Maharashtra Tribal Students Protest: મહારાષ્ટ્રમાં આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓની સરકારી નિવાસી શાળાઓ અને હોસ્ટેલોમાં સુવિધા, સુરક્ષા તથા જવાબદારીના મુદ્દે આંદોલન વધુ ઉગ્ર બન્યું છે. ‘ટ્રાઇબલ જેન-જી ઉલ્ગુલાન’ અંતર્ગત સકલ આદિવાસી વિદ્યાર્થી આંદોલન કૃતિ સમિતિના નેતૃત્વમાં સેંકડો વિદ્યાર્થીઓ અને કાર્યકર્તાઓએ 28 સપ્ટેમ્બરથી નાસિકથી મુંબઈ સુધી આશરે 180 કિલોમીટરની પદયાત્રા શરૂ કરી છે. આદિવાસી વિકાસ મંત્રી અશોક ઉઈકેના વિરોધ સાથે શરૂ થયેલી આ યાત્રા 4 ઓક્ટોબર સુધી મુંબઈના રાજભવન પહોંચે તેવી શક્યતા છે.
40 દિવસથી ધરણા, હવે રાજધાની તરફ કૂચ
વિદ્યાર્થીઓ અને કાર્યકર્તાઓ છેલ્લા 40 દિવસથી નાસિકના ઈદગાહ મેદાનમાં ધરણા આપી રહ્યા છે. તેમની માંગણીઓમાં આદિવાસી વિકાસ મંત્રી અશોક ઉઈકેના રાજીનામા ઉપરાંત આદિવાસી વિકાસ વિભાગના સચિવ અને કમિશનરની બદલીનો સમાવેશ થાય છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે સરકારી આશ્રમ શાળાઓ અને નિવાસી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં મૂળભૂત સુવિધાઓ, સુરક્ષા અને જવાબદારીના પ્રશ્નોનો લાંબા સમયથી ઉકેલ આવ્યો નથી.
આંદોલનકારીઓ નિવાસી શાળાઓમાં થયેલા આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓના મૃત્યુની સ્વતંત્ર તપાસ અને પીડિત પરિવારોને યોગ્ય આર્થિક સહાયની પણ માંગ કરી રહ્યા છે. સાથે જ રાષ્ટ્રીય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગની માર્ગદર્શિકાઓનો આશ્રમ શાળાઓ અને નિવાસી સંસ્થાઓમાં અસરકારક અમલ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
મુખ્યમંત્રી સાથે સીધી મુલાકાતની માંગ
આદિવાસી નેતા રાહુલ પાવરાના જણાવ્યા પ્રમાણે પ્રથમ દિવસે આશરે 1,500 વિદ્યાર્થીઓ પદયાત્રામાં જોડાય તેવી અપેક્ષા હતી. તેમાં નાસિક, ખાનદેશ, ઉત્તર મહારાષ્ટ્ર, મરાઠવાડા અને વિદર્ભના વિદ્યાર્થીઓ સામેલ થવાના છે.
પ્રદર્શનકારીઓ મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ સાથે સીધી મુલાકાત ઈચ્છે છે. તેમનું કહેવું છે કે સરકાર સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલી માંગણીઓ અંગે માત્ર ચર્ચા નહીં પરંતુ લેખિત ખાતરી અને સમયબદ્ધ કાર્યવાહી જરૂરી છે.
સેન્ટ્રલ કિચનના ભોજનની ગુણવત્તા પર સવાલ
વિદ્યાર્થીઓની મુખ્ય ફરિયાદોમાં સરકારી નિવાસી શાળાઓમાં ભોજન પહોંચાડતી સેન્ટ્રલ કિચન વ્યવસ્થા પણ સામેલ છે. પ્રદર્શનકારીઓ આ વ્યવસ્થા બંધ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમનો આરોપ છે કે ભોજન ઘણા કલાકો પહેલાં તૈયાર થઈને લાંબા અંતર સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે, જેના કારણે તેની ગુણવત્તા અને સલામતી અંગે ચિંતા ઊભી થાય છે.
