India Unemployment Rate: ભારતમાં બેરોજગારીને લઈને ચિંતાજનક આંકડા સામે આવ્યા છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં 4 ટકા રહેલો દેશનો બેરોજગારી દર ઓક્ટોબરમાં વધીને 4.7 ટકા થયો છે. આ વધારા પાછળ મુખ્ય કારણ ગ્રામીણ વિસ્તારો અને મહિલાઓમાં બેરોજગારીનું પ્રમાણ વધ્યું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. સેન્ટર ફોર મોનિટરિંગ ઇન્ડિયન ઇકોનોમી (CMIE)ના તાજેતરના આંકડાઓમાં આ સ્થિતિ સામે આવી છે.
CMIEના આંકડાઓના આધારે તૈયાર કરવામાં આવેલા અહેવાલ મુજબ, ઓક્ટોબર દરમિયાન દેશમાં રોજગાર મેળવનારા લોકોની સંખ્યામાં આશરે 5 લાખનો ઘટાડો થયો હતો. તેના કારણે રોજગાર ધરાવતા લોકોની સંખ્યા ઘટીને 44.95 કરોડ રહી ગઈ છે. જોકે, મોસમી પરિબળોને કારણે વર્ષના કેટલાક મહિનાઓમાં રોજગારના આંકડામાં ઘટાડો થવો સામાન્ય બાબત છે. તેમ છતાં, રોજગાર દર સતત નીચા સ્તરે રહેતા રોજગાર બજારની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વધી છે.
રોજગાર દર કોવિડ મહામારી પછીના સૌથી નીચા સ્તરે
CMIEના કન્ઝ્યુમર પિરામિડ્સ ઘરેલુ સર્વે અનુસાર, દેશમાં રોજગાર દર (ER) સપ્ટેમ્બર મહિનામાં 39.4 ટકા હતો. ઓક્ટોબરમાં તેમાં 0.1 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો અને આ દર ઘટીને 39.3 ટકા થયો હતો.
આ આંકડો કોવિડ મહામારી પહેલાંની સ્થિતિની સરખામણીમાં પણ ઓછો છે. જાન્યુઆરી 2020માં દેશમાં રોજગાર દર 39.7 ટકા નોંધાયો હતો. એટલે કે, મહામારી પહેલાંના સમયગાળાની સરખામણીમાં પણ હાલ રોજગાર મેળવતા લોકોનું પ્રમાણ ઘટેલું છે.
રોજગાર દરમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી સતત નબળાઈ જોવા મળી રહી છે. મોસમી ફેરફારોને કારણે રોજગારમાં થતી વધઘટથી અલગ, લાંબા સમયથી રોજગાર દર નીચો રહેવાનો મુદ્દો વધુ ધ્યાન ખેંચી રહ્યો છે.
શ્રમબળમાં વધારો થયો, પરંતુ ગતિ ધીમી પડી
દેશમાં શ્રમબળ એટલે કે કામ કરતા અથવા નોકરીની શોધ કરી રહેલા લોકોની કુલ સંખ્યામાં પણ વૃદ્ધિની ગતિ ધીમી પડી છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં શ્રમબળમાં આશરે 30 લાખ લોકોનો વધારો થયો હતો. આ વધારો સામાન્ય વલણને અનુરૂપ છે, પરંતુ અગાઉનાં વર્ષોની સરખામણીમાં 2026 દરમિયાન શ્રમબળમાં થયેલી વૃદ્ધિ ઓછી રહી છે.
આંકડાઓ અનુસાર, 2023થી 2025 દરમિયાન દર વર્ષે પ્રથમ 10 મહિનામાં શ્રમબળમાં આશરે 1.3 કરોડથી 1.7 કરોડ લોકોનો વધારો થયો હતો. તેની સામે 2026ના પ્રથમ 10 મહિનામાં આ વધારો માત્ર 90 લાખ રહ્યો છે. આ તફાવત દર્શાવે છે કે કામ કરવા ઇચ્છતા અથવા નોકરી શોધી રહેલા લોકોની સંખ્યામાં અગાઉની સરખામણીમાં ધીમી વૃદ્ધિ થઈ રહી છે.
