IPS Bushra Bano Transfer: પશ્ચિમ બંગાળમાં 2021 બેચની IPS અધિકારી બુશરા બાનોની બદલીને લઈને રાજકીય અને સામાજિક વિવાદ ઊભો થયો છે. સોશિયલ મીડિયા પર તેમનો એક વીડિયો સામે આવ્યા બાદ હિન્દુ સંગઠનો દ્વારા રાજ્યના ગૃહ સચિવને ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદ થયાના માત્ર બે દિવસ બાદ બાનોની બદલી કરવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે. જોકે, રાજ્ય સરકારે જાહેર કરેલા ટ્રાન્સફર ઓર્ડરમાં તેમની બદલીનું કારણ હિન્દુ સંગઠનોની ફરિયાદ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું નથી.
બુશરા બાનો અગાઉ પશ્ચિમ મેદિનીપુર જિલ્લાના ખડગપુરમાં વધારાના પોલીસ અધિકારી તરીકે ફરજ બજાવી રહ્યાં હતાં. હવે તેમને સ્ટેટ આર્મ્ડ પોલીસની ચોથી બટાલિયનના ડેપ્યુટી કમાન્ડિંગ ઓફિસર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. આ જ આદેશમાં અન્ય બે પોલીસ અધિકારીઓની પણ બદલી કરવામાં આવી છે.
કયા વીડિયોથી વિવાદ શરૂ થયો?
વિવાદ બુશરા બાનોએ રવિવારે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરેલા એક વીડિયો બાદ શરૂ થયો હતો. વીડિયોમાં તેઓ અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (AMU)ની રેસિડેન્શિયલ કોચિંગ એકેડેમી (RCA) વિશે વાત કરી રહ્યાં હતાં અને UPSC પરીક્ષાની તૈયારી દરમિયાન એકેડેમી પાસેથી મળેલી મદદ અંગે પોતાના અનુભવ શેર કરી રહ્યાં હતાં.
વીડિયોની શરૂઆત તેમણે ‘અસ્સલામઅલૈકુમ’ કહીને કરી હતી. વાતચીત દરમિયાન તેમણે ‘ઇન્શાઅલ્લાહ’ અને ‘જઝાકલ્લાહ’ જેવા શબ્દોનો પણ ઉપયોગ કર્યો હતો. ત્યારબાદ કેટલાક સોશિયલ મીડિયા અકાઉન્ટ્સ અને હિન્દુ સંગઠનોએ આ વીડિયોની ટીકા કરી હતી.
ટીકાકારોનું કહેવું હતું કે સરકારી અધિકારીએ જાહેર સંવાદ દરમિયાન ધાર્મિક અભિવાદનને બદલે ‘વંદે માતરમ્’ અથવા ‘જય હિંદ’ જેવા રાષ્ટ્રીય અભિવાદનનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. સોશિયલ મીડિયા પર ધ જયપુર ડાયલોગ્સ સહિતના કેટલાક અકાઉન્ટ્સે પણ આ મુદ્દે સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.
હિન્દુ લીગલ ફંડની ફરિયાદ
હિન્દુ લીગલ ફંડે પશ્ચિમ બંગાળના ગૃહ સચિવને ફરિયાદ મોકલીને બુશરા બાનો સામે તપાસ અને કાર્યવાહી કરવાની માગ કરી હતી. સંગઠનનું કહેવું હતું કે ભારતીય રાજ્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા અધિકારીએ જાહેર કમ્યુનિકેશનમાં તટસ્થ ભાષાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ અને રાષ્ટ્રીય અભિવ્યક્તિઓને પ્રાધાન્ય આપવું જોઈએ.
ફરિયાદમાં ખાસ કરીને ‘અસ્સલામઅલૈકુમ’, ‘ઇન્શાઅલ્લાહ’ અને ‘જઝાકલ્લાહ’ જેવા શબ્દોના ઉપયોગનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ફરિયાદ કરનારા સંગઠનોનો સવાલ હતો કે બાનોએ ‘વંદે માતરમ્’ અથવા ‘જય હિંદ’ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કેમ કર્યો નહીં.
આ મુદ્દે એક મહત્વપૂર્ણ વિવાદ એ પણ છે કે આવા ધાર્મિક અભિવાદનને સરકારી ફરજ સાથે કેવી રીતે જોડવામાં આવે. ફરિયાદ કરનારા સંગઠનો પર વિપક્ષી વર્તુળોએ સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે અન્ય સમુદાયના અધિકારીઓ દ્વારા ધાર્મિક અભિવ્યક્તિ કરવામાં આવે ત્યારે પણ શું સમાન માપદંડ લાગુ કરવામાં આવે છે?
કોણ છે બુશરા બાનો?
