આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે સવાલ ઊઠી રહ્યો છે કે શું યુરોપમાં 2010-11 દરમિયાન આરબ દેશોમાં જોવા મળેલા ‘અરબ સ્પ્રિંગ’ જેવી ક્રાંતિની શરૂઆત થઈ રહી છે? જોકે, હાલમાં વિવિધ દેશોમાં ચાલી રહેલાં આંદોલનોને એક જ સંગઠિત બળવાનો ભાગ ગણવા માટે પૂરતા સંકેતો નથી. દરેક દેશની સમસ્યાઓ અને રાજકીય પરિસ્થિતિ અલગ છે, પરંતુ મોંઘવારી, અસમાનતા અને સરકારો પ્રત્યેનો અવિશ્વાસ જેવા મુદ્દાઓ ઘણી જગ્યાએ સરખા છે.
ફ્રાન્સમાં શિક્ષણથી શરૂ થયેલો વિરોધ, હવે અનેક મુદ્દાઓ સાથે જોડાયોફ્રાન્સમાં સપ્ટેમ્બરના અંતમાં શાળાઓની સ્થિતિ, શિક્ષકોની અછત અને શિક્ષણ માટે પૂરતાં સંસાધનો ન મળવા સામે વિદ્યાર્થીઓએ વિરોધ શરૂ કર્યો હતો. ત્યારબાદ મજૂર સંગઠનો, ટ્રેડ યુનિયનો અને અન્ય સામાજિક જૂથો પણ તેમાં જોડાયા હતા. હવે આંદોલન માત્ર શિક્ષણ પૂરતું મર્યાદિત નથી. વધતી મોંઘવારી, ઇંધણના ભાવ, ઓછા પગાર અને સરકારી સેવાઓમાં કાપ સામે પણ લોકો અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે.
17 અને 18 ઑક્ટોબરની આસપાસ પેરિસ, માર્સેઈ, લિયોન અને બોર્ડો સહિતનાં શહેરોમાં તણાવ વધ્યો હતો. કેટલીક જગ્યાએ આગચંપી, લૂંટફાટ અને જાહેર સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવાની ઘટનાઓ બની હતી. લિમોજમાં ઐતિહાસિક સિટી હૉલમાં આગ લાગતાં ઇમારતને નુકસાન થયું હતું. એસોસિએટેડ પ્રેસના અહેવાલ મુજબ, અશાંતિના સંબંધમાં આશરે 2,400 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને અનેક લોકો ઘાયલ થયા હતા.
રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને હિંસાની નિંદા કરી હતી અને જવાબદારો સામે કાર્યવાહી કરવાની વાત કરી હતી. તેમણે કટ્ટરપંથી ડાબેરી જૂથો પર અશાંતિ ભડકાવવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો હતો.
સ્પેન અને પોર્ટુગલમાં આવાસ સંકટ મુખ્ય મુદ્દોસ્પેનમાં મકાનોનું ભાડું વધતાં સામાન્ય લોકો માટે રહેવાની વ્યવસ્થા કરવી મુશ્કેલ બની રહી છે. મેડ્રિડના પ્યુએર્તા ડેલ સોલ વિસ્તારમાં પ્રદર્શનકારીઓએ તંબુ લગાવીને વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. ભાડામાં ભારે વધારાને કારણે ઘર છોડવાની ફરજ પડી હોવાની 87 વર્ષીય મારિકારમેન અબાસ્કાલની ઘટના પણ આંદોલન સાથે જોડાઈ છે. અહેવાલો મુજબ, તેમનું બાદમાં હોસ્પિટલમાં મૃત્યુ થયું હતું.
પ્રદર્શનકારીઓ ભાડા પર નિયંત્રણ, ભાડૂતોને ઘરમાંથી કાઢવાની પ્રક્રિયા પર અંકુશ અને કામચલાઉ ભાડાનાં મકાનો માટે કડક નિયમોની માગ કરી રહ્યા છે. આવાસ નીતિ અંગે સરકારને સંસદમાં પૂરતું સમર્થન ન મળતાં રાજકીય મડાગાંઠ પણ સર્જાઈ છે. મેડ્રિડમાં શિક્ષકોએ પગાર અને કામકાજની સ્થિતિ સુધારવા હડતાળ શરૂ કરી છે.