CMIEના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઑફિસર મહેશ વ્યાસે જણાવ્યું હતું કે, અગાઉના વર્ષોના વલણને ધ્યાનમાં રાખીએ તો નવેમ્બર મહિનામાં શ્રમબળનું કદ ઘટી શકે છે અને ડિસેમ્બરમાં તેમાં મોટો વધારો જોવા મળી શકે છે. જોકે, આ મોસમી ફેરફારોને કારણે શ્રમબળની વૃદ્ધિ ધીમી પડવાનું વર્તમાન વલણ બદલાઈ જવાની શક્યતા ઓછી છે.
મહિલાઓ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં બેરોજગારીનો દર વધ્યો
ઓક્ટોબરના આંકડાઓમાં મહિલાઓ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોની સ્થિતિ ખાસ ધ્યાન ખેંચે છે. મહિલાઓમાં બેરોજગારીનો દર સપ્ટેમ્બરના 11.7 ટકાથી વધીને ઓક્ટોબરમાં 12.7 ટકા થયો છે. સપ્ટેમ્બરમાં આ દર સપ્ટેમ્બર 2022 પછીના સૌથી નીચા સ્તરે હતો. પરંતુ એક જ મહિનામાં તેમાં એક ટકાનો વધારો નોંધાયો છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ બેરોજગારી વધી છે. સપ્ટેમ્બરમાં અહીં બેરોજગારીનો દર 3.4 ટકા હતો, જે ઓક્ટોબરમાં વધીને 4.7 ટકા થયો છે. આ વધારાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઓક્ટોબરમાં ગ્રામીણ રોજગાર બજાર પર દબાણ વધ્યું હતું.
નોકરી શોધતા લોકોની સંખ્યા ફરી વધી
સપ્ટેમ્બર મહિનામાં નોકરીની શોધ કરી રહેલા બેરોજગાર લોકોની સંખ્યામાં આશરે 1.1 કરોડનો ઘટાડો થયો હતો. આ સંખ્યા ઘટીને 1.87 કરોડ રહી ગઈ હતી. જોકે, આ ઘટાડાનો અર્થ એ પણ હોઈ શકે છે કે નોકરી ન મળવાને કારણે કેટલાક લોકોએ કામની શોધ કરવાનું બંધ કરી દીધું હોય.
ઓક્ટોબરમાં નોકરી શોધતા લોકોની સંખ્યા ફરી વધીને 2.22 કરોડ થઈ હતી. તેમ છતાં, આ આંકડો ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં નોંધાયેલા 3.5 કરોડ કરતાં ઘણો ઓછો છે.
બેંક ઑફ બરોડાના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી મદન સબનવીસે જણાવ્યું હતું કે, આ સમયગાળા દરમિયાન ઘણા લોકો ખેતીકામમાં જોડાયા હોવાથી બેરોજગારોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો હોઈ શકે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, ઓક્ટોબર પાકની કાપણીનો સમય હોવાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખેતી સંબંધિત કામ વધે છે. આ સમય દરમિયાન રોજગારના આંકડામાં ફેરફાર થવો સામાન્ય છે. આ ઉપરાંત, ગ્રામીણ રોજગાર યોજના હેઠળ પણ કામની માંગ ઓછી રહી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.
આમ, ઓક્ટોબરના આંકડાઓમાં બેરોજગારીનો દર વધવા સાથે રોજગાર દરમાં ઘટાડો અને શ્રમબળની ધીમી વૃદ્ધિ જેવા સંકેતો જોવા મળ્યા છે. ખાસ કરીને મહિલાઓ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોની સ્થિતિ રોજગાર ક્ષેત્રે પડકારો તરફ ધ્યાન દોરે છે.