બુશરા બાનો 2021 બેચની IPS અધિકારી છે અને મૂળ ઉત્તર પ્રદેશના કન્નૌજ જિલ્લાના વતની છે. તેમણે અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીમાંથી મેનેજમેન્ટ સ્ટડીઝમાં PhD પૂર્ણ કરી છે અને NET તથા JRF પણ મેળવ્યા છે. તેમણે સાઉદી અરેબિયામાં આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર તરીકે કામ કર્યું હતું. ત્યારબાદ ભારત પરત આવી UPSCની તૈયારી શરૂ કરી હતી.
બાનોએ પોતાના વીડિયોમાં જણાવ્યું હતું કે AMUની રેસિડેન્શિયલ કોચિંગ એકેડેમીએ UPSCની તૈયારીમાં તેમને મહત્વપૂર્ણ મદદ કરી હતી. એકેડેમી દ્વારા તેમને અભ્યાસ સામગ્રી, લાઇબ્રેરી અને ટેસ્ટ સિરીઝ જેવી સુવિધાઓ મળી હતી.
તેમણે 2018માં UPSC પરીક્ષામાં 277મો રેન્ક મેળવ્યો હતો અને ભારતીય રેલવે ટ્રાફિક સેવા (IRTS) ફાળવવામાં આવી હતી. જોકે, તે સમયે તેઓ પોતાના બીજા બાળક સાથે ગર્ભવતી હોવાથી સેવા શરૂ કરી નહોતી. ત્યારબાદ તેમણે ફરી UPSC પરીક્ષા આપી અને 234મો રેન્ક મેળવી ભારતીય પોલીસ સેવા માટે પસંદગી પામી.
ખડગપુરથી સ્ટેટ આર્મ્ડ પોલીસમાં બદલી
પશ્ચિમ બંગાળ કેડર મળ્યા બાદ બાનોએ પોલીસ સેવામાં વિવિધ જવાબદારીઓ સંભાળી હતી. તેઓ અગાઉ હુગલી ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં આસિસ્ટન્ટ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ ઓફ પોલીસ તરીકે ફરજ બજાવી ચૂક્યાં છે. જૂનમાં તેમને ખડગપુરમાં વધારાના પોલીસ અધિકારી બનાવવામાં આવ્યા હતા. હવે તેમની બદલી સ્ટેટ આર્મ્ડ પોલીસની ચોથી બટાલિયનમાં ડેપ્યુટી કમાન્ડિંગ ઓફિસર તરીકે કરવામાં આવી છે.
મહુઆ મોઇત્રાએ સરકાર પર ઉઠાવ્યા સવાલ
બુશરા બાનોની બદલી અંગે તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પશ્ચિમ બંગાળ સરકારની ટીકા કરી છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર દાવો કર્યો કે કેન્દ્ર સરકાર BRICS સંમેલન દરમિયાન ‘પ્રેયર રૂમ’ની વ્યવસ્થા કરીને ધર્મનિરપેક્ષ છબી રજૂ કરે છે, જ્યારે રાજ્યમાં એક મુસ્લિમ મહિલા IPS અધિકારીને ‘અસ્સલામઅલૈકુમ’ અને ‘જઝાકલ્લાહ’ જેવા શબ્દોના ઉપયોગ બદલ હાંસિયામાં ધકેલવામાં આવી રહી છે.
મોઇત્રાએ રાજ્ય સરકાર પર મીડિયા મારફતે ફેલાઈ રહેલા કથિત નફરતના માહોલને આગળ વધારવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો છે.
બદલી ખરેખર ફરિયાદના કારણે થઈ કે સંયોગ?
આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી મોટો સવાલ બદલીના સમયને લઈને છે. રવિવારે વીડિયો પોસ્ટ થયો, ત્યારબાદ હિન્દુત્વ સંગઠનોએ ફરિયાદ કરી અને ત્યાર પછી ટૂંકા ગાળામાં બાનોની બદલી થઈ. જોકે સરકારી ટ્રાન્સફર ઓર્ડરમાં ફરિયાદને બદલીનું કારણ ગણાવવામાં આવ્યું નથી.
તેથી ફરિયાદ અને બદલી વચ્ચે સીધો કારણાત્મક સંબંધ છે એવું સત્તાવાર રીતે સાબિત થયું નથી. સરકાર તરફથી પણ અત્યાર સુધી એવું સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું નથી કે બાનોની બદલી શા માટે કરવામાં આવી.
આ ઘટનાએ સરકારી અધિકારીઓના જાહેર સંચાર, ધાર્મિક અભિવ્યક્તિ, અધિકારીઓની નિષ્પક્ષતા અને વહીવટી નિર્ણયોની પારદર્શિતા અંગે નવી ચર્ચા જગાવી છે. હવે સવાલ એ છે કે સરકાર બાનોની બદલી પાછળનું ચોક્કસ કારણ જાહેર કરશે કે નહીં અને શું જાહેર અધિકારીઓ માટે ધાર્મિક અભિવ્યક્તિ અંગે કોઈ સ્પષ્ટ નિયમ અથવા માર્ગદર્શિકા લાગુ પડે છે?
