Amit Chavda Gujarat Drought: ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં લાંબા સમયથી વરસાદ ખેંચાતા ખેડૂતોની મુશ્કેલી સતત વધી રહી છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદના અભાવે વાવેતર કરેલા પાકને મોટું નુકસાન થયું હોવાની રજૂઆતો સામે આવી રહી છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વાવેતર બાદ પાકને બચાવવા માટે બે-ત્રણ વખત પિયત આપવાનો ખર્ચ કર્યો હોવા છતાં વરસાદના અભાવે પાકની સ્થિતિ કથળી ગઈ છે. દ્વારકા, પોરબંદર, જામનગર, રાજકોટ સહિત સૌરાષ્ટ્રના વિવિધ વિસ્તારો અને કચ્છમાં પણ ખેડૂતો મુશ્કેલીમાં હોવાનું જણાવાઈ રહ્યું છે.
દ્વારકામાં ખેડૂતોના આંદોલનથી સરકાર પર દબાણ
દ્વારકા જિલ્લામાં ખેડૂતો દ્વારા સતત આંદોલન અને રજૂઆતો કરવામાં આવી રહી છે. ખેડૂતોની મુખ્ય માંગ છે કે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોને તાત્કાલિક દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવે અને પાક નુકસાન માટે યોગ્ય વળતર આપવામાં આવે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે સરકાર તરફથી રાહતની જાહેરાત નહીં થાય ત્યાં સુધી તેમની લડત ચાલુ રહેશે. જો તાત્કાલિક નિર્ણય લેવામાં નહીં આવે તો ગાંધીચીંધ્યા માર્ગે વધુ ઉગ્ર આંદોલન કરવાની ચીમકી પણ આપવામાં આવી રહી છે.
અમિત ચાવડાની પત્રકાર પરિષદમાં સરકાર સામે આક્ષેપો
કોંગ્રેસ નેતા અમિત ચાવડાએ પત્રકાર પરિષદ યોજીને રાજ્યના ખેડૂતોની સ્થિતિ અંગે સરકાર સમક્ષ વિવિધ માગણીઓ રજૂ કરી હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ ગુજરાતના અનેક જિલ્લાઓમાં સતત આઠ-આઠ અઠવાડિયાથી વરસાદ થયો નથી. તેમણે મુખ્યત્વે ત્રણ મહત્વની માગણીઓ કરી છે. તેમાં અછતગ્રસ્ત વિસ્તારોને તાત્કાલિક દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવી, ચાલુ વર્ષનું પાક ધિરાણ સંપૂર્ણપણે માફ કરવું અને સૌની યોજના મારફતે જ્યાં પાણીની જરૂર છે ત્યાં તાત્કાલિક પાણી પહોંચાડવાનો સમાવેશ થાય છે.
ખેડૂતો સામે વધતા ખર્ચ અને ઘટતી આવકનો મુદ્દો
અમિત ચાવડાએ ખેડૂતોની આર્થિક મુશ્કેલીઓ અંગે સરકાર પર આક્ષેપ કરતા જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતોને મોંઘું ખાતર, મોંઘું બિયારણ, મોંઘી વીજળી અને મોંઘું પાણી જેવી અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. બીજી તરફ ઘણી વખત ખેડૂતોને તેમના ઉત્પાદનનો પૂરતો બજારભાવ મળતો નથી. ક્યારેક કમોસમી વરસાદ અને અતિવૃષ્ટિથી પાકને નુકસાન થાય છે, જ્યારે કેટલીક જગ્યાએ ખેતીની જમીનમાં વીજ થાંભલા નાખવાના મુદ્દે પણ ખેડૂતો પરેશાન થતા હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે.
ખેડૂતોની આત્મહત્યાના આંકડા અંગે કોંગ્રેસનો દાવો
પત્રકાર પરિષદમાં ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિ સાથે આત્મહત્યાના મુદ્દાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. રજૂઆત મુજબ, વર્ષ 2023-24 દરમિયાન દેશમાં 10,786 જેટલા ખેડૂતોએ આત્મહત્યા કરી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. 2010-11ની સરખામણીમાં આ આંકડામાં 75 ટકાનો વધારો થયો હોવાનો પણ કોંગ્રેસ તરફથી ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો. આ ગણતરી પ્રમાણે દેશમાં દરરોજ સરેરાશ 29 ખેડૂતો આત્મહત્યા કરવા મજબૂર બનતા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
ગુજરાતના અનેક તાલુકાઓમાં વરસાદની મોટી ઘટ
ગુજરાતમાં હાલની વરસાદી સ્થિતિ અંગે રજૂઆતમાં જણાવાયું હતું કે રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં છેલ્લા આઠ અઠવાડિયાથી વરસાદ થયો નથી. કેટલાક વિસ્તારોમાં એક ટીપું પણ વરસાદ ન પડ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ઉપલબ્ધ માપદંડો અને મુખ્યમંત્રી કિસાન સહાય યોજના હેઠળની જોગવાઈઓને ધ્યાનમાં લેતાં રાજ્યના મોટા ભાગના વિસ્તારોને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હોવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
રજૂઆત મુજબ રાજ્યના 34 જિલ્લાઓમાંથી આશરે 12 જિલ્લાઓમાં છેલ્લા 30 દિવસ દરમિયાન વરસાદ પડ્યો નથી. 52 જેટલા તાલુકાઓમાં વરસાદની ઘટ 60 ટકાથી વધુ હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત લગભગ 112 તાલુકાઓમાં છેલ્લા આઠ અઠવાડિયાથી વરસાદ ન પડ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. છેલ્લા ચાર અઠવાડિયાની સ્થિતિ જોવામાં આવે તો આશરે 200 તાલુકાઓ એવા હોવાનું જણાવાયું છે જ્યાં વરસાદ અત્યંત ઓછો અથવા ન હોવા જેવી સ્થિતિ છે.