શાળાના વોર્ડન વિક્રમ ગવાણેએ કાચા માલના લેબલ, એક્સપાયરી તારીખ અને ગુણવત્તા નિયંત્રણ અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા છે. બીજી તરફ રાજ્ય સરકારનું કહેવું છે કે સેન્ટ્રલ કિચન 50 કિલોમીટરના દાયરામાં આવેલા નિવાસી વિસ્તારોમાં ભોજન પૂરું પાડે છે અને આ મુદ્દાની તપાસ માટે સમિતિ બનાવવામાં આવી છે. સમિતિને ત્રણ મહિનામાં અહેવાલ આપવાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.
ફી અને બેઝિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો મુદ્દો
સુરગાણાની ખાનગી હોસ્પિટલમાં નર્સ જ્યોતિ ગાવિતે એવો દાવો કર્યો છે કે કેટલીક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ, ડોનેશન અને અન્ય ફીના નામે આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી 1 લાખ રૂપિયા સુધીની રકમ માંગવામાં આવી રહી છે. આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓ માટે શિક્ષણ મફત હોવાના સરકારી દાવા વચ્ચે આ પ્રકારની ફરિયાદોની તપાસ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
પ્રદર્શનકારીઓએ અનધિકૃત ફી વસૂલતી સંસ્થાઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી, નિવાસી શાળાઓમાં બેઝિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારવા અને વિદ્યાર્થીઓ માટે સુરક્ષિત જીવનપરિસ્થિતિ ઊભી કરવાની માંગ કરી છે.
મૃત વિદ્યાર્થીઓ માટે 1 કરોડ અને ઘાયલો માટે 50 લાખની માંગ
ગઢચિરોલીમાં મૃત્યુ પામેલા વિદ્યાર્થીઓના પરિવારોને 1 કરોડ રૂપિયા અને ઘાયલ વિદ્યાર્થીઓને 50 લાખ રૂપિયાનું વળતર આપવાની માંગ પણ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત ‘સ્વયં’ યોજના હેઠળ બાકી રહેલી ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર રકમ જાહેર કરવા અને યોજનાની સહાયમાં વધારો કરવાની માંગ છે.
સરકારે કેટલીક માંગણીઓ સ્વીકારી, અનેક મુદ્દા હજુ બાકી
25 સપ્ટેમ્બરે આદિવાસી વિકાસ વિભાગે વિદ્યાર્થી નેતાઓ સાથે બેઠક કરી હતી. ત્યારબાદ સાત પાનાનો પત્ર જાહેર કરીને કેટલીક સ્વીકારાયેલી અને કેટલીક અસ્વીકારાયેલી માંગણીઓની માહિતી આપવામાં આવી. વિભાગે જણાવ્યું કે કેટલીક માંગણીઓ માટે વર્ક ઓર્ડર અને ટેન્ડર પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. તેમાં નિવાસી શાળાઓના બાથરૂમમાં ગરમ પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવાનો મુદ્દો પણ સામેલ છે. જોકે અનેક માંગણીઓ માટે વ્યાપક નીતિગત નિર્ણય જરૂરી હોવાનું સરકારે જણાવ્યું છે.
સરકાર સામે સવાલ: લેખિત ખાતરી ક્યારે મળશે?
હવે સરકાર સામે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે 40 દિવસથી વિદ્યાર્થીઓ ધરણા પર બેઠા હોવા છતાં તેમની તમામ ફરિયાદો માટે સમયબદ્ધ ઉકેલ કેમ નક્કી કરવામાં આવ્યો નથી? નિવાસી શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓના મૃત્યુની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ પર સરકારનું સ્પષ્ટ વલણ શું છે? સેન્ટ્રલ કિચનમાં ભોજનની ગુણવત્તા અંગેના આરોપોની તપાસ ત્રણ મહિનામાં જ કેમ પૂર્ણ કરવી અને ત્યાં સુધી વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા માટે શું વ્યવસ્થા છે?
જો સરકાર કેટલીક માંગણીઓ સ્વીકારી ચૂકી છે તો બાકીની માંગણીઓ માટે લેખિત સમયપત્રક કેમ જાહેર કરવામાં આવતું નથી? અને 1,500 જેટલા વિદ્યાર્થીઓ 180 કિમીની પદયાત્રા કરવા મજબૂર બન્યા છે ત્યારે શું સરકાર મુખ્યમંત્રી સ્તરે સીધી બેઠક કરીને સમગ્ર મુદ્દાનો કાયમી ઉકેલ લાવશે?
