Uddhav Raj Thackeray Mumbai Protest: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ ચાલી રહેલા વિરોધ વચ્ચે 4 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ મુંબઈમાં ‘વિરાટ ગર્જના મોરચો’ કાઢવામાં આવ્યો. શિવસેના (UBT) પ્રમુખ ઉદ્ધવ ઠાકરે અને મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (MNS) પ્રમુખ રાજ ઠાકરે લાંબા સમય બાદ એકસાથે જાહેર મંચ પર જોવા મળ્યા. દક્ષિણ મુંબઈના મેટ્રો સિનેમાથી શરૂ થયેલો માર્ચ BMC મુખ્યાલય તરફ આગળ વધ્યો હતો. કોંગ્રેસ અને શરદ પવારના નેતૃત્વવાળી NCP (SP)ના નેતાઓ પણ તેમાં જોડાયા હતા. અહેવાલો અનુસાર માર્ચમાં હજારો લોકો જોડાયા હતા.
SIR અને મતદાર યાદીની કથિત ગેરરીતિ મુખ્ય મુદ્દો
આ વિરોધનું મુખ્ય કેન્દ્ર ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી Special Intensive Revision એટલે કે SIR પ્રક્રિયા રહી. પ્રદર્શનકારીઓએ મહારાષ્ટ્રની મતદાર યાદીમાં કથિત અનિયમિતતાઓનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો અને CEC જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામા અથવા તેમને પદ પરથી હટાવવાની માંગ કરી.
વિપક્ષી નેતાઓનો આક્ષેપ છે કે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં મોટી ગેરરીતિ થઈ શકે છે. બીજી તરફ ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે SIRનો હેતુ મતદાર યાદીને સુધારવાનો અને મૃત, ડુપ્લિકેટ અથવા અયોગ્ય નોંધણીઓ દૂર કરવાનો છે. તેથી મતદાર યાદીમાં થયેલા ફેરફારો અંગેના રાજકીય દાવા અને સત્તાવાર પ્રક્રિયા વચ્ચેના તફાવતને આ સમગ્ર વિવાદમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ઉદ્ધવ અને રાજ ઠાકરે એક મંચ પર
ઉદ્ધવ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરેનો સંયુક્ત જાહેર કાર્યક્રમ મહારાષ્ટ્રના રાજકીય સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ બન્યો છે. બંને નેતાઓ લાંબા સમય બાદ એક જ મુદ્દે સાથે રસ્તા પર ઉતર્યા હતા. માર્ચમાં પાર્ટીના ઝંડા નહીં રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો અને ભાગ લેનારાઓને માત્ર રાષ્ટ્રીય ધ્વજ એટલે કે તિરંગો સાથે આવવા કહેવામાં આવ્યું હતું.
આ નિર્ણય માર્ચને માત્ર એક પક્ષના કાર્યક્રમ તરીકે નહીં પરંતુ ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર અધિકારના મુદ્દે વ્યાપક વિરોધ તરીકે રજૂ કરવાની દિશામાં હતો. કોંગ્રેસ અને NCP (SP)ના નેતાઓની હાજરીએ પણ આ વિરોધને વધુ વ્યાપક રાજકીય સ્વરૂપ આપ્યું.
‘જ્ઞાનેશ કાકા, વોટ ન લૂંટો’: રાજ ઠાકરેનો નારો
માર્ચ દરમિયાન રાજ ઠાકરેએ CEC જ્ઞાનેશ કુમારને નિશાન બનાવીને “Gyanesh Kaka, don’t loot the vote” નારો આપ્યો. તેમણે મહારાષ્ટ્રમાં SIR પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે રદ કરવાની માંગ કરી. રાજ ઠાકરેએ સવાલ કર્યો કે જો અગાઉ મતદાર યાદીમાં મોટી સંખ્યામાં નામ ઉમેરવામાં આવ્યા હતા તો હવે મોટી સંખ્યામાં નામ દૂર કરવાની જરૂર શા માટે ઊભી થઈ?
રાજ ઠાકરેએ એવો દાવો પણ કર્યો કે મહારાષ્ટ્રમાં SIRના કારણે લગભગ બે કરોડ મતદારોના નામ હટાવવાનો મુદ્દો ઊભો થયો છે. જોકે આ આંકડો અને તેની પાછળના કારણો અંગેનો દાવો રાજ ઠાકરે દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે અને તેને સ્વતંત્ર રીતે પ્રમાણિત અંતિમ તથ્ય તરીકે જોવો યોગ્ય નથી. ઉપલબ્ધ અહેવાલોમાં પણ આ આંકડો રાજકીય દાવા તરીકે જ રજૂ થયો છે.
SIR રદ કરવાની સાથે બેલેટ પેપરની માંગ
રાજ ઠાકરેએ SIR રદ કરવાની સાથે ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીનના બદલે બેલેટ પેપરથી ચૂંટણી કરાવવાની માંગ પણ કરી. તેમના મતે મતદાન પ્રક્રિયામાં લોકોનો વિશ્વાસ અને પારદર્શિતા જાળવવા માટે આ ફેરફાર જરૂરી છે.
