Adani Satara Project Controversy: મહારાષ્ટ્રના સતારા જિલ્લામાં અદાણી ગ્રીન એનર્જી લિમિટેડના 1,500 મેગાવોટના પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ હાઇડ્રો પાવર પ્રોજેક્ટને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. કંપનીએ પ્રોજેક્ટનો અગાઉ દર્શાવેલો અંદાજિત ખર્ચ ₹5,675 કરોડથી ઘટાડીને માત્ર ₹56.75 કરોડ દર્શાવ્યો છે. આ ફેરફારને કારણે વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે સહ્યાદ્રી ટાઇગર રિઝર્વમાં જમા કરાવવાની રકમ પણ ₹227 કરોડથી ઘટીને આશરે ₹2.27 કરોડ થઈ ગઈ છે. મહારાષ્ટ્રના વન વિભાગે કંપનીનું સુધારેલું સોગંદનામું સ્વીકારી લીધા બાદ હવે કેન્દ્ર સરકારે સમગ્ર મામલાની તાત્કાલિક તપાસના આદેશ આપ્યા છે.
આ વિવાદ અંગે 6 નવેમ્બર 2026ના રોજ કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયે મહારાષ્ટ્રના વન વિભાગને પત્ર લખ્યો હતો. મંત્રાલયે અગ્રતાના આધારે તપાસ કરીને યોગ્ય કાર્યવાહી કરવા જણાવ્યું છે. રાજ્યના વન વિભાગે પણ તપાસ શરૂ કરી દીધી છે.
₹5,675 કરોડનો પ્રોજેક્ટ ₹56.75 કરોડનો કેવી રીતે થયો?
અદાણી ગ્રીન એનર્જી સતારા જિલ્લાના પાટણ તાલુકામાં તારલી પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ (PSP) બનાવી રહી છે. તેની વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 1,500 મેગાવોટ છે. 11 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલય તરફથી પ્રોજેક્ટને પર્યાવરણીય મંજૂરી આપવાની ભલામણ સંબંધિત પત્રમાં તેની અંદાજિત કિંમત ₹5,675 કરોડ દર્શાવવામાં આવી હતી.
પરંતુ 8 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ કંપનીએ મહારાષ્ટ્રના વન વિભાગને નોટરીકૃત સોગંદનામું આપ્યું હતું. તેમાં પ્રોજેક્ટની કિંમત ઘટાડીને ₹56.75 કરોડ દર્શાવવામાં આવી હતી. એટલે કે અગાઉના અંદાજ કરતાં કિંમત 100 ગણી ઓછી બતાવવામાં આવી.
કંપનીએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે અગાઉની કિંમત તુલનાત્મક અંદાજ એટલે કે એનાલોગસ એસ્ટિમેશનના આધારે નક્કી કરવામાં આવી હતી. હવે ₹56.75 કરોડને પ્રોજેક્ટની વાસ્તવિક કિંમત માનવી જોઈએ. આ સુધારેલી કિંમતને કારણે વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે ચૂકવવાની રકમમાં પણ મોટો ઘટાડો થયો.
વન્યજીવ સંરક્ષણ માટેની રકમમાં ₹225 કરોડનો ઘટાડો
મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય વન્યજીવ બોર્ડે 23 ફેબ્રુઆરી 2026ની બેઠકમાં આ પ્રોજેક્ટ માટે 15 શરતો નક્કી કરી હતી. તેમાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ શરત એવી હતી કે કંપનીએ પ્રોજેક્ટની કુલ કિંમતના 4 ટકા જેટલી રકમ સહ્યાદ્રી ટાઇગર રિઝર્વના ખાતામાં જમા કરાવવાની રહેશે.
આ શરતના આધારે મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય મુખ્ય વન સંરક્ષક (વન્યજીવ) અને મુખ્ય વન્યજીવ વોર્ડન એમ. શ્રીનિવાસ રેડ્ડીએ માર્ચ 2026માં કંપનીને ₹227 કરોડ જમા કરાવવા જણાવ્યું હતું. જોકે, કંપનીએ પ્રોજેક્ટની કિંમત ઘટાડીને દર્શાવ્યા બાદ આ રકમ પણ ઘટી ગઈ.
12 ઑક્ટોબરે મહારાષ્ટ્રના વન વિભાગે કંપનીનું સુધારેલું સોગંદનામું સ્વીકારી લીધું હતું અને નવી કિંમતના આધારે રકમ જમા કરાવવા જણાવ્યું હતું. ત્યારબાદ કંપનીએ ₹56.75 લાખ એટલે કે સુધારેલી કિંમતના એક ટકા જેટલી રકમ સહ્યાદ્રી ટાઇગર રિઝર્વના ખાતામાં જમા કરાવી હતી. બાકીના ત્રણ ટકા એટલે કે ₹1.7075 કરોડ રાષ્ટ્રીય વન્યજીવ બોર્ડ (NBWL)ની મંજૂરી મળ્યા બાદ જમા કરાવવાના છે. આમ, અગાઉ નક્કી થયેલી ₹227 કરોડની રકમની સરખામણીમાં આશરે ₹225 કરોડનો ઘટાડો થયો છે.
