Gujarat Rent Bill Lawyers Strike: ગુજરાતમાં ભાડાના વિવાદોના નિકાલ માટે લાવવામાં આવેલા ગુજરાત ભાડા વિધેયક, 2026ને લઈને વકીલો અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે વિવાદ ઊભો થયો છે. વિધેયકની કેટલીક જોગવાઈઓ સામે રાજ્યભરના વકીલોએ વિરોધ શરૂ કર્યો હતો. સતત ત્રણ દિવસના વિરોધ, રજૂઆતો અને ફરિયાદો બાદ પણ ઉકેલ ન આવતા વકીલ સંગઠનોએ અચોક્કસ મુદતની હડતાળ પર જવાની જાહેરાત કરી હતી. વિવિધ શહેરોમાં કોર્ટ પરિસરમાં સૂત્રોચ્ચાર, વિરોધ પ્રદર્શન અને બાઈક રેલી યોજાઈ હતી.
11 સપ્ટેમ્બરે વિધાનસભામાં સર્વાનુમતે પસાર થયો હતો વિધેયક
ગુજરાત ભાડા વિધેયક, 2026ને રાજ્ય સરકાર દ્વારા મકાનમાલિકો અને ભાડુઆતોના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને જૂના કાયદાના સ્થાને લાવવામાં આવ્યો છે. 11 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ગુજરાત વિધાનસભામાં આ વિધેયક સર્વાનુમતે પસાર કરવામાં આવ્યો હતો.
આ નવા કાયદા હેઠળ રહેણાંક અથવા વાણિજ્યિક મિલકત ભાડે આપતી વખતે લેખિત ભાડા કરાર એટલે કે રેન્ટ એગ્રીમેન્ટ ફરજિયાત બનાવવાની જોગવાઈ છે. મકાનમાલિકો મનસ્વી રીતે સિક્યુરિટી ડિપોઝિટ વસૂલ ન કરી શકે અને ડિપોઝિટની મર્યાદા મહત્તમ ત્રણ મહિનાના ભાડા જેટલી રાખવામાં આવી છે. મકાન ખાલી કર્યા બાદ કાયદેસરની કપાત કર્યા પછી બાકી રકમ એક મહિનાની અંદર ભાડુઆતને પરત કરવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે.
રેન્ટ ઓથોરિટી અને ટ્રિબ્યુનલની જોગવાઈ સામે મુખ્ય વાંધો
ભાડાના વિવાદોનો ઝડપી નિકાલ કરવા માટે રેન્ટ ઓથોરિટી, રેન્ટ કોર્ટ અને રેન્ટ ટ્રિબ્યુનલ બનાવવાની જોગવાઈ વિધેયકમાં કરવામાં આવી છે. જોકે, વકીલોનો મુખ્ય વિરોધ એ જોગવાઈને લઈને છે જેમાં ભાડા સંબંધિત વિવાદોના નિકાલની સત્તા પરંપરાગત સિવિલ કોર્ટ અને સ્મોલ કોઝ કોર્ટમાંથી લઈને વહીવટી તંત્રના અધિકારીઓને આપવાની વાત છે.
વકીલોના જણાવ્યા મુજબ જૂના કાયદા હેઠળ આવા વિવાદોની પ્રાથમિક સુનાવણી સિવિલ કોર્ટ અને સ્મોલ કોઝ કોર્ટમાં થતી હતી. નવા વિધેયક હેઠળ ડેપ્યુટી કલેક્ટર, આસિસ્ટન્ટ કમિશનર અથવા મામલતદાર જેવા અધિકારીઓને આવી બાબતોમાં સત્તા મળવાની શક્યતા છે.
વહીવટી અધિકારીઓને ન્યાયિક સત્તા આપવાનો વકીલોનો વિરોધ
વકીલોનો આક્ષેપ છે કે વહીવટી તંત્રને ભાડાના વિવાદોના નિકાલની જવાબદારી સોંપવાથી ન્યાયિક પ્રક્રિયાની ગુણવત્તા અને પારદર્શિતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે સરકારી અધિકારીઓ પર પહેલેથી જ ભારે વહીવટી કામનો બોજ છે, જેના કારણે આવા કેસોના ઝડપી નિકાલમાં મુશ્કેલી આવી શકે છે.
વકીલોનું એવું પણ કહેવું છે કે ભાડાના વિવાદોમાં દસ્તાવેજો અને અન્ય પુરાવાઓની કાયદેસર ચકાસણી જરૂરી હોય છે. તેમના મતે આવી પ્રક્રિયા ન્યાયિક વ્યવસ્થામાં વધુ યોગ્ય રીતે થઈ શકે છે. આ જોગવાઈ સત્તાના યોગ્ય વિતરણના સિદ્ધાંત સાથે સુસંગત છે કે નહીં તે અંગે પણ વકીલ સંગઠનો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે.
