India JCR Credit Rating: જાપાન ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સી એટલે કે JCRએ ગયા અઠવાડિયે ભારતનું સૉવરીન ક્રેડિટ રેટિંગ BBB(+)થી વધારીને A(-) કર્યું છે. એજન્સીએ ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા માટે સ્થિર આઉટલુક પણ જાળવી રાખ્યો છે. છેલ્લા 35 વર્ષમાં પ્રથમ વખત કોઈ વૈશ્વિક ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સીએ ભારતને આ શ્રેણીમાં સ્થાન આપ્યું છે. અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય રેટિંગ એજન્સીઓ તરફથી હજુ ફેરફાર બાકી છે, પરંતુ JCRનું આ પગલું ભારતની આર્થિક સ્થિતિ માટે મહત્વપૂર્ણ સંકેત માનવામાં આવી રહ્યું છે.
વધુ સારી રેટિંગથી રોકાણનું વાતાવરણ સુધરવાની શક્યતા
ક્રેડિટ રેટિંગમાં સુધારો થવાથી વૈશ્વિક રોકાણકારો માટે ભારતનું જોખમ મૂલ્યાંકન વધુ સકારાત્મક બની શકે છે. સરકાર, બેન્કો અને ભારતીય કંપનીઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાંથી નાણાં ઊભાં કરવાની પ્રક્રિયા સસ્તી અને સરળ બનવાની શક્યતા છે. જોકે ભારત સરકાર અને તેની સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓ JCRના નિર્ણયને ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાની મજબૂતી સાથે જોડે છે, ત્યારે વૈશ્વિક રેટિંગ એજન્સીઓના ભૂતકાળના વલણને લઈને પણ ચર્ચા થઈ રહી છે.
ભારતની આર્થિક ક્ષમતાની સામે અગાઉના રેટિંગ પર સવાલ
ભારત લાંબા સમયથી વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ છે. ભારતે પોતાના દેવા પર વ્યાજ અથવા મૂળ રકમની ચુકવણીમાં ક્યારેય ડિફૉલ્ટ કર્યું નથી અને દેશનો વિદેશી હૂંડિયામણનો ભંડાર પણ મજબૂત રહ્યો છે. ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં પણ ભારતે ઝડપી પ્રગતિ કરી છે. સંરક્ષણ, ટેલિકમ્યુનિકેશન, અવકાશ, ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારતે નવી ક્ષમતાઓ ઊભી કરી છે.
ભારત તાજેતરમાં એક વખત જાપાનને પાછળ છોડીને વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા પણ બન્યું હતું. ભારતીય બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં પણ લાંબા સમયથી રહેલા પડકારોમાં સુધારો થયો છે અને ધિરાણ વૃદ્ધિ 20 ટકાથી વધુ પહોંચી છે. માર્ચ 2026માં ભારતીય બેન્કોની કુલ ગ્રોસ નૉન-પરફોર્મિંગ એસેટ્સ એટલે કે GNPA ઘટીને 1.73 ટકા પર આવી ગઈ, જે ઐતિહાસિક રીતે નીચું સ્તર છે.
મૂડીઝ, S&P અને ફિચના રેટિંગ હજુ પાછળ
ભારતની આ પ્રગતિ છતાં મૂડીઝ, સ્ટાન્ડર્ડ એન્ડ પૂઅર્સ અને ફિચ જેવી મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓએ ભારતના રેટિંગમાં અત્યાર સુધી મર્યાદિત સુધારા કર્યા છે. હાલમાં મૂડીઝે ભારતને Baa3, સ્ટાન્ડર્ડ એન્ડ પૂઅર્સે BBB અને ફિચે BBB- રેટિંગ આપ્યું છે અને ત્રણેયનો આઉટલુક સ્થિર છે.
કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન 2020માં મૂડીઝે ભારતીય બેન્કોના આઉટલુકને સ્થિરથી નકારાત્મક કર્યો હતો. તે સમયે શેરબજારમાં પણ ચિંતા જોવા મળી હતી. બીજી તરફ, વૈશ્વિક નાણાકીય સંકટો અને અમેરિકન બેન્કોની નબળી સ્થિતિ અંગે રેટિંગ એજન્સીઓની ભૂમિકા પર પણ પ્રશ્નો ઉઠ્યા છે. સ્ટાન્ડર્ડ એન્ડ પૂઅર્સે 2015માં કારોબારી સંબંધો જાળવવા માટે ક્લાયન્ટની રેટિંગ ઊંચી રાખવામાં આવતી હોવાની વાત સ્વીકારી હતી, જેના કારણે ક્રેડિટ રેટિંગની વિશ્વસનીયતા અંગે ચર્ચા થઈ હતી.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને બેન્કિંગ સુધારાને JCRએ મહત્વ આપ્યું
છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં ભારતમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ 52 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ ખર્ચ થયો છે. વૈશ્વિક સંઘર્ષો વચ્ચે પણ GDP વૃદ્ધિ સરેરાશ 8 ટકાથી વધુ રહી હોવાનું જણાવાયું છે. ભારતીય બેન્કો ગંભીર NPA સંકટમાંથી બહાર આવી છે. આ પરિબળો વચ્ચે જાપાનની JCRએ ભારતની ભવિષ્યની આર્થિક ક્ષમતાને પણ ધ્યાનમાં લીધી છે.
