Iran US Conflict: ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશકિયાને હાલમાં જ ઈરાકના નિયુક્ત વડાપ્રધાન અલી અલ-ઝૈદી સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત દરમિયાન દેશનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. પેજેશકિયાને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના માળખામાં રહીને સંવાદ કરવા માટે હંમેશા તૈયાર છે, પરંતુ તે કોઈપણ વિદેશી દબાણ કે ધમકી સામે આત્મસમર્પણ નહીં કરે. તેમણે અમેરિકાની નીતિઓની આકરી ટીકા કરતા કહ્યું કે, એક તરફ વોશિંગ્ટન ઈરાન પર આકરા આર્થિક અને રાજકીય દબાણો લાવી રહ્યું છે અને બીજી તરફ અપેક્ષા રાખે છે કે ઈરાન તેમની એકતરફી અને અન્યાયી શરતો સ્વીકારી લે. રાષ્ટ્રપતિએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રકારનું એકતરફી વલણ ઈરાન માટે સ્વીકાર્ય નથી અને આત્મસમર્પણની વાત અશક્ય છે.
પરમાણુ અધિકાર અને શાંતિપૂર્ણ ટેકનોલોજી: ઈરાનનો નૈતિક પક્ષ
પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે વાત કરતા રાષ્ટ્રપતિ પેજેશકિયાને કહ્યું કે ઈરાનને પરમાણુ ટેકનોલોજીથી વંચિત રાખવાના પ્રયાસો અન્યાયી છે. તેમણે દાવો કર્યો કે અમેરિકા એવું વર્તન કરી રહ્યું છે જાણે ઈરાનને પરમાણુ ઉદ્યોગ વિકસાવવાનો કોઈ અધિકાર જ નથી. ઈરાન મૂળભૂત રીતે યુદ્ધ અને અસુરક્ષાનો વિરોધી છે અને અગાઉની તમામ વાટાઘાટોમાં પણ સહકાર આપવા તૈયાર હતું. તેમણે ખાતરી આપી હતી કે ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ હેઠળ પોતાની પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓના શાંતિપૂર્ણ સ્વરૂપને સાબિત કરવા તૈયાર છે, પરંતુ તેના બદલામાં દેશ પર વધારાનું દબાણ લાવવું તે આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોની વિરુદ્ધ છે.
મધ્ય મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની જ્વાળાઓ: ઈરાક દ્વારા મધ્યસ્થીની ઓફર
ઈરાક અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવને જોતા ઈરાકના વડાપ્રધાન અલી અલ-ઝૈદીએ મધ્યસ્થી કરવાની તૈયારી દર્શાવી છે. પ્રાદેશિક સંકટને ઘટાડવા માટે ઈરાક એક મહત્વપૂર્ણ સેતુ બની શકે છે. નોંધનીય છે કે ફેબ્રુઆરીમાં ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા દ્વારા તેહરાન પર કરાયેલા હુમલામાં ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર અલી ખામેનેઈ અને અન્ય વરિષ્ઠ કમાન્ડરોના મોત બાદ સ્થિતિ વણસી હતી. તેના જવાબમાં ઈરાને પણ મિસાઈલ હુમલા કર્યા હતા. જોકે એપ્રિલમાં યુદ્ધવિરામ થયો હતો અને પાકિસ્તાનમાં શાંતિ વાટાઘાટો થઈ હતી, પરંતુ તેનું કોઈ નક્કર પરિણામ આવ્યું નહોતું. હવે ઈરાક ફરીથી બંને પક્ષોને વાટાઘાટોના ટેબલ પર લાવવા માંગે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’: અમેરિકાનું આક્રમક નૌસૈનિક અભિયાન
બીજી તરફ, અમેરિકાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં એક વ્યાપક નૌસૈનિક અભિયાન ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ શરૂ કર્યું છે. અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ ઈરાન પર આક્ષેપ લગાવ્યો છે કે તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોમાં નાકાબંધી કરીને વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થાને બંધક બનાવી છે. રુબિયોના જણાવ્યા મુજબ, લગભગ 87 દેશોના 23,000 નિર્દોષ નાવિકો હાલમાં વ્યાપારી જહાજો પર ફસાયેલા છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ વિશ્વના તેલ વેપારનો ચોથો ભાગ પસાર કરતો અત્યંત સંવેદનશીલ માર્ગ છે, જ્યાં ઈરાન દ્વારા બારુદી સુરંગો બિછાવવાના આરોપો અમેરિકાએ લગાવ્યા છે.
માનવીય સંકટ અને સમુદ્રી સુરક્ષા: માર્કો રુબિયોના ગંભીર આરોપો
માર્કો રુબિયોએ સમુદ્રમાં ફસાયેલા નાગરિકોની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, લાંબા સમયથી જહાજો અટવાયેલા હોવાને કારણે ત્યાં ખાવા-પીવાની સામગ્રી અને પાણીની તીવ્ર અછત સર્જાઈ છે. તેમણે ઈરાન પર ‘સમુદ્રી લૂંટફાટ’ અને આંતરરાષ્ટ્રીય જળક્ષેત્રના નિયમોના ભંગનો આરોપ લગાવ્યો છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ નાગરિકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા માટે સૈન્ય કાર્યવાહીની મંજૂરી આપી છે, જે આવનારા દિવસોમાં આ ક્ષેત્રમાં સૈન્ય અથડામણની શક્યતાઓને વધારે છે.
શું વાટાઘાટો જ એકમાત્ર ઉકેલ છે?
આ આખી ઘટનામાં એક પત્રકાર તરીકે સવાલ એ ઉભો થાય છે કે શું ખરેખર પ્રતિબંધો અને સૈન્ય દબાણથી કોઈ કાયમી ઉકેલ આવશે? એક તરફ ઈરાન પોતાના સાર્વભૌમત્વ અને ટેકનોલોજીના અધિકારની વાત કરે છે, તો બીજી તરફ અમેરિકા વૈશ્વિક વેપારની સુરક્ષાનો હવાલો આપે છે. બંને દેશો વચ્ચેના અહમ અને પરસ્પર અવિશ્વાસને કારણે હજારો નિર્દોષ નાવિકો અને સામાન્ય નાગરિકો પીડાઈ રહ્યા છે. ઈરાકની મધ્યસ્થીની ઓફર હકારાત્મક છે, પરંતુ જ્યાં સુધી અમેરિકા તેની ‘એકતરફી માંગણીઓ’ અને ઈરાન તેની ‘કડક જિદ’ નહીં છોડે, ત્યાં સુધી શાંતિના પ્રયાસો માત્ર કાગળ પર જ રહેશે.
ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા: શાંતિ કે મહાયુદ્ધ તરફ પ્રયાણ?
ઈસ્લામાબાદમાં થયેલી શાંતિ વાટાઘાટોની નિષ્ફળતા બાદ હવે દુનિયાની નજર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર છે. જો અમેરિકાનું સૈન્ય અભિયાન વધુ આક્રમક બનશે, તો ઈરાન પણ વળતો પ્રહાર કરી શકે છે, જે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વને એક મોટા યુદ્ધમાં હોમી શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે હવે માત્ર નિવેદનો આપવાને બદલે સક્રિય રીતે દરમિયાનગીરી કરવી જોઈએ જેથી વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા અને માનવ જીવનને સુરક્ષિત કરી શકાય. યુદ્ધ ક્યારેય સમસ્યાનો અંત હોતું નથી, તે માત્ર નવી સમસ્યાઓને જન્મ આપે છે.
આ પણ વાંચો:
