Anti Caste Literature Review: પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (PMO)ના સંદર્ભ બાદ શિક્ષણ મંત્રાલયના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગે અનેક કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓ પાસેથી જાતિ-વિરોધી વિચારધારા સાથે જોડાયેલા અભ્યાસક્રમો અંગે માહિતી અને ટિપ્પણીઓ માગી છે. આ સમગ્ર કાર્યવાહી 26 સપ્ટેમ્બરે X પર કરવામાં આવેલી એક પોસ્ટ બાદ શરૂ થઈ હોવાનું અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે. પોસ્ટમાં દેશની વિવિધ યુનિવર્સિટીઓમાં ભણાવવામાં આવતા પુસ્તકો અને અભ્યાસક્રમોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.
27 સપ્ટેમ્બરે યુનિવર્સિટીઓને ‘અતિ આવશ્યક’ ઇમેઇલ
શિક્ષણ મંત્રાલયના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગના અધિકારી રાજ કમલ કુમાર તરફથી 27 સપ્ટેમ્બરે અનેક કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓના રજિસ્ટ્રારોને ‘અતિ આવશ્યક’ ઇમેઇલ મોકલવામાં આવ્યો હતો. તેમાં PMO તરફથી મળેલા સંદેશાનો ઉલ્લેખ કરીને સંબંધિત X પોસ્ટની લિંક આપવામાં આવી હતી.
THIS IS WHAT STUDENTS ARE BEING TAUGHT AT OUR UNIVERSITIES🚨
From patriarchy to Caste Annihilation to Debrahmanising the history to Curse of Manu we are feeding young minds with a poison which our leftist cabal use a apprenticeship for grooming their future rank and file
🧵 pic.twitter.com/H7wDoxUPSn— The Story Teller (@IamTheStory__) September 26, 2026
યુનિવર્સિટી ઓફ હૈદરાબાદ, પાંડિચેરી યુનિવર્સિટી, રાજીવ ગાંધી યુનિવર્સિટી, તેજપુર યુનિવર્સિટી, મૌલાના આઝાદ નેશનલ ઉર્દૂ યુનિવર્સિટી અને ઇંગ્લિશ એન્ડ ફોરેન લેંગ્વેજિસ યુનિવર્સિટી સહિત અનેક સંસ્થાઓને આ ઇમેઇલ મોકલવામાં આવ્યો હતો. યુનિવર્સિટીઓને પોસ્ટ અંગે પોતાની ટિપ્પણીઓ આપવા ઉપરાંત તેમાં ઉલ્લેખિત અભ્યાસક્રમોમાં કેટલા વિદ્યાર્થીઓએ પ્રવેશ લીધો છે તેની માહિતી પણ આપવા કહેવામાં આવ્યું હતું.
X હેન્ડલે 35 કૃતિઓને નિશાન બનાવી
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમના કેન્દ્રમાં ‘@IamTheStory__’ નામનું X હેન્ડલ છે. હેન્ડલ પોતાને જિયોપોલિટિક્સ, ઇતિહાસ, વેદ, સનાતન અને ભારત પર લખનાર વાર્તાકાર તરીકે રજૂ કરે છે. 26 સપ્ટેમ્બરના થ્રેડમાં યુનિવર્સિટીઓમાં ભણાવવામાં આવતી અનેક કૃતિઓની યાદી અને તેમના સ્ક્રીનશોટ શેર કરવામાં આવ્યા હતા.
યાદીમાં ડૉ. બી.આર. આંબેડકરની ‘Annihilation of Caste’, જ્યોતિરાવ ફુલેની ‘Gulamgiri’, પેરિયારના લેખન, ગેલ ઓમવેટ અને કાંથા ઇલૈયા શેફર્ડની કૃતિઓ સહિત કુલ 35 કૃતિઓનો ઉલ્લેખ હતો. પોસ્ટમાં આ પ્રકારના લેખનને ‘ઝેર’ ગણાવીને ડાબેરી શિક્ષકો અને વિચારધારાને લઈને પણ આક્ષેપ કરવામાં આવ્યા હતા. રામાયણ અને મહાભારતનો પણ પોસ્ટમાં ઉલ્લેખ થયો હતો.
આંબેડકર, ફુલે અને પેરિયારની કૃતિઓ પર સવાલ કેમ?