ભારતની રેટિંગ વધારવા પાછળ સતત ઊંચી GDP વૃદ્ધિ એક મહત્વનું કારણ છે. વર્તમાન નાણાકીય વર્ષની પ્રથમ ત્રિમાસિકમાં GDP વૃદ્ધિ 7.8 ટકા નોંધાઈ છે, જ્યારે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં તે આશરે 7 ટકા રહી છે. આ દર સમાન રેટિંગ ધરાવતા અનેક દેશોની સરખામણીમાં ઊંચો છે.
ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નીતિ સુધારા પણ મહત્વના
GSTમાં ફેરફાર, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મજબૂત આર્થિક પાયો અને સરકારી ખર્ચમાં પારદર્શિતા જેવા પગલાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર એટલે કે DBTએ સરકારી સહાયના વિતરણમાં પારદર્શિતા વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં GNPA 2 ટકાથી નીચે જવું, ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બૅન્કરપ્સી કોડ દ્વારા બેન્કોની બેલેન્સ શીટને સુધારવી અને RBIની કડક દેખરેખ જેવા પગલાં પણ JCRના મૂલ્યાંકનમાં મહત્વપૂર્ણ બન્યા છે.
વિદેશમાં રહેતા ભારતીયોનો ભારતની બેન્કિંગ વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ
વિશ્વની રેટિંગ એજન્સીઓ દ્વારા ભારતને BBB શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યું હોવા છતાં વિદેશમાં રહેતા ભારતીયોએ દેશની બેન્કિંગ વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ દર્શાવ્યો છે. RBIની વિશેષ સ્વેપ યોજના બાદ 8 જૂનથી 31 ઑગસ્ટ વચ્ચે FCNR બેન્ક ડિપોઝિટમાં ભારતીય મૂળના લોકોએ 127 અબજ ડૉલરથી વધુ રકમ મોકલી હોવાનું જણાવાયું છે.
આ પ્રવાહ પાછળ RBI અને ભારતીય બેન્કો પરનો વિશ્વાસ મહત્વપૂર્ણ પરિબળ માનવામાં આવે છે. RBIના ચલણના મૂલ્યમાં ઘટાડાના જોખમ સામે બેન્કોને સુરક્ષા આપતા નિર્ણયથી બેન્કો ડિપોઝિટર્સને વધુ વ્યાજ આપી શકી હતી.
ભારત માટે વૈશ્વિક મૂડીના દરવાજા વધુ ખુલવાની શક્યતા
JCR દ્વારા BBB(+)થી A(-) સુધીનું અપગ્રેડ ભારતની આર્થિક ક્ષમતામાં વિશ્વાસનો સંકેત છે. વધુ સારી રેટિંગથી સરકાર, બેન્કો અને કંપનીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ઓછા ખર્ચે મૂડી ઊભી કરવામાં મદદ મળી શકે છે. તેના કારણે પોર્ટફોલિયો રોકાણ સાથે લાંબા ગાળાના વિદેશી રોકાણને પણ વેગ મળી શકે છે.
આ રેટિંગ સુધારાથી વૈશ્વિક નાણાકીય બજારમાં ભારતની વિશ્વસનીયતા મજબૂત થવાની શક્યતા છે. અન્ય રેટિંગ એજન્સીઓ પણ ભવિષ્યમાં ભારતના આર્થિક પ્રદર્શન, બેન્કિંગ સુધારા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણને ધ્યાનમાં લઈને રેટિંગમાં સુધારો કરે તો ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાને વધુ સસ્તી મૂડી મળી શકે છે. આર્થિક વિકાસ માટે મૂડીનો સતત પ્રવાહ વધે અને જોખમ પ્રીમિયમ ઘટે તો લાંબા ગાળે ભારતની વૃદ્ધિને વધુ મજબૂતી મળી શકે છે.
