Cyber Crime: સાયબર અપરાધીઓ હવે લોકોના મોબાઇલ ફોન અને બેન્ક ખાતાઓ સુધી પહોંચ મેળવવા માટે વધુ ખતરનાક અને ચાલાકીભરી રીતો અપનાવી રહ્યા છે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C)એ Android યુઝર્સ માટે ચેતવણી જાહેર કરી છે. આ ચેતવણી એવા માલવેરથી સંબંધિત છે, જેને અશ્લીલ સામગ્રી ધરાવતા એપ અથવા વેબસાઇટના સ્વરૂપમાં રજૂ કરીને લોકોને ફસાવવામાં આવે છે. એકવાર આ એપ ફોનમાં ઇન્સ્ટોલ થઈ જાય અને જરૂરી પરવાનગીઓ મેળવી લે, ત્યારબાદ હુમલાખોરો મોબાઇલનું નિયંત્રણ મેળવીને બેન્ક ખાતામાંથી ગેરકાયદેસર નાણાકીય લેવડદેવડ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
I4Cની NCTAUએ જાહેર કરી એડવાઇઝરી
I4Cની નેશનલ સાયબરક્રાઇમ થ્રેટ એનાલિટિક્સ યુનિટ (NCTAU)એ પોતાની એડવાઇઝરીમાં જણાવ્યું છે કે આવા ખતરનાક એપ્સ સાથે જોડાયેલા નાણાકીય સાયબર ફ્રોડના કેસોમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. આ માલવેરનો પ્રચાર મુખ્યત્વે સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતી જાહેરાતો મારફતે કરવામાં આવી રહ્યો છે. જાહેરાત પર ક્લિક કર્યા બાદ યુઝરને એવી વેબસાઇટ પર લઈ જવામાં આવે છે જ્યાં અશ્લીલ સામગ્રી ઉપલબ્ધ હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેને શંકાસ્પદ એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવે છે.
Night Play સહિત આ નામોથી ફેલાય છે ખતરનાક એપ્સ
સરકારી એડવાઇઝરીમાં “Night Play”, “Reloop”, “Kyss”, “Vimo”, “Rivo”, “Nexo” અને “Vixa” જેવા એપ્સના નામનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે સાયબર અપરાધીઓ માત્ર આ જ નામોનો ઉપયોગ કરે એવું જરૂરી નથી. તેઓ સમાન નામ, બદલાયેલા નામ અથવા નવા વેરિઅન્ટ સાથે પણ આવા માલવેર ફેલાવી શકે છે. તેથી માત્ર એપનું નામ જોઈને તેને સુરક્ષિત માનવાને બદલે તેના સ્રોત અને પરવાનગીઓની ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.
સોશિયલ મીડિયા જાહેરાતથી શરૂ થાય છે છેતરપિંડી
આ સમગ્ર સાયબર ફ્રોડની શરૂઆત ઘણી વખત સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતી આકર્ષક અથવા ઉશ્કેરણીજનક જાહેરાતથી થાય છે. યુઝર જાહેરાત પર ક્લિક કરે ત્યારે તેને એવી વેબસાઇટ પર લઈ જવાય છે જ્યાં અશ્લીલ વીડિયો અથવા અન્ય સામગ્રી ઉપલબ્ધ હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ વેબસાઇટ Google Play Storeની બહારથી APK ફાઇલ ડાઉનલોડ કરવાની સૂચના આપે છે. Android Package Kit એટલે કે APK ફાઇલ ફોનમાં ઇન્સ્ટોલ કર્યા બાદ માલવેર સક્રિય થવાનો રસ્તો તૈયાર થઈ જાય છે.
Accessibility Permission સૌથી મોટો ખતરો
એપ ઇન્સ્ટોલ થયા પછી તે અનેક સંવેદનશીલ પરવાનગીઓ માગી શકે છે. તેમાં Accessibility Access સૌથી ગંભીર પરવાનગીઓમાંની એક છે. જો યુઝર અજાણ્યા એપને આ પરવાનગી આપી દે તો માલવેર ફોનની સ્ક્રીન પર દેખાતી માહિતી વાંચવા, વિવિધ બટન દબાવવા અને એપ્સમાં કાર્યવાહી કરવા જેવી ક્ષમતા મેળવી શકે છે. આના કારણે હુમલાખોરો OTP અથવા PIN જેવી માહિતીનો દુરુપયોગ કરીને બેન્કિંગ ટ્રાન્ઝેક્શન પૂર્ણ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
નકલી અપડેટથી વધુ માલવેરનો ખતરો
I4Cની ચેતવણી અનુસાર કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ પ્રકારના માલવેર દ્વારા મૂળ એપના અપડેટના નામે બીજું શંકાસ્પદ એપ ડાઉનલોડ અને ઇન્સ્ટોલ કરાવવામાં આવી શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં VPN પણ ઇન્સ્ટોલ થઈ શકે છે, જેના કારણે યુઝરનો ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિક હુમલાખોરોના નિયંત્રણ હેઠળના સર્વર મારફતે પસાર થવાનું જોખમ રહે છે. આ રીતે મોબાઇલમાં રહેલી સંવેદનશીલ માહિતી અને ઓનલાઇન પ્રવૃત્તિઓ વધુ જોખમમાં આવી શકે છે.