યાદીમાં સામેલ અનેક કૃતિઓ ભારતીય સમાજમાં જાતિ, સામાજિક અસમાનતા, પિતૃસત્તા અને ઐતિહાસિક સામાજિક માળખાનો અભ્યાસ કરતી મહત્વપૂર્ણ રચનાઓ તરીકે લાંબા સમયથી યુનિવર્સિટી સ્તરે વપરાય છે. આ કૃતિઓમાં આંબેડકર, ફુલે, પેરિયાર, ગેલ ઓમવેટ, શર્મિલા રેગે અને અન્ય લેખકોના વિચારોનો સમાવેશ થાય છે. કેટલીક કૃતિઓ જાતિ વ્યવસ્થાની રચના અને તેના સામાજિક પ્રભાવ અંગે વિવેચનાત્મક અભ્યાસ કરે છે.
અભ્યાસક્રમ મંજૂર કરવાની પ્રક્રિયા પહેલેથી અસ્તિત્વમાં
યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસક્રમ નક્કી કરવાની પોતાની સંસ્થાકીય વ્યવસ્થા હોય છે. સામાન્ય રીતે વિભાગીય સ્તરે ચર્ચા, બોર્ડ ઑફ સ્ટડીઝ, સ્કૂલ બોર્ડ અને એકેડેમિક કાઉન્સિલ જેવી વૈધાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા અભ્યાસક્રમોને મંજૂરી આપવામાં આવે છે.
હૈદરાબાદ યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસકાર પ્રોફેસર ભંગ્યા ભુક્યાએ આ મુદ્દે કહ્યું કે શું ભણાવવું અને શું ન ભણાવવું તે નક્કી કરવાની સત્તા યુનિવર્સિટીની વૈધાનિક સંસ્થાઓ પાસે છે. અન્ય શિક્ષણવિદોએ પણ PMO સ્તરેથી અભ્યાસક્રમોની તપાસ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે.
અહીં સરકાર સામે સવાલ એ છે કે જ્યારે યુનિવર્સિટીઓ પાસે અભ્યાસક્રમની સમીક્ષા માટે પહેલેથી જ નિર્ધારિત પ્રક્રિયા છે, ત્યારે PMOના સંદર્ભથી સીધી માહિતી અને ટિપ્પણીઓ માગવાની જરૂર શા માટે પડી? શું સરકાર આ પ્રક્રિયાની સીમાઓ અને પોતાની ભૂમિકા અંગે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરશે?
શૈક્ષણિક સ્વાયત્તતા સામે સરકારી દેખરેખનો પ્રશ્ન
આ ઘટનાએ ઉચ્ચ શિક્ષણમાં શૈક્ષણિક સ્વાયત્તતા અને સરકારી દેખરેખ વચ્ચેની ચર્ચાને ફરી આગળ લાવી છે. વિવેચકોનું કહેવું છે કે સરકાર દ્વારા અભ્યાસક્રમમાં સામેલ પુસ્તકો અંગે સીધી પૂછપરછથી શિક્ષકો અને યુનિવર્સિટીઓની સ્વતંત્રતા અંગે ચિંતા ઊભી થઈ શકે છે. બીજી તરફ સરકારની દૃષ્ટિએ જો કોઈ અભ્યાસક્રમ અંગે ગંભીર ફરિયાદ કે જાહેર હિતનો પ્રશ્ન ઊભો થાય તો તેની માહિતી માગવી એ વહીવટી પ્રક્રિયાનો ભાગ હોઈ શકે છે.
પરંતુ અહીં મૂળ પ્રશ્ન એ છે કે આ તપાસનું અંતિમ પરિણામ શું હશે? શું સરકાર માત્ર માહિતી એકત્ર કરી રહી છે કે આગળ જઈને ચોક્કસ પુસ્તકો અથવા અભ્યાસક્રમોમાં ફેરફાર કરવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ થશે?
‘આ ચક્ર તોડવાની જરૂર’ પોસ્ટના અંતે તીખો દાવો
X થ્રેડના અંતમાં કન્હૈયા કુમાર અને નેહા બોરા જેવા વિદ્યાર્થીઓના નેતાઓનો ઉલ્લેખ કરીને આ હેન્ડલે દાવો કર્યો હતો કે આવા લોકોના વિચારો પાછળ શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને ‘ડાબેરી શિક્ષકો’ જવાબદાર છે. પોસ્ટમાં આવા લેખનને ‘હિંદુ-વિરોધી પ્રચાર’ ગણાવીને શિક્ષણ વ્યવસ્થામાંથી આ પ્રકારની વિચારસરણી દૂર કરવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલનો દાવો છે, સરકારનો સત્તાવાર નિષ્કર્ષ નહીં.