ડેમોમાં પાણીની અછતથી સિંચાઈ અને પીવાના પાણીની ચિંતા
સૌરાષ્ટ્રમાં ડેમોના પાણીના સ્તર અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સૌરાષ્ટ્રના 115થી વધુ ડેમોને સૌની યોજના હેઠળ પાણીથી ભરવાની જોગવાઈ હોવા છતાં હાલ અનેક ડેમોમાં પૂરતું પાણી ઉપલબ્ધ ન હોવાનું રજૂઆતમાં જણાવાયું છે. પરિણામે ખેડૂતોને સિંચાઈ માટે પાણી મળતું નથી અને કેટલાક વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીની સમસ્યા પણ ઊભી થવાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. તેથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોના ડેમોમાં તાત્કાલિક પાણી ભરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
પાક ધિરાણ અને વીજ બિલ માફ કરવાની માંગ
ખેડૂતો પાક નિષ્ફળ જવાથી આર્થિક રીતે ભારે મુશ્કેલીમાં મુકાયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં ચાલુ વર્ષનું પાક ધિરાણ સંપૂર્ણપણે માફ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. સાથે જ ખેડૂતોના વીજ બિલ પણ આ વર્ષ પૂરતા માફ કરવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે. રજૂઆત મુજબ ઘણા ખેડૂતો દેવામાં ડૂબી ગયા છે અને પાક નિષ્ફળ જતાં ધિરાણની ચુકવણી કરવી તેમના માટે મુશ્કેલ બની છે.
પશુપાલકો માટે ઘાસચારા કેન્દ્રો અને પાંજરાપોળની માંગ
વરસાદના અભાવે માત્ર ખેડૂતો જ નહીં પરંતુ પશુપાલકો પણ મુશ્કેલીમાં હોવાનું જણાવાયું છે. અનેક વિસ્તારોમાં ઘાસચારાની અછત સર્જાઈ હોવાના કારણે પશુઓ માટે ચારો ઉપલબ્ધ કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં માર્ગદર્શિકા મુજબ સાત કિલોમીટરની ત્રિજ્યામાં ઘાસચારા વિતરણ કેન્દ્રો શરૂ કરવાની અને જરૂરિયાત ધરાવતા વિસ્તારોમાં પાંજરાપોળ શરૂ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
મનરેગા હેઠળ રાહત કામો શરૂ કરવાની રજૂઆત
પાક નિષ્ફળ જવાથી ખેત મજૂરો માટે પણ રોજગારીનો પ્રશ્ન ઊભો થયો હોવાનું જણાવાયું છે. અનેક પરિવારોને રોજગારીના અભાવે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો હોવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે. તેથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં તાત્કાલિક રાહત કામો અને મનરેગા હેઠળના કામો શરૂ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. કેટલાક નગરપાલિકા વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીની તંગી ઊભી થઈ હોવાના દાવા સાથે ત્યાં પણ તાત્કાલિક પાણીની વ્યવસ્થા કરવાની માગણી કરવામાં આવી છે.
સરકાર હવે શું નિર્ણય લે છે તેના પર નજર
ગુજરાતના ખેડૂતો હાલ સરકાર તરફથી રાહતની રાહ જોઈ રહ્યા છે. ખેડૂતો અને વિપક્ષ તરફથી દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારો જાહેર કરવા, પાક ધિરાણ માફ કરવા, ડેમોમાં પાણી પહોંચાડવા, ઘાસચારા કેન્દ્રો શરૂ કરવા, વીજ બિલમાં રાહત આપવા અને રોજગારી માટે રાહત કામો શરૂ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ ખેડૂતો દ્વારા જો તાત્કાલિક નિર્ણય નહીં લેવાય તો આંદોલન વધુ ઉગ્ર બનાવવાની ચીમકી આપવામાં આવી રહી છે. હવે સરકાર આ રજૂઆતો અને ખેડૂતોની સ્થિતિને ધ્યાનમાં લઈને આગામી સમયમાં શું નિર્ણય લે છે તે મહત્વનું રહેશે.