કોયના વન્યજીવ અભયારણ્યના ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોનમાં પ્રોજેક્ટ
તારલી પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ સતારા જિલ્લાના પાટણ તાલુકામાં તારલી બંધના જળાશય પાસે બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ નિવાડે, તોંડોશી, કલાંબે અને જાલુ ગામોની કુલ 150.74 હેક્ટર બિનવન જમીન પર પ્રસ્તાવિત છે.
મહારાષ્ટ્રના વન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રોજેક્ટનો વિસ્તાર કોયના વન્યજીવ અભયારણ્યના બફર ઝોન અને માન્ય ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોનમાંથી પસાર થાય છે. કોયના વન્યજીવ અભયારણ્ય સહ્યાદ્રી ટાઇગર રિઝર્વનો જ એક ભાગ છે.
વન વિભાગના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે કોયના અભયારણ્યનો ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન હજુ સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો અનુસાર અભયારણ્યની આસપાસના 10 કિલોમીટરના વિસ્તારને હાલમાં માન્ય ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન તરીકે ગણવામાં આવે છે. આવા વિસ્તારોમાં પ્રોજેક્ટ સ્થાપતી ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી વન અને વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે પ્રોજેક્ટની કિંમતના મહત્તમ 4 ટકા સુધીની રકમ લેવામાં આવી શકે છે. આ જોગવાઈના આધારે કંપની પાસેથી ₹227 કરોડની માંગણી કરવામાં આવી હતી.
વન્યજીવ વોર્ડનની ફરિયાદ બાદ તપાસ શરૂ
આ મામલો સતારા જિલ્લાના માનદ વન્યજીવ વોર્ડન રોહન ભાટે ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે 30 ઑક્ટોબરે વડાપ્રધાનના જનફરિયાદ પોર્ટલ અને મહારાષ્ટ્ર સરકારના ‘આપલે સરકાર’ ફરિયાદ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવી હતી.
ફરિયાદમાં તેમણે પ્રોજેક્ટની કિંમતમાં થયેલા મોટા ઘટાડા અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, 1,500 મેગાવોટની ક્ષમતા ધરાવતા આટલા મોટા વીજ પ્રોજેક્ટની કિંમત માત્ર ₹56.75 કરોડ દર્શાવવી શંકા ઊભી કરે છે.
આ ફરિયાદ બાદ 5 નવેમ્બરે કોયના વન્યજીવ અભયારણ્યના નાયબ નિયામકને તપાસ કરીને નિયમો અનુસાર કાર્યવાહી કરવા સૂચના આપવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ 6 નવેમ્બરે કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલયે મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય મુખ્ય વન સંરક્ષક (વન્યજીવ)ને પત્ર લખીને અગ્રતાના આધારે તપાસ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે વન્યજીવોનું સંરક્ષણ, તેમનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન અને તેમને થતા નુકસાનને ઘટાડવાની મુખ્ય જવાબદારી રાજ્ય સરકારની છે. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ ફરિયાદકર્તાને જવાબ આપવા અને તપાસના પરિણામોની જાણ કેન્દ્ર સરકારને પણ કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
અદાણી ગ્રીન એનર્જીએ શું કહ્યું?
અદાણી જૂથના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે તારલી પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટના તમામ ભાગો પાટણ તાલુકાનાં ત્રણ મહેસૂલી ગામોની ખાનગી જમીન પર આવેલા છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રોજેક્ટમાં કોઈ વન જમીનનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.
પ્રવક્તાએ એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે પ્રોજેક્ટના સંચાલન દરમિયાન આસપાસની જીવસૃષ્ટિ, પર્યાવરણ, જંગલ અને વન્યજીવો પર પ્રતિકૂળ અસર થતી નથી. બે જળાશયો વચ્ચે પાણીની અવરજવરથી બનતા નાના તળાવોની આસપાસ આખું વર્ષ ભેજ જળવાઈ રહેશે, જે સ્થાનિક વનસ્પતિ અને જીવજંતુઓ માટે લાભદાયી બની શકે છે.
જોકે, પ્રોજેક્ટની કિંમત ₹5,675 કરોડથી ઘટાડીને ₹56.75 કરોડ દર્શાવવા પાછળનું કારણ પૂછવામાં આવતાં કંપનીના પ્રવક્તાએ આ સીધા સવાલનો જવાબ આપ્યો નહોતો.
હવે સમગ્ર મામલે કેન્દ્ર સરકારના આદેશ બાદ મહારાષ્ટ્રના વન વિભાગની તપાસ મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે. પ્રોજેક્ટની વાસ્તવિક કિંમત, સુધારેલા અંદાજનો આધાર અને વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે જમા થનારી રકમ યોગ્ય રીતે નક્કી થઈ છે કે નહીં, તે તપાસના પરિણામ બાદ સ્પષ્ટ થશે.
