UGC Ragging Cases: દેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં રેગિંગના બનાવો અંગે ચિંતાજનક ચિત્ર સામે આવ્યું છે. કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ વર્ષ 2022 પછીથી દર વર્ષે રેગિંગ સંબંધિત ફરિયાદોમાં સતત વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. વર્ષ 2026માં પણ જુલાઈના અંત સુધી નોંધાયેલા કેસો દર્શાવે છે કે આ સમસ્યા હજુ પણ ગંભીર બની રહી છે.
લોકસભામાં પૂછાયેલા પ્રશ્નના જવાબમાં સરકારે આપી માહિતી
આ માહિતી કેન્દ્રીય શિક્ષણ રાજ્યમંત્રી સુકાંત મજુમદારે લોકસભામાં લેખિત જવાબ દરમિયાન આપી હતી. સાંસદ સાયની ઘોષ દ્વારા છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં દેશભરની ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી રેગિંગ ફરિયાદો, રાજ્યવાર વિગતો, કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી અને યુજીસીની એન્ટી-રેગિંગ વ્યવસ્થાની અસરકારકતા અંગે પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો.
જવાબમાં મંત્રાલયે જણાવ્યું કે યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) સતત આ મુદ્દા પર નજર રાખી રહ્યું છે અને નિયમોના પાલન માટે વિવિધ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
2025માં 107 સંસ્થાઓને કારણ દર્શાવો નોટિસ
કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું કે વર્ષ 2025 દરમિયાન યુજીસીએ રેગિંગ વિરોધી નિયમોનું યોગ્ય પાલન ન કરવા બદલ કુલ 107 ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓને કારણ દર્શાવો નોટિસ મોકલી હતી. તેમાં દેશની 18 મેડિકલ કોલેજોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, આ સંસ્થાઓ સામે મુખ્યત્વે એન્ટી-રેગિંગ વિનિયમો, 2009ના ઉલ્લંઘનના આક્ષેપો હતા.
સંસ્થાઓમાં કઈ પ્રકારની ખામીઓ સામે આવી?
યુજીસી દ્વારા જાહેર કરાયેલી નોટિસોમાં કેટલીક સામાન્ય ખામીઓ સામે આવી હતી. તેમાં વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના માતા-પિતા અથવા વાલીઓ પાસેથી ફરજિયાત એન્ટી-રેગિંગ અન્ડરટેકિંગ ન લેવાં, નિયમિત પાલન અહેવાલ રજૂ ન કરવો તથા વારંવાર સૂચનાઓ આપ્યા છતાં જરૂરી કાર્યવાહી ન કરવી જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
મંત્રાલયે જણાવ્યું કે આવી ખામીઓ દૂર કરવા માટે સંબંધિત સંસ્થાઓને જરૂરી સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
સરકારનું માનવું છે કે જાગૃતિ વધતા ફરિયાદોમાં વધારો થયો
સરકારના મતે ફરિયાદોની વધતી સંખ્યા પાછળનું એક કારણ વિદ્યાર્થીઓમાં વધતી જાગૃતિ પણ છે. શિક્ષણ મંત્રાલયનું કહેવું છે કે વિદ્યાર્થીઓ હવે રેગિંગ સામે અવાજ ઉઠાવવા અને સત્તાવાર રીતે ફરિયાદ નોંધાવવા વધુ આગળ આવી રહ્યા છે.
મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, યુજીસી દર વર્ષે બે વખત તમામ ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓને એન્ટી-રેગિંગ માર્ગદર્શિકા અને પરામર્શ મોકલે છે, જેથી વિદ્યાર્થીઓમાં જાગૃતિ વધે અને ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બને.
2022થી 2026 સુધીના આંકડાઓ ચિંતાજનક
લોકસભામાં રજૂ થયેલા આંકડા મુજબ વર્ષ 2022માં કુલ 655 રેગિંગ ફરિયાદો નોંધાઈ હતી.
વર્ષ 2023માં આ સંખ્યા વધીને 962 થઈ ગઈ.
વર્ષ 2024માં કુલ 1,084 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી.
વર્ષ 2025માં આ આંકડો વધીને 1,369 સુધી પહોંચ્યો.
