Nitish Kumar Sonia Gandhi Book: કોંગ્રેસનાં પૂર્વ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીના નવા પુસ્તક ‘Belonging: A Journey of Love’માં બિહારના મુખ્યમંત્રી નીતીશ કુમારનો માત્ર એક જ વાર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ એક ઉલ્લેખે નીતીશ કુમારે INDIA ગઠબંધન કેમ છોડ્યું હતું તે અંગેની જૂની રાજકીય ચર્ચા ફરી શરૂ કરી દીધી છે. પુસ્તકના પાના નંબર 493 પર સોનિયા ગાંધીએ નીતીશ કુમરના ગઠબંધન છોડવાના નિર્ણયને લઈને પોતાનો અનુભવ લખ્યો છે.
સોનિયા ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર, જાન્યુઆરીમાં INDIA ગઠબંધનને વધુ એક મોટો આંચકો લાગ્યો હતો. તે સમયે ગઠબંધનના બે મુખ્યમંત્રીઓ અરવિંદ કેજરીવાલ અને હેમંત સોરેનને સુનાવણી વિના જેલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે ગઠબંધનના મુખ્ય સહયોગી પક્ષોમાંના એકના નેતા નીતીશ કુમાર અચાનક એક બેઠકમાંથી બહાર નીકળી ગયા હતા. સોનિયાએ લખ્યું છે કે તેમણે આ માટે નબળું બહાનું આપ્યું હતું.
સોનિયાના કહેવા પ્રમાણે, આ ઘટના અસામાન્ય લાગી હતી અને તેનાથી કંઈક મોટું થવાનું હોવાનો સંકેત મળતો હતો. થોડા સમય બાદ સમાચાર આવ્યા કે નીતીશ કુમાર ફરી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વવાળા NDAમાં જોડાઈ ગયા છે. સોનિયા ગાંધીએ આ સમગ્ર ઘટનાને અગાઉથી ગોઠવાયેલા આયોજન તરીકે વર્ણવી છે.
BJP અને ચૂંટણી પંચના સંબંધો અંગે સોનિયાના સવાલ
નીતીશ કુમારના ઉલ્લેખ પહેલાં સોનિયા ગાંધીએ પુસ્તકમાં BJP અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચેના સંબંધો અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, BJPએ પોતાની જીતની શક્યતાઓ મજબૂત કરવા માટે ચૂંટણી પંચમાં પસંદગીના નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા હતા.
સોનિયાએ લખ્યું છે કે વડાપ્રધાન દ્વારા પસંદ કરાયેલા અમલદારો પાસેથી સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણીની અપેક્ષા રાખવી મુશ્કેલ હતી. તેમણે ચૂંટણી પંચ દ્વારા ચૂંટણીના આંકડા જાહેર કરવામાં આવતા ન હોવાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. તેમના મતે, અનેક ચૂંટણી પરિણામો સત્તાધારી પક્ષની તરફેણમાં આવ્યા હતા અને તેના પર સવાલો ઊભા થયા હતા. ત્યારબાદ યોજાયેલી વિવિધ રાજ્યોની ચૂંટણીઓમાં પણ આવી સ્થિતિ જોવા મળી હતી.
આ બાબતોનો ઉલ્લેખ કર્યા બાદ સોનિયાએ નીતીશ કુમારના નિર્ણયને INDIA ગઠબંધન માટે મોટો આંચકો ગણાવ્યો છે. જોકે, તેમણે એમ પણ લખ્યું છે કે આ ઘટનાથી ગઠબંધનના નેતાઓનો આગળ વધવાનો સંકલ્પ વધુ મજબૂત થયો હતો.
સંયોજક પદ ન મળવાથી નારાજ હતા નીતીશ કુમાર?
નીતીશ કુમારે INDIA ગઠબંધન છોડ્યું તે સમયે તેમના નિર્ણય પાછળ અનેક કારણોની ચર્ચા થઈ હતી. રાજકીય વર્તુળોમાં એવી વાતો હતી કે નીતીશ કુમાર ગઠબંધનના સંયોજક બનવા ઇચ્છતા હતા, પરંતુ તેમને આ જવાબદારી સોંપવામાં આવી નહોતી.
તે સમયે કોંગ્રેસ અને પશ્ચિમ બંગાળનાં મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી સહિતના કેટલાક નેતાઓ નીતીશ કુમારને આ મહત્વપૂર્ણ પદ આપવાના પક્ષમાં ન હોવાનું પણ ચર્ચાતું હતું. જોકે, આ બાબતને તેમના ગઠબંધન છોડવાનું એકમાત્ર કારણ માનવામાં આવ્યું નહોતું.
નીતીશ કુમાર સતત કહેતા હતા કે તેઓ INDIA ગઠબંધન છોડીને ક્યાંય જવાના નથી. પરંતુ લોકસભાની ચૂંટણીના થોડા મહિના પહેલાં જ તેમણે NDAમાં પાછા ફરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ પહેલાં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને BJPના વરિષ્ઠ નેતા અમિત શાહે જાહેરમાં કહ્યું હતું કે નીતીશ કુમાર માટે BJPના દરવાજા હંમેશાં માટે બંધ છે. તેમ છતાં થોડા સમય બાદ આ રાજકીય સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ અને નીતીશ કુમાર ફરી NDAમાં જોડાયા.