આ માંગ સાથે તેમણે દેશભરની વિપક્ષી પાર્ટીઓને દિલ્હી જઈને SIR રદ કરવાની માંગ કેન્દ્ર સમક્ષ રજૂ કરવાની અપીલ કરી. મુંબઈના માર્ચમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા સુધારા અંગેની ચર્ચાને કારણે SIRનો મુદ્દો માત્ર મતદાર યાદી સુધી મર્યાદિત ન રહીને EVM અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાના વ્યાપક પ્રશ્નો સાથે પણ જોડાયો.
સંજય રાઉતે ચૂંટણી વ્યવસ્થા પર ઉઠાવ્યા સવાલ
શિવસેના (UBT)ના નેતા સંજય રાઉતે પણ ચૂંટણી પંચ અને કેન્દ્ર સરકાર સામે ગંભીર રાજકીય આક્ષેપો કર્યા. તેમણે આ વિરોધને લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓ અને બંધારણીય અધિકારોની રક્ષા સાથે જોડ્યો. રાઉતે આરોપ લગાવ્યો કે ચૂંટણી પ્રક્રિયા પ્રભાવિત કરવામાં આવી રહી છે અને લોકોના મતના અધિકાર સાથે ચેડાં થઈ રહ્યા છે.
રાઉતે પૂર્વ CEC રાજીવ કુમાર અને વર્તમાન CEC જ્ઞાનેશ કુમારના કાર્યકાળ દરમિયાન યોજાયેલી ચૂંટણીઓ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા અને કેટલીક ચૂંટણીઓ રદ કરીને ફરી યોજવાની માંગ કરી. આ દાવાઓ રાજકીય આક્ષેપો છે અને તેમના સમર્થનમાં કોઈ ન્યાયિક નિષ્કર્ષ આ વિરોધના સંદર્ભમાં સ્થાપિત થયો હોવાનું જણાવાયું નથી.
મહિલા પત્રકાર સાથે કથિત ગેરવર્તણૂકનો મુદ્દો પણ ઉઠ્યો
મુંબઈના વિરોધ દરમિયાન દિલ્હીના જંતર-મંતર પર મહિલા પત્રકાર સાથે પોલીસની કથિત ગેરવર્તણૂકનો મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો. સંજય રાઉતે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહને સવાલ કર્યો કે દિલ્હી પોલીસ ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ આવે છે ત્યારે મહિલા પત્રકારની ફરિયાદ અંગે કેન્દ્રનું વલણ શું છે.
દિલ્હીમાં જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ ચાલી રહેલા વિરોધ દરમિયાન કેટલાક પત્રકારો અને પ્રદર્શનકારીઓએ પોલીસ સાથે ગેરવર્તણૂકના આક્ષેપો કર્યા છે. આ મુદ્દે તપાસ અને ફરિયાદોની પ્રક્રિયા પણ ચાલી રહી છે. મુંબઈના મોરચામાં આ ઘટનાને ચૂંટણી વિરોધ સાથે જોડીને ઉઠાવવામાં આવી હતી.
દિલ્હીથી મુંબઈ સુધી વિરોધનો વ્યાપ
જ્ઞાનેશ કુમાર અને SIR વિરુદ્ધ વિરોધ હવે દિલ્હી અને મુંબઈ બંને શહેરોમાં મોટા કાર્યક્રમોના સ્વરૂપમાં જોવા મળ્યો છે. દિલ્હીમાં પ્રદર્શનકારીઓની અટકાયત અને પોલીસ સાથેના તણાવ બાદ મુંબઈમાં ઠાકરે બંધુઓના નેતૃત્વમાં મોટો માર્ચ યોજાયો.
4 ઓક્ટોબરના મુંબઈ મોરચામાં ઉદ્ધવ ઠાકરે, રાજ ઠાકરે ઉપરાંત કોંગ્રેસ અને NCP (SP)ના નેતાઓ પણ સામેલ થયા. આ રીતે SIR અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગેના પ્રશ્નોએ મહારાષ્ટ્રના વિપક્ષી પક્ષોને એક જ મંચ પર લાવ્યા છે.
હવે ચૂંટણી પંચ સામે પારદર્શિતાનો મોટો સવાલ
મુંબઈના આ વિરોધ બાદ મુખ્ય સવાલ મતદાર યાદીમાં થયેલા ફેરફારો, SIRની પ્રક્રિયા અને તેના કારણે કેટલા નામ ઉમેરાયા કે દૂર થયા તેની સત્તાવાર અને ચકાસી શકાય તેવી વિગતોનો છે. વિપક્ષી પક્ષો આ પ્રક્રિયા પર ગંભીર આક્ષેપો કરી રહ્યા છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચ તેને મતદાર યાદી સુધારવાની પ્રક્રિયા તરીકે રજૂ કરે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં મતદાર યાદીમાં ફેરફારની રાજ્યવાર વિગતો, નામ દૂર કરવાની કારણસર માહિતી, વાંધા અને પુનઃસમાવેશની પ્રક્રિયા તથા તેની પારદર્શિતા અંગે સ્પષ્ટ સત્તાવાર માહિતી જાહેર થવી સમગ્ર વિવાદને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
