Form 6 Controversy: મતદાર યાદીમાં નવા મતદાતાઓના નામ ઉમેરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા Form 6માં કરવામાં આવેલા ફેરફારને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણી બાદ રાજકીય વિવાદ વધુ ઉગ્ર બન્યો છે. કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર પર Form 6માં ‘ગેરકાયદેસર અને એકતરફી’ ફેરફાર કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો છે કે સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણી તેમના અગાઉના આરોપોને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
રાહુલ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં કહ્યું કે હવે એ અંગે ગંભીર સવાલ ઊભો થાય છે કે Form 6માં ફેરફાર કોણે કર્યો અને કઈ સત્તા હેઠળ કર્યો. તેમણે આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સામેલ લોકોને જવાબદાર ઠેરવવાની વાત પણ કરી છે. જોકે, આ આરોપો રાજકીય પક્ષ દ્વારા કરવામાં આવ્યા છે અને સુપ્રીમ કોર્ટે હજુ સુધી કોઈ વ્યક્તિને Form 6માં ગેરકાયદેસર ફેરફાર માટે જવાબદાર ઠેરવ્યો નથી.
It is now established beyond doubt that Gyanesh Kumar changed Form 6 illegally and unilaterally.
This is just one more proof of him abusing his position to help the BJP.
He and everyone else involved in this criminal assault on our democracy will be held accountable. https://t.co/a33eJdPetu
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) October 5, 2026
સુપ્રીમ કોર્ટે Form 6 અંગે શું કહ્યું?
સોમવારે CJI સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનની બેન્ચ સમક્ષ Form 6માં થયેલા ફેરફારનો મુદ્દો આવ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેણે કોઈ સુધારેલા Form 6ને મંજૂરી આપી નથી.
અદાલતે સંબંધિત રેકોર્ડ સામે આવે ત્યારે તેમાં ફેરફાર કોણે કર્યો તે તપાસવાની વાત કરી. આ ટિપ્પણી બાદ Form 6માં ઉમેરવામાં આવેલા વધારાના ઘોષણાપત્ર અને તેની કાયદાકીય પ્રક્રિયા અંગે ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.
Form 6નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે પહેલી વખત મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવા માટે થાય છે. SIR એટલે કે Special Intensive Revision દરમિયાન ઓનલાઈન Form 6માં વધારાનું ઘોષણાપત્ર જોડવામાં આવ્યું હોવાને લઈને અગાઉથી જ વિવાદ ચાલી રહ્યો છે.
26 સપ્ટેમ્બરના ECI નિવેદન પર પણ સવાલ
રાહુલ ગાંધીએ પોતાની પોસ્ટમાં ચૂંટણી પંચનું 26 સપ્ટેમ્બરનું નિવેદન પણ શેર કર્યું છે. ચૂંટણી પંચે તે સમયે કહ્યું હતું કે SIR માટે Form 6 સાથે જોડાયેલા વધારાના ઘોષણાપત્રને સુપ્રીમ કોર્ટે યથાવત રાખ્યું છે. પંચે નોન-SIR સમયગાળા દરમિયાન Registration of Electors Rules, 1960 હેઠળ લાગુ પડતા મૂળ ફોર્મના ઉપયોગની પણ વાત કરી હતી.
હવે રાહુલ ગાંધીનો સવાલ છે કે જો સુપ્રીમ કોર્ટનું કહેવું છે કે તેણે સુધારેલા Form 6ને મંજૂરી આપી નહોતી, તો ચૂંટણી પંચે પોતાના અગાઉના નિવેદનમાં અદાલતની મંજૂરીનો ઉલ્લેખ કયા આધાર પર કર્યો હતો?
આ મુદ્દે અંતિમ સ્થિતિ રેકોર્ડ અને આગળની ન્યાયિક કાર્યવાહી બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
રાહુલ ગાંધીના આરોપો શું છે?
