Assam Muslim House Demolition: અસમના મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા ગોલપાડા જિલ્લામાં 73 મુસ્લિમ પરિવારોના ઘરો તોડી પાડવાની કાર્યવાહી સામે ગૌહાટી હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્રને કડક સવાલો કર્યા છે. 7 સપ્ટેમ્બરે થયેલી સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટે ખાસ કરીને માત્ર 24 કલાકની નોટિસ આપીને મકાનો તોડી પાડવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોવા અંગે ગંભીર વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો. સ્થાનિક રહેવાસીઓએ આ કાર્યવાહી સામે અદાલતનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો.
સ્થાનિક વહીવટીતંત્રે 73 પરિવારોના ઘરો એ કારણસર તોડી પાડ્યા હતા કે સંબંધિત જમીનને ખેતીના ઉપયોગમાંથી રહેણાંક ઉપયોગમાં રૂપાંતરિત કરાવવામાં આવ્યું ન હતું. જોકે, અસરગ્રસ્ત રહેવાસીઓનો આરોપ છે કે તોડફોડ પહેલાં તેમને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની પૂરતી તક આપવામાં આવી નહોતી.
21 રહેવાસીઓની અરજી પર સુનાવણી
આ મામલે 21 રહેવાસીઓએ રાજ્ય સરકાર, ગોલપાડાના જિલ્લા કલેક્ટર અને માટિયા મહેસૂલ સર્કલના સર્કલ અધિકારી સામે અરજી દાખલ કરી હતી. અરજી પર સુનાવણી જસ્ટિસ દેવાશિષ બરુઆની અદાલતમાં થઈ હતી.
સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટે સવાલ કર્યો કે એવું કયું ‘તાત્કાલિક જોખમ’ ઊભું થયું હતું જેના કારણે લોકોને પોતાની વાત રજૂ કરવાની તક આપ્યા વિના ઘરો તોડી પાડવાની જરૂર પડી? અદાલતે પ્રાથમિક દૃષ્ટિએ વહીવટી કાર્યવાહી પર ગંભીર સવાલ ઉઠાવતા તેને ‘ગેરકાયદેસર’ જણાતી કાર્યવાહી ગણાવી હતી.
24 કલાકની નોટિસ પર હાઈકોર્ટનો સવાલ
અરજીકર્તાઓના વકીલ એસ. બોરઠાકુરે અદાલતને જણાવ્યું કે સંબંધિત નોટિસ 5 સપ્ટેમ્બરે જારી કરવામાં આવી હતી, જ્યારે 7 સપ્ટેમ્બરની સવારે જ ઘરો તોડી પાડવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી દેવામાં આવી હતી. એટલે કે અસરગ્રસ્ત પરિવારોને પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવા અથવા વહીવટી નિર્ણય સામે યોગ્ય રજૂઆત કરવા માટે ખૂબ જ ઓછો સમય મળ્યો હતો.
વકીલે વધુમાં જણાવ્યું કે તોડફોડ શરૂ થાય તે પહેલાં અરજીકર્તાઓને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની ‘કોઈ તક’ આપવામાં આવી નહોતી. આ દલીલને ધ્યાનમાં રાખીને અદાલતે વહીવટી પ્રક્રિયામાં કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું પાલન થયું હતું કે નહીં તે મુદ્દે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા.
કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતના ઉલ્લંઘનનો ઉલ્લેખ
હાઈકોર્ટે કહ્યું કે માટિયા મહેસૂલ સર્કલના સર્કલ અધિકારી દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી પ્રથમ દૃષ્ટિએ ગેરકાયદેસર અને અનધિકૃત જણાય છે. અદાલતે નોંધ્યું કે કાર્યવાહી કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન કરતી જણાય છે, જે બંધારણના અનુચ્છેદ 14 અને અનુચ્છેદ 21 સાથે પણ જોડાયેલું છે.
અનુચ્છેદ 14 સમાનતાના અધિકાર સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે અનુચ્છેદ 21 જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના રક્ષણની ખાતરી આપે છે. અદાલતના અવલોકન મુજબ, વહીવટી સત્તાનો ઉપયોગ કરતી વખતે અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓને યોગ્ય રીતે સાંભળવાની તક આપવી મહત્વપૂર્ણ છે.
‘તાત્કાલિક જોખમ’ ક્યાં હતું?
જસ્ટિસ દેવાશિષ બરુઆએ જણાવ્યું કે આજના સમયમાં આ પ્રકારની કાર્યવાહી અંગે અનેક સ્થાપિત કાનૂની સિદ્ધાંતો અસ્તિત્વમાં છે. તેમ છતાં અરજીકર્તાઓને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપ્યા વિના આ પ્રકારની નોટિસ જારી કરવામાં આવે તે અદાલત માટે ‘અકલ્પનીય’ છે.
અદાલતે ખાસ નોંધ્યું કે નોટિસમાં એવું કોઈ તાત્કાલિક જોખમ દેખાતું નથી જેના આધારે ખાનગી જમીન પર આટલી કઠોર કાર્યવાહી કરવાની સત્તાનો ઉપયોગ કરી શકાય. આ અવલોકન સાથે હાઈકોર્ટે સ્થાનિક વહીવટીતંત્રની કાર્યવાહી અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.
11 સપ્ટેમ્બર સુધી વધુ કાર્યવાહી પર રોક
ગૌહાટી હાઈકોર્ટે આગામી સુનાવણી 11 સપ્ટેમ્બરે રાખી છે અને ત્યાં સુધી આ મામલે કોઈ વધુ કાર્યવાહી નહીં કરવા માટે નિર્દેશ આપ્યો છે. અદાલતે એ પણ નોંધ્યું કે વિવાદિત નોટિસ અરજીકર્તાઓની પટ્ટા એટલે કે ખાનગી જમીન સાથે સંબંધિત હતી અને તેઓ પોતાના ઘરો સામે મહેસૂલ અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહીનો વિરોધ કરી રહ્યા હતા.
આ મામલે હવે આગામી સુનાવણીમાં સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર તરફથી શું સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે છે તેના પર નજર રહેશે. 73 પરિવારોના ઘરો તોડવાની કાર્યવાહી, માત્ર 24 કલાકની નોટિસ અને અસરગ્રસ્ત લોકોને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી હતી કે નહીં તે મુદ્દો હવે કાનૂની ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. હાઈકોર્ટના કડક અવલોકનો બાદ સરકાર સામે સવાલ એ પણ છે કે ખાનગી જમીન પર આવી કાર્યવાહી કરતા પહેલાં યોગ્ય પ્રક્રિયા અને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું પાલન કેમ ન થયું.