NDAમાં વાપસી બાદ પણ બદલાઈ રાજકીય સ્થિતિ
NDAમાં પાછા ફર્યા બાદ નીતીશ કુમારે બિહારમાં ફરી મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા હતા. ત્યારબાદ 2025ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં NDAને ભારે બહુમતી મળી હતી. ચૂંટણી દરમિયાન અમિત શાહે પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે નીતીશ કુમાર જ NDA તરફથી મુખ્યમંત્રી પદના ચહેરા રહેશે.
જોકે, ચૂંટણી પછી થોડા જ મહિનામાં બિહારનું રાજકીય ચિત્ર બદલાયું. નીતીશ કુમારે મુખ્યમંત્રી પદ છોડ્યું અને BJPને રાજ્યમાં પોતાનો મુખ્યમંત્રી બનાવવાની તક મળી. આ ઘટનાને લઈને વિપક્ષી વર્તુળોમાં નીતીશ કુમારનો રાજકીય ઉપયોગ કરીને તેમને સત્તાથી દૂર કરવામાં આવ્યા હોવાની ટીકા થઈ હતી.
સંજય ઝાએ સોનિયા ગાંધીના ઉલ્લેખ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો
સોનિયા ગાંધીના પુસ્તકમાં નીતીશ કુમાર અંગે કરવામાં આવેલી ટિપ્પણી બાદ JDUના રાષ્ટ્રીય કાર્યકારી અધ્યક્ષ સંજય ઝા અને અન્ય નેતાઓએ પ્રતિક્રિયા આપી છે. સંજય ઝાનું કહેવું છે કે INDIA ગઠબંધનને એકજૂથ કરવામાં નીતીશ કુમારની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા હતી. તેથી તેમણે ગઠબંધન છોડ્યું ત્યારે તેની પાછળના રાજકીય સંજોગોનો પણ ઉલ્લેખ થવો જોઈએ.
સંજય ઝાના જણાવ્યા અનુસાર, નીતીશ કુમારે વિપક્ષી પક્ષોને એક મંચ પર લાવવાના પ્રયાસ કર્યા હતા અને કોંગ્રેસને પણ ગઠબંધનમાં સામેલ કરવાની રજૂઆત કરી હતી. તેમના મતે, ગઠબંધન છોડવા પાછળ કોંગ્રેસ સહિતના સહયોગી પક્ષોની મહત્વાકાંક્ષાઓ અને તે સમયના રાજકીય સંજોગો જવાબદાર હતા.
બીજી તરફ, બિહાર કોંગ્રેસના મીડિયા અને પ્રચાર વિભાગના અધ્યક્ષ અજય પાસવાને કહ્યું છે કે નીતીશ કુમાર ગઠબંધન સાથે જોડાયા ત્યારે તેમણે સંયોજક બનવાની શરત મૂકી હતી. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ વલણ સામે કેટલાક સહયોગી પક્ષોને વાંધો હતો.
JDUના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા રાજીવ રંજન પ્રસાદે પણ કહ્યું છે કે નીતીશ કુમારના પ્રયાસોથી જ કોંગ્રેસ INDIA ગઠબંધનમાં જોડાઈ હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કોંગ્રેસની ભૂમિકાથી નારાજગી અને તેના ઇરાદા અંગેની શંકાને કારણે નીતીશ કુમારે ગઠબંધન છોડ્યું હતું.
INDIA ગઠબંધન છોડવાનું અસલી કારણ શું હતું?
સોનિયા ગાંધીના પુસ્તકમાં થયેલા એક ઉલ્લેખે ફરી એકવાર આ સવાલ ઊભો કર્યો છે કે નીતીશ કુમારે INDIA ગઠબંધન છોડવાનો નિર્ણય કયા સંજોગોમાં લીધો હતો. એક તરફ JDU નેતાઓ ગઠબંધન ઊભું કરવામાં નીતીશ કુમારની ભૂમિકા યાદ કરાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ કોંગ્રેસના નેતાઓ તેમના સંયોજક બનવાના પ્રયાસો અને સહયોગી પક્ષો વચ્ચેના મતભેદોનો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા છે.
નીતીશ કુમારનો નિર્ણય BJPના રાજકીય દબાણનું પરિણામ હતો કે INDIA ગઠબંધનની અંદરના મતભેદો અને નેતૃત્વની ખેંચતાણને કારણે લેવાયો હતો, તે અંગે અલગ-અલગ પક્ષોના પોતાના દૃષ્ટિકોણ છે. સોનિયા ગાંધીના પુસ્તકમાં થયેલા ઉલ્લેખથી આ રાજકીય ચર્ચા ફરી તેજ બની છે.