જ્યારે વર્ષ 2026માં 22 જુલાઈ સુધીમાં જ કુલ 755 ફરિયાદો નોંધાઈ ચૂકી હતી, જે દર્શાવે છે કે વર્તમાન વર્ષમાં પણ સમસ્યા યથાવત છે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં સૌથી વધુ કેસ, અનેક મોટા રાજ્યોમાં પણ સ્થિતિ ગંભીર
રાજ્યવાર આંકડાઓ મુજબ ઉત્તર પ્રદેશમાં સતત સૌથી વધુ રેગિંગની ફરિયાદો નોંધાઈ રહી છે.
વર્ષ 2026માં 22 જુલાઈ સુધી પશ્ચિમ બંગાળમાં 75 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી, જ્યારે વર્ષ 2025માં આ સંખ્યા 102 હતી.
મધ્ય પ્રદેશમાં 2026 દરમિયાન અત્યાર સુધી 63 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી, જ્યારે અગાઉના વર્ષે 117 કેસ નોંધાયા હતા.
મહારાષ્ટ્રમાં આ વર્ષે 53 ફરિયાદો સામે આવી હતી, જ્યારે વર્ષ 2025માં 89 કેસ નોંધાયા હતા.
બિહારમાં વર્ષ 2026 દરમિયાન 50 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી, જ્યારે વર્ષ 2025માં તેની સંખ્યા 122 હતી.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે દેશના અનેક રાજ્યોમાં રેગિંગ હજુ પણ ગંભીર પડકાર તરીકે યથાવત છે.
નિવારક અને સુધારાત્મક બંને અભિગમ અપનાવી રહી છે સરકાર
કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું કે સરકાર માત્ર ફરિયાદો પર કાર્યવાહી સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સંસ્થાઓમાં સુધારા લાવવા અને રેગિંગની ઘટનાઓને રોકવા માટે નિવારક અને સુધારાત્મક બંને પ્રકારના પગલાં અમલમાં મૂકી રહી છે.
સરકારનું માનવું છે કે સંસ્થાઓ નિયમોનું કડક પાલન કરશે તો વિદ્યાર્થીઓ માટે વધુ સુરક્ષિત અને અનુકૂળ શૈક્ષણિક વાતાવરણ ઉભું થઈ શકશે.
2016માં રેગિંગની વ્યાખ્યાનો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો હતો
મંત્રાલયે યાદ અપાવ્યું કે વર્ષ 2016માં યુજીસીએ એન્ટી-રેગિંગ નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ સુધારો કર્યો હતો. આ સુધારા હેઠળ રેગિંગની વ્યાખ્યાને વધુ વ્યાપક બનાવવામાં આવી હતી જેથી વિવિધ પ્રકારની માનસિક, શારીરિક અને અન્ય પ્રકારની હેરાનગતિને પણ તેના દાયરામાં સામેલ કરી શકાય.
યુજીસીના એન્ટી-રેગિંગ અભિયાનમાં અનેક વ્યવસ્થાઓનો સમાવેશ
રેગિંગ પર નિયંત્રણ લાવવા માટે યુજીસીએ વિવિધ સ્તરે અનેક પહેલો શરૂ કરી છે.
તેમાં 24 કલાક કાર્યરત રાષ્ટ્રીય એન્ટી-રેગિંગ હેલ્પલાઇન, કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં એન્ટી-રેગિંગ વર્કશોપ તથા સેમિનારો, પ્રવેશ પ્રોસ્પેક્ટસમાં રેગિંગના ગંભીર પરિણામોની ફરજિયાત માહિતી, દર વર્ષે વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ પાસેથી ઓનલાઈન એન્ટી-રેગિંગ ઘોષણાપત્ર ભરાવવાની વ્યવસ્થા તેમજ કેમ્પસમાં એન્ટી-રેગિંગ પોસ્ટરો અને જાગૃતિ અભિયાનનો સમાવેશ થાય છે.
વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા માટે સતત દેખરેખ જરૂરી
રેગિંગના વધતા કેસો વચ્ચે શિક્ષણ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર નિયમો બનાવવાથી સમસ્યાનો સંપૂર્ણ ઉકેલ આવશે નહીં. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અસરકારક અમલ, સમયસર કાર્યવાહી, જાગૃતિ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે સુરક્ષિત વાતાવરણ ઉભું કરવું એટલું જ જરૂરી છે.
લોકસભામાં રજૂ થયેલા આંકડાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશભરમાં રેગિંગ સામેના પ્રયાસો ચાલુ હોવા છતાં હજુ પણ આ સમસ્યાને સંપૂર્ણપણે કાબૂમાં લેવા માટે સતત અને સંકલિત પ્રયાસોની જરૂર છે.