પોર્ટુગલમાં પણ લિસ્બન અને પોર્ટો સહિતનાં શહેરોમાં મોંઘાં મકાનો, વધતાં ભાડાં અને ઓછા પગાર સામે વિરોધ થઈ રહ્યો છે. 17 ઑક્ટોબરે લિસ્બનમાં હજારો લોકો રસ્તા પર ઊતર્યા હતા. તેઓ સસ્તાં આવાસ, વધુ સારા પગાર, પેન્શન અને ઇંધણના ભાવ ઘટાડવાની માગ કરી રહ્યા હતા. અહેવાલો અનુસાર, 2017 પછી પોર્ટુગલમાં મકાનોના ભાવ બમણાથી વધુ થયા છે. સરકાર નીતિઓમાં ફેરફાર કરવા માટે રસ્તાના દબાણને સ્વીકારવા તૈયાર નથી, પરંતુ લોકોની આર્થિક મુશ્કેલીઓ રાજકીય ચર્ચાનો મોટો મુદ્દો બની છે.
ઇટાલીમાં મોંઘવારી અને જાહેર સેવાઓ સામે રોષઇટાલીમાં ‘ઇટાલિયા ઇન પિયાઝા’ અભિયાન હેઠળ લોકો રોજગારી, વધુ પગાર, આરોગ્ય સેવાઓ, શિક્ષણ અને સસ્તાં આવાસની માગ કરી રહ્યા છે. આપવામાં આવેલા આંકડા મુજબ, સપ્ટેમ્બરમાં ઇટાલીની મોંઘવારી 4.2 ટકા હતી, જ્યારે યુરો ક્ષેત્રમાં તે 3.8 ટકા નોંધાઈ હતી.
મિલાનમાં શાંતિપૂર્ણ કૂચ બાદ કેટલીક જગ્યાએ હિંસક અથડામણો થઈ હતી. નકાબધારી લોકોએ પોલીસ પર વસ્તુઓ ફેંકી હતી અને દુકાનો તથા જાહેર સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. ટ્યુરિન અને બોલોન્યામાં પણ હિંસાની ઘટનાઓ બની હતી. અહેવાલ મુજબ, મિલાનમાં બે દિવસની અશાંતિ દરમિયાન 271 લોકોની ધરપકડ થઈ હતી અને સુરક્ષા દળોના 14 કર્મચારીઓ ઘાયલ થયા હતા.
વડાપ્રધાન જ્યોર્જિયા મેલોનીએ હિંસાની ટીકા કરી હતી. બીજી તરફ, મિલાનના મેયરે લોકોની ફરિયાદોને વાજબી ગણાવી હતી, પરંતુ હિંસાનો વિરોધ કર્યો હતો. ‘17 ઑક્ટોબર આંદોલન’ નામના જૂથે વિવિધ શહેરોમાં દર શનિવારે વિરોધ ચાલુ રાખવાની જાહેરાત કરી છે.
અલ્બેનિયામાં ભ્રષ્ટાચાર સામે વડાપ્રધાનના રાજીનામાની માગઅલ્બેનિયાની રાજધાની તિરાનામાં વડાપ્રધાન એદી રામાના રાજીનામાની માગ સાથે વિરોધ પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. ‘ફ્લેમિંગો’ આંદોલનમાં વિદ્યાર્થીઓ પણ જોડાયા છે. પ્રદર્શનકારીઓ ભ્રષ્ટાચાર, બેરોજગારી, નબળી શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને આરોગ્ય સેવાઓની સ્થિતિ સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશનર સાથે સંબંધિત હોવાનું જણાવાતા મોટા પ્રવાસન વિકાસ પ્રોજેક્ટને લઈને પણ સવાલો ઊઠ્યા છે. રામાએ પ્રદર્શનકારીઓને કટ્ટરપંથી ગણાવ્યા હતા, જ્યારે આંદોલનકારીઓ જાહેર સેવાઓ અને સરકારની જવાબદારી જેવા મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકી રહ્યા છે.