રાહુલ ગાંધીએ આરોપ લગાવ્યો છે કે જ્ઞાનેશ કુમારે પોતાના પદનો ઉપયોગ કરીને Form 6માં એકતરફી ફેરફાર કરાવ્યો અને આ પ્રક્રિયાથી ચૂંટણી વ્યવસ્થાની નિષ્પક્ષતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
તેમણે અગાઉ 1 ઓક્ટોબરે પણ Form 6ના ઓનલાઈન વર્ઝનમાં ફેરફારને લઈને સવાલો કર્યા હતા. રાહુલ ગાંધીએ પૂછ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચના કયા અધિકારીએ ટેક્નોલોજી કંપની TCSને Form 6માં ફેરફાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. તેમણે આ ફેરફારને મંજૂરી કોણે આપી અને તેને લાગુ કરવા માટે કોઈ દબાણ હતું કે નહીં તે અંગે પણ સવાલ કર્યા હતા.
કોંગ્રેસે CEC સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી
Form 6 મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણી બાદ કોંગ્રેસે પણ ચૂંટણી પંચ સામે આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. પાર્ટીના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ પરથી જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ધરપકડની માંગ કરવામાં આવી અને તેમના પર ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ‘વોટ ચોરી’ના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા.
ज्ञानेश कुमार एक नंबर का फ्रॉड है
26 सितंबर को ज्ञानेश कुमार ने एक प्रेस नोट जारी किया, जिसमें कहा: फॉर्म-6 में बदलाव सुप्रीम कोर्ट के निर्देशों पर किया गया।
लेकिन अब सुप्रीम कोर्ट ने साफ कहा है 👇
“किसी भी संशोधित फॉर्म-6 को हमने मंजूरी नहीं दी है।”
ज्ञानेश पूरे देश में वोट चोरी को अंजाम दे रहा है और अब पकड़े जाने पर ऐसे फ्रॉड कर देश को गुमराह कर रहा है।
ज्ञानेश को तत्काल गिरफ्तार करो, जेल में डालो।
— Congress (@INCIndia) October 5, 2026
કોંગ્રેસ મહાસચિવ અને સંચાર પ્રભારી જયરામ રમેશે પણ Form 6માં થયેલા ફેરફારને લઈને સવાલો ઉઠાવ્યા. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ફેરફાર જાણીજોઈને કરવામાં આવ્યો હતો અને તેનો મતદારો પર રાજકીય અસર કરવાનો હેતુ હતો. આ દાવાઓ કોંગ્રેસના રાજકીય આરોપો છે.
CJP નેતાનો પણ આકરો હુમલો
Form 6 અંગેની સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણી બાદ CJP તરફથી પણ જ્ઞાનેશ કુમાર સામે આકરી ભાષામાં નિવેદન આવ્યું છે. CJP પ્રમુખ અભિજીત દિપકેએ સવાલ કર્યો કે સુપ્રીમ કોર્ટની મંજૂરી વિના Form 6માં ફેરફાર કેવી રીતે કરવામાં આવ્યો અને આ નિર્ણય કોના નિર્દેશથી લેવાયો.
તેમણે જ્ઞાનેશ કુમાર પર રાજકીય હિતમાં કામ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો અને અત્યંત કડક શબ્દોમાં તેમની ટીકા કરી. જોકે, આ નિવેદનો પણ રાજકીય અને કાર્યકર પક્ષ તરફથી કરવામાં આવેલા આરોપો છે, જેને ન્યાયિક નિષ્કર્ષ તરીકે જોવામાં ન આવે.
How did Gyanu modify Form 6 without the Supreme Court’s approval? On whose orders did he do it?
This makes one thing clear: Gyanu was not acting independently. He was serving his political bosses, even if it meant putting their interests above the rule of law.
Gyanu is the biggest traitor of India.
— Abhijeet Dipke (@abhijeet_dipke) October 5, 2026
CECને કામ કરતા રોકવાનો સુપ્રીમ કોર્ટે ઇનકાર કર્યો
Form 6 વિવાદ ઉપરાંત સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ ચૂંટણી પંચની ત્રણ સભ્યોની પેનલની નિર્ણય પ્રક્રિયા અંગેની અરજીઓ પણ આવી હતી. અરજદારોનો આરોપ છે કે કેટલાક નિર્ણયો બે ચૂંટણી કમિશનરોની મંજૂરી વિના લેવામાં આવ્યા હતા.
આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચ અને કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ પાઠવી છે. જોકે, અદાલતે હાલના તબક્કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને કોઈ નિર્ણય લેતા રોકવાનો વચગાળાનો આદેશ આપ્યો નથી.
અર્થાત્, હાલમાં CEC પોતાની બંધારણીય જવાબદારીઓ નિભાવતા રહેશે. આ કેસમાં આગળની સુનાવણી દરમિયાન સંબંધિત રેકોર્ડ અને નિર્ણયો અંગે અદાલત વધુ તપાસ કરી શકે છે.
‘કાયદા વિરુદ્ધ નિર્ણય હશે તો રદ કરીશું’
સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચના નિર્ણયોની કાયદાકીય માન્યતા અંગે મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી હતી. બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે તે સંબંધિત નિર્ણયો અને રેકોર્ડની તપાસ કરશે અને જો કોઈ નિર્ણય કાયદા મુજબનો નહીં હોય તો તેને રદ કરવાની સત્તા અદાલત પાસે છે.
CECને પદ છોડ્યા બાદ મળતી કાનૂની સુરક્ષા અંગે પણ બેન્ચે વિચારણા કરવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી હતી. અદાલતે આ પ્રકારની ઇમ્યુનિટી અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.
Form 6નો વિવાદ ક્યાંથી શરૂ થયો?
Form 6માં વધારાનું ઘોષણાપત્ર ઉમેરાયા બાદ ચૂંટણી પંચની અંદરથી જ વાંધા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. ‘ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ના અહેવાલ અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીએ Form 6માં કરવામાં આવેલા વધારાના ફેરફાર અંગે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો.
વિવાદનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે Form 6 Registration of Electors Rules, 1960 હેઠળ નિર્ધારિત કાયદાકીય ફોર્મ છે. તેથી તેમાં કોઈ ફેરફાર કરવા માટે નિયમોમાં ઔપચારિક પ્રક્રિયાની જરૂર છે કે નહીં તે મુદ્દો મહત્વનો બન્યો.
ત્યારબાદ 26 સપ્ટેમ્બરે ચૂંટણી પંચે સુધારેલા ઘોષણાપત્રનો બચાવ કર્યો હતો અને તેને સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના નિર્દેશો સાથે જોડ્યો હતો. હવે સુપ્રીમ કોર્ટની તાજેતરની ટિપ્પણીને કારણે આ દાવા અંગે પણ નવા સવાલો ઊભા થયા છે.
હવે તપાસના કેન્દ્રમાં કયા સવાલો?
Form 6 વિવાદમાં હવે કેટલાક મહત્વના પ્રશ્નોના જવાબ રેકોર્ડ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા દ્વારા સામે આવવાના છે:
- Form 6માં ફેરફાર કરવાનો નિર્ણય કોણે લીધો?
- આ ફેરફારને કાયદાકીય મંજૂરી કયા આધારે મળી?
- ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હોવા છતાં પ્રક્રિયા કેવી રીતે આગળ વધી?
- TCSને ઓનલાઈન Form 6માં ફેરફાર કરવાનો નિર્દેશ કોણે આપ્યો?
- ફેરફારને સિસ્ટમમાં લાગુ કરવાની અંતિમ મંજૂરી કોણે આપી?
- 26 સપ્ટેમ્બરના ECI નિવેદનમાં સુપ્રીમ કોર્ટની મંજૂરીનો ઉલ્લેખ કયા આધાર પર કરવામાં આવ્યો?
- શું સુધારેલા ફોર્મ અંગે ચૂંટણી પંચ પાસે સંપૂર્ણ દસ્તાવેજી રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ છે?
હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટે CECને કામ કરતા રોકવાનો આદેશ આપ્યો નથી. બીજી તરફ, અદાલતે સંબંધિત રેકોર્ડની તપાસ કરવાની અને કાયદાની વિરુદ્ધ જણાતા નિર્ણયોને રદ કરવાની પોતાની સત્તા અંગે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે. તેથી હવે Form 6માં થયેલા ફેરફારની પ્રક્રિયા, તેની મંજૂરી અને તેમાં સામેલ અધિકારીઓની ભૂમિકા અંગે આગળની ન્યાયિક કાર્યવાહી મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