જુનિયર વકીલોની રોજગારી પર અસર થવાની દલીલ
વકીલોએ વિધેયક સામે રોજગારીનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો છે. સ્મોલ કોઝ કોર્ટ અને સિવિલ કોર્ટમાં ભાડા સંબંધિત મોટી સંખ્યામાં કેસ ચાલતા હોવાથી જુનિયર વકીલોને પ્રેક્ટિસ શરૂ કરવા અને અનુભવ મેળવવાની તક મળે છે. વકીલ સંગઠનોનું કહેવું છે કે જો આવા કેસો મોટા પ્રમાણમાં વહીવટી કચેરીઓમાં જશે તો જુનિયર વકીલોની પ્રેક્ટિસ અને આવક પર અસર પડી શકે છે.
વકીલોના જણાવ્યા મુજબ આ ફેરફારથી રાજ્યમાં પ્રેક્ટિસ કરતા હજારો વકીલોના વ્યાવસાયિક હિતો સાથે જોડાયેલો પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે. વહીવટી કચેરીઓમાં પક્ષકારો સીધા અથવા એજન્ટ મારફતે કાર્યવાહી કરી શકે તેવી આશંકા પણ વકીલોએ વ્યક્ત કરી છે.
રાજ્યભરમાં વિરોધ, બાર કાઉન્સિલે પણ સમર્થન આપ્યું
ગુજરાતના વિવિધ વકીલ મંડળોએ વિધેયકનો વિરોધ કર્યો હતો. સુરત, રાજકોટ અને વડોદરા સહિતના શહેરોમાં “ગુજરાત રેન્ટ બિલ પાછું ખેંચો”ના નારા લગાવવામાં આવ્યા હતા. અમદાવાદમાં બાઈક રેલી યોજીને વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો હતો.
એડવોકેટ જકી શેખ, જેઓ બાર કાઉન્સિલ ઓફ ગુજરાતના સભ્ય તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યા છે, તેમના જણાવ્યા મુજબ રાજ્યભરના વકીલ સંગઠનો દ્વારા સતત વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે રાજ્યમાં 1.40 લાખથી વધુ વકીલો પ્રેક્ટિસ કરે છે અને સક્રિય રીતે કોર્ટમાં પ્રેક્ટિસ કરતા વકીલો આ આંદોલનમાં જોડાયા છે.
વકીલોના સંગઠનોની સંખ્યા અંગે રજૂઆતમાં 182 અને 282 બંને આંકડા ઉલ્લેખાયા છે, જ્યારે બાર કાઉન્સિલના પ્રતિનિધિએ 282 વકીલ મંડળોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
સરકાર સાથે બેઠક બાદ હકારાત્મક સંકેતો
વિરોધ વચ્ચે વકીલ સંગઠનના પ્રતિનિધિઓની નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી સાથે વર્ચ્યુઅલ બેઠક થઈ હતી. આ બેઠકમાં બાર કાઉન્સિલ ઓફ ગુજરાતના ચેરમેન પી.ડી. પટેલ, એટર્ની જનરલ અને બાર કાઉન્સિલના 25 સભ્યો સહિતના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
વકીલ સંગઠનના જણાવ્યા પ્રમાણે નાયબ મુખ્યમંત્રીએ બેઠકમાં હકારાત્મક અભિગમ દર્શાવ્યો હતો અને આગામી દિવસોમાં વધુ ચર્ચા માટે બોલાવવાની ખાતરી આપી હતી. વકીલોનું કહેવું છે કે સરકાર તેમની મુખ્ય માંગણીઓ પર યોગ્ય ઉકેલ લાવે અને વિધેયક પર પુનર્વિચાર કરે તેવી તેમની અપેક્ષા છે.
વિરોધ બાદ સરકાર બિલ પર પુનર્વિચાર કરશે
વકીલોના સતત વિરોધને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે વિધેયક અંગે પુનર્વિચાર કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવાની માહિતી સામે આવી છે. મળતી માહિતી મુજબ વિવાદિત વિધેયકને પુનઃવિચારણા માટે રાજ્યપાલ પાસે પરત મોકલવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવશે.
સરકાર વકીલોની મુખ્ય માંગણીઓ અને સૂચનોને ધ્યાનમાં લઈને આગામી વિધાનસભા સત્રમાં વિધેયકની કેટલીક જોગવાઈઓમાં મહત્વના સુધારા કરવાની દિશામાં આગળ વધી શકે છે. વકીલોની આશંકાઓ દૂર કર્યા બાદ સુધારેલું વિધેયક ફરીથી વિધાનસભામાં રજૂ કરવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. રજૂ થયેલી માહિતી મુજબ આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ફેબ્રુઆરી 2028માં સુધારેલું વિધેયક ફરીથી વિધાનસભામાં પસાર કરાવવાની સંભાવના પણ જણાવાઈ છે.
હવે મુખ્ય સવાલ એ છે કે ભાડુઆત અને મકાનમાલિક વચ્ચેના વિવાદોના ઝડપી નિકાલ સાથે ન્યાયિક પ્રક્રિયા અને વકીલોની વ્યાવસાયિક ભૂમિકા વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવામાં આવશે. સરકાર વિધેયકમાં કયા સુધારા કરે છે અને વકીલ સંગઠનો તેમની હડતાળ પાછી ખેંચે છે કે નહીં તેના પર હવે નજર રહેશે.