બેલ્જિયમ, ગ્રીસ, જર્મની અને ઑસ્ટ્રિયામાં પણ વિરોધબેલ્જિયમમાં વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટીની નોંધણી ફી અને શિક્ષણ નીતિઓ સામે પ્રદર્શન કર્યું હતું. બ્રસેલ્સમાં પોલીસે ભીડને વિખેરવા માટે ટિયર ગૅસ અને પાણીના ફુવારાઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો. કેટલીક જગ્યાએ પોલીસ અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે અથડામણ થઈ હતી.
ગ્રીસમાં મોંઘાં મકાનો અને જીવનનિર્વાહનો ખર્ચ ચિંતાનો વિષય છે. જર્મનીમાં વિદ્યાર્થીઓ લશ્કરી સેવાને લગતી યોજનાઓનો વિરોધ કરી રહ્યા છે, જ્યારે ઑસ્ટ્રિયામાં શિક્ષણ માટેનાં સંસાધનોમાં કાપ સામે નારાજગી જોવા મળી રહી છે.
સર્બિયામાં વિદ્યાર્થીઓનું ભ્રષ્ટાચારવિરોધી આંદોલન પણ રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. લગભગ બે વર્ષથી ચાલતા આ વિરોધમાં હવે ચૂંટણી અને રાજકીય પ્રતિનિધિત્વના મુદ્દાઓ જોડાઈ રહ્યા છે. 25 ઑક્ટોબરની સંસદીય ચૂંટણી પહેલાં સત્તાધારી પક્ષ અને વિદ્યાર્થીઓના સમર્થનવાળા રાજકીય જૂથ વચ્ચે સ્પર્ધા તેજ બની છે.
શું યુરોપમાં અરબ સ્પ્રિંગ જેવી ક્રાંતિ શક્ય છે?2010ના અંતમાં ટ્યુનિશિયામાં શરૂ થયેલું અરબ સ્પ્રિંગ ઉત્તર આફ્રિકા અને પશ્ચિમ એશિયાના અનેક દેશોમાં ફેલાયું હતું. ભ્રષ્ટાચાર, બેરોજગારી અને રાજકીય દમન સામે શરૂ થયેલા આંદોલનોએ કેટલાક દેશોમાં સરકારોને સત્તા છોડવા મજબૂર કરી હતી.
યુરોપમાં પણ યુવાનોની ભાગીદારી, આર્થિક અસમાનતા અને રાજકીય નેતૃત્વ પ્રત્યેનો અસંતોષ જોવા મળે છે. જોકે, યુરોપના મોટા ભાગના દેશોમાં ચૂંટણી, રાજકીય પક્ષો, મજૂર સંગઠનો અને વિરોધ નોંધાવવાનાં સંસ્થાકીય માધ્યમો ઉપલબ્ધ છે. ઉપરાંત, હાલનાં પ્રદર્શનોને જોડતું એક જ નેતૃત્વ કે સહિયારો રાજકીય કાર્યક્રમ દેખાતો નથી.
સરકારો માટે મોટો પડકારયુરોપમાં વધતો અસંતોષ સરકારો માટે રાજકીય પડકાર બની શકે છે. મકાનોનું ઊંચું ભાડું, રોજગારીની અનિશ્ચિતતા, શિક્ષણ અને આરોગ્ય સેવાઓની સમસ્યાઓ લોકોના રોજિંદા જીવનને અસર કરી રહી છે. આ સ્થિતિનો લાભ દક્ષિણપંથી અને અતિદક્ષિણપંથી જૂથો પણ રાજકીય સમર્થન મેળવવા માટે લઈ શકે છે.
હાલમાં યુરોપમાં અરબ સ્પ્રિંગ જેવી ખંડવ્યાપી ક્રાંતિ શરૂ થઈ ગઈ છે એવું કહેવું વહેલું ગણાશે. તેમ છતાં, વિવિધ દેશોમાં ઊભા થયેલા આંદોલનો એક બાબત સ્પષ્ટ કરે છે: લોકો માત્ર પોલીસ કાર્યવાહી કે કડક પગલાં નહીં, પરંતુ તેમની આર્થિક અને સામાજિક સમસ્યાઓના ઉકેલની અપેક્ષા રાખે છે. સરકારો આ ફરિયાદોને કેટલી અસરકારક રીતે ઉકેલે છે તેના પર યુરોપની રાજકીય સ્થિરતા અને લોકોનો લોકશાહી વ્યવસ્થા પરનો વિશ્વાસ ઘણો આધાર રાખશે.