Android યુઝર્સે આ સાવચેતી ખાસ રાખવી
સરકારે Android યુઝર્સને એપ્સ માત્ર Google Play Store અથવા વિશ્વસનીય સ્રોતોમાંથી જ ડાઉનલોડ કરવાની સલાહ આપી છે. સોશિયલ મીડિયા જાહેરાત, અજાણી વેબસાઇટ અથવા શંકાસ્પદ લિંક દ્વારા મળતી APK ફાઇલને તપાસ કર્યા વિના ઇન્સ્ટોલ ન કરવી જોઈએ. ખાસ કરીને અજાણ્યા એપને Accessibility Permission આપવાનું ટાળવું જોઈએ. ફોનમાં ઇન્સ્ટોલ થયેલા એપ્સ અને તેમને આપવામાં આવેલી પરવાનગીઓની સમયાંતરે સમીક્ષા કરવી પણ જરૂરી છે.
Google Play Protect અને ફોન અપડેટ રાખો
ફોનને સુરક્ષિત રાખવા માટે Google Play Protect સક્રિય રાખવું, Android ઓપરેટિંગ સિસ્ટમને સમયસર અપડેટ કરવી અને શંકાસ્પદ એપ્સ દૂર કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. સાથે જ બેન્ક ખાતા, UPI અને અન્ય નાણાકીય વ્યવહારો પર નિયમિત નજર રાખવી જોઈએ. કોઈ અજાણી અથવા શંકાસ્પદ લેવડદેવડ દેખાય તો તેને અવગણવાને બદલે તાત્કાલિક બેન્ક અને સંબંધિત સત્તાવાળાઓનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
ફોનમાં શંકાસ્પદ એપ આવી ગઈ હોય તો શું કરવું?
જો કોઈ વ્યક્તિને શંકા હોય કે તેના ફોનમાં ખતરનાક એપ ઇન્સ્ટોલ થઈ ગઈ છે, તો સૌપ્રથમ ફોનને Safe Modeમાં રિસ્ટાર્ટ કરીને શંકાસ્પદ એપને અનઇન્સ્ટોલ કરવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. સાથે જ તે એપને આપવામાં આવેલી Accessibility Permission બંધ કરવી જરૂરી છે. જો એપને Device Administratorની પરવાનગી આપવામાં આવી હોય તો તેને પણ દૂર કરવી જોઈએ. એપ સામાન્ય રીતે દૂર ન થાય અથવા ફરીથી દેખાય તો જરૂરી ડેટાનો બેકઅપ લીધા બાદ Factory Reset પર વિચાર કરી શકાય છે.
સાયબર ફ્રોડ થાય તો 1930 પર તરત ફરિયાદ કરો
જો બેન્ક ખાતામાંથી પૈસા ગેરકાયદેસર રીતે ઉપડી જાય અથવા નાણાકીય સાયબર ફ્રોડનો ભોગ બન્યા હોવાની શંકા હોય તો વિલંબ કર્યા વગર રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર સંપર્ક કરવો જોઈએ. સરકારી સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ મારફતે પણ ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. ઝડપથી ફરિયાદ કરવાથી નાણાકીય નુકસાનને નિયંત્રિત કરવાની શક્યતા વધી શકે છે.
એક ભૂલથી મોબાઇલથી બેન્ક ખાતા સુધી પહોંચી શકે છે
આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે ખતરો માત્ર એપ ડાઉનલોડ કરવા પૂરતો નથી. એક અજાણ્યા એપને Accessibility જેવી શક્તિશાળી પરવાનગી આપવાથી હુમલાખોરને ફોનમાં કાર્યવાહી કરવાની તક મળી શકે છે. તેથી અશ્લીલ સામગ્રીની લાલચ આપતી જાહેરાતો, અજાણી વેબસાઇટ્સ અને Google Play Storeની બહારની APK ફાઇલોથી ખાસ સાવચેત રહેવું જરૂરી છે. I4Cની ચેતવણીનો સીધો સંદેશ છે કે એક ક્ષણની બેદરકારી મોબાઇલની સુરક્ષા સાથે સાથે વ્યક્તિના બેન્ક ખાતાને પણ જોખમમાં મૂકી શકે છે.
