યું હતું.

અરજદાર દ્વારા આ અનુચ્છેદનો ઉપયોગ કરીને સરકારી શાળાઓમાં પ્રવેશ અને દસ્તાવેજીકરણ અંગેના વ્યાપક પ્રતિબંધોને પડકારવામાં આવ્યા હતા.

રાજસ્થાનના 16 ઓગસ્ટના સર્ક્યુલરને પડકાર

અરજીમાં રાજસ્થાનના માધ્યમિક શિક્ષણ નિયામક દ્વારા 16 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા સર્ક્યુલરને ખાસ રીતે પડકારવામાં આવ્યો હતો. આ સર્ક્યુલર મુજબ સરકારી શાળાના પરિસરમાં કોઈ પણ બહારની વ્યક્તિના પ્રવેશ માટે શાળાના આચાર્યની અગાઉથી મંજૂરી જરૂરી બનાવવામાં આવી છે.

આ ઉપરાંત ફોટોગ્રાફી, વિડિયોગ્રાફી, ઇન્ટરવ્યૂ, ઑડિયો રેકોર્ડિંગ અને લાઇવસ્ટ્રીમિંગ માટે પણ અગાઉથી લેખિત મંજૂરી લેવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. અરજદારનો દાવો હતો કે આવા નિયમોની અસર પત્રકારો, સામાજિક કાર્યકરો અને ડિજિટલ મીડિયા સાથે જોડાયેલા લોકો પર પડી શકે છે, જેઓ જાહેર હિતના મુદ્દાઓનું દસ્તાવેજીકરણ કરે છે.

ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ બહારની વ્યક્તિઓ પર નિયંત્રણ

અરજીમાં ઉત્તર પ્રદેશના અયોધ્યા જિલ્લાના જિલ્લા બેઝિક શિક્ષણ અધિકારી દ્વારા 19 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ જારી કરાયેલા આદેશનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આદેશ મુજબ બહારની વ્યક્તિઓ, યુટ્યુબર્સ અને સોશિયલ મીડિયા સાથે જોડાયેલા લોકો સક્ષમ સત્તાધિકારીની મંજૂરી વિના પરિષદની શાળાઓમાં પ્રવેશ કરી શકતા નથી અને ફોટો અથવા વિડિયો પણ બનાવી શકતા નથી.

અરજી અનુસાર ઉત્તર પ્રદેશના આઝમગઢ, બલિયા, બસ્તી, બલરામપુર, શામલી અને આગ્રા સહિતના અન્ય જિલ્લાઓમાં પણ સમાન પ્રકારના નિર્દેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે.

અરજદારે અનેક મૂળભૂત અધિકારોનો ઉલ્લેખ કર્યો

અરજીમાં બંધારણના અનુચ્છેદ 14, 19(1)(a), 19(1)(g), 21 અને 21-Aનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. અરજદારનો તર્ક હતો કે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા હેઠળ પત્રકારિતા અને જાહેર સંસ્થાઓ સાથે સંબંધિત માહિતી જનતા સુધી પહોંચાડવાનો અધિકાર પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

સાથે જ અરજીમાં એ પણ સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું કે બાળકોની ગોપનીયતા, ગૌરવ અને સુરક્ષાનું રક્ષણ કરવું રાજ્યની જવાબદારી છે. પરંતુ અરજદાર અનુસાર બાળકોની સુરક્ષાના નામે એવા વ્યાપક પ્રતિબંધો ન હોવા જોઈએ જેના કારણે સરકારી શાળાઓની વાસ્તવિક સ્થિતિનું જાહેર હિતમાં દસ્તાવેજીકરણ પણ મુશ્કેલ બની જાય.

બાળકોની તસવીર અને શાળાની સ્થિતિ વચ્ચે તફાવતનો દાવો

અરજીમાં ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે કોઈ બાળકની ઓળખ જાહેર કરતી તસવીર અથવા વિડિયો બનાવવો અને સરકારી શાળાની ભૌતિક સ્થિતિનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું અલગ બાબતો છે.

અરજદારના જણાવ્યા મુજબ વર્ગખંડો, શાળાની ઇમારત, શૌચાલય, પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા, વીજળી, મિડ-ડે મીલ અને અન્ય પાયાની સુવિધાઓ અંગે જાહેર હિતમાં રિપોર્ટિંગ કરવાની જરૂરિયાત હોઈ શકે છે. તેથી બાળકોની ગોપનીયતા જાળવીને પણ શાળાની માળખાકીય સ્થિતિનું દસ્તાવેજીકરણ શક્ય હોવું જોઈએ.

‘School Thik Karo’ અભિયાન સાથે જોડાયેલો મુદ્દો

આ અરજી એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે Cockroach Janat Party (CJP) દ્વારા સરકારી શાળાઓની સ્થિતિ સામે લાવવા માટે ‘School Thik Karo’ એટલે કે ‘શાળા ઠીક કરો’ અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ અભિયાનનો ઉદ્દેશ સરકારી શાળાઓની પાયાની સુવિધાઓ અને માળખાકીય સ્થિતિને જાહેર ચર્ચામાં લાવવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.

‘બ્લેન્કેટ બેન’ દૂર કરવાની માંગ

અરજદારે રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશમાં બહારની વ્યક્તિઓના પ્રવેશ તથા ફોટો-વિડિયોગ્રાફી પર લગાવવામાં આવેલા વ્યાપક પ્રતિબંધોને રદ કરવાની માંગ કરી હતી. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે જાહેર હિતના દસ્તાવેજીકરણને નિયંત્રિત કરતા નિયમો reasonableness, necessity અને proportionality એટલે કે તર્કસંગતતા, આવશ્યકતા અને પ્રમાણસરતાના માપદંડો પર ખરા ઉતરવા જોઈએ.

જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ દલીલોની બંધારણીય યોગ્યતા અંગે કોઈ વિગતવાર ચુકાદો આપ્યો નથી. અદાલતે માત્ર અનુચ્છેદ 32 હેઠળની અરજી entertain કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. પરિણામે સરકારી શાળાઓમાં પત્રકારો, યુટ્યુબર્સ અને અન્ય બહારની વ્યક્તિઓના પ્રવેશ તથા દસ્તાવેજીકરણ અંગેના આ પ્રતિબંધોની બંધારણીય માન્યતા અંગેનો મોટો પ્રશ્ન હજુ ખુલ્લો રહ્યો છે.