Gujarat Housing Board: સામાન્ય અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને વ્યાજબી કિંમતે પોતાના હકનું આશરાસ્થાન મળી રહે તેવા પવિત્ર ઉદ્દેશ્ય સાથે ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડ (GHB) ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. પરંતુ વર્તમાન સમયમાં હાઉસિંગ બોર્ડની કામગીરી અને તેની નીતિઓ જનકલ્યાણના બદલે બિલ્ડરલક્ષી બની ગઈ હોવાના ગંભીર આક્ષેપો ઉઠ્યા છે. પ્રજાના હિતમાં ન્યાયી નિર્ણયો લેવાના બદલે ખાનગી ડેવલપર્સ અને મોટા બિલ્ડરોને આર્થિક ફાયદો કરાવવા માટે સરકારી નીતિ-નિયમોને નેવે મૂકી દેવામાં આવ્યા છે. આ વહીવટી મનસ્વીતા સામે અસરગ્રસ્ત નાગરિકોમાં ભારે આક્રોશ ફેલાયો છે અને સમગ્ર ગુજરાતમાં, ખાસ કરીને અમદાવાદના વિવિધ વિસ્તારોમાં આ કથિત ગોટાળાઓ વિરુદ્ધ મોટા પાયે જનઆંદોલનો અને કાનૂની લડતની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે.
જાગૃત નાગરિક વિનોદભાઈનો ધડાકો: કરોડો રૂપિયાના માઈનસ ટેન્ડર અને TDR કૌભાંડનો મોટો ખેલ
ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડના રીડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ્સમાં ચાલી રહેલી ગેરરીતિઓ સામે સંસ્થાઓના માધ્યમથી કાનૂની અને જમીની લડત ચલાવતા સામાજિક કાર્યકર્તા વિનોદભાઈએ આ મામલે ચોંકાવનારા ખુલાસા કર્યા છે. તેમણે એક વિશેષ મુલાકાતમાં જણાવ્યું કે, રીડેવલપમેન્ટ પોલિસી વર્ષ ૨૦૧૬માં આનંદીબેન પટેલના શાસનકાળ દરમિયાન ખૂબ જ સારા આશયથી લાવવામાં આવી હતી જેથી જૂના મકાનો સ્થાને લોકોને નવા આધુનિક મકાનો મળે અને સરકારને પણ આવક (રેવેન્યુ) થાય. પરંતુ સમય જતાં આ પોલિસીનો અસલી હેતુ જ મારી નાખવામાં આવ્યો છે. સરકારની તિજોરીમાં પૈસા આવવાના બદલે ‘ટ્રાન્સફરેબલ ડેવલપમેન્ટ રાઈટ્સ’ (TDR) નો ખેલ શરૂ કરાયો છે, જેના કારણે બિલ્ડરોને કિંમતી સરકારી જમીનો મફતના ભાવે પધરાવી દેવાનું મોટું કૌભાંડ આચરવામાં આવી રહ્યું છે.
અમદાવાદની સોસાયટીઓમાં વ્યાપક વિરોધ: હરિઓમ સોસાયટીના ૨૫૦ કરોડના માઈનસ ટેન્ડરનો વિવાદ
વિનોદભાઈના જણાવ્યા અનુસાર, અમદાવાદના નારણપુરા સ્થિત હરિઓમ સોસાયટીમાં અંદાજે ૨૫૦ કરોડ રૂપિયાનું ‘માઈનસ ટેન્ડર’ બહાર આવ્યું હતું. આ કરોડો રૂપિયાના ટેન્ડર અને મફત જમીન પર કબજો મેળવવા માટે ખાનગી બિલ્ડરો છેલ્લા પાંચ-છ વર્ષથી ધમપછાડા કરી રહ્યા છે. આ પ્રકારના માઈનસ ટેન્ડરિંગના કારણે સમગ્ર અમદાવાદમાં માત્ર એક-બે સોસાયટીઓને બાદ કરતાં તમામ રીડેવલપમેન્ટ સ્કીમો ભારે વિવાદોમાં સપડાયેલી છે. જે બોર્ડનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય ગરીબોને સસ્તા આવાસ આપવાનો હતો, તે રીડેવલપમેન્ટની આડમાં સાવ ગાયબ થઈ ગયો છે. સેટેલાઈટના પરિશ્રમ એપાર્ટમેન્ટ્સ અને નારણપુરાના પ્રોજેક્ટ્સમાં બિલ્ડરોએ ૧.૫ કરોડથી લઈને ૨ કરોડ રૂપિયા સુધીની કિંમતના લક્ઝુરિયસ મકાનો મૂક્યા છે, જે સામાન્ય કે મધ્યમ વર્ગના ગજવાને ક્યારેય પરવડે તેમ નથી.
અમરેવાડીના વિકાસનગરમાં પોલીસ પ્રોટેક્શન સાથે લોકોને ડરાવવાનો અને ધમકાવવાનો પ્રયાસ
હાઉસિંગ બોર્ડના અધિકારીઓ અને બિલ્ડરોની કથિત મિલીભગતનો એક જીવંત દાખલો અમરેવાડી વિસ્તારના વિકાસનગર, ગીતાનગર અને ગાયત્રીનગરમાં જોવા મળ્યો છે. અહીં ૭૬ કરોડ રૂપિયાનું માઈનસ ટેન્ડર હોવાથી સ્થાનિક લોકોને પોતાના નુકસાનની ગંધ આવી ગઈ હતી, જેથી તેઓએ બિલ્ડરને સંમતિ આપી ન હતી. આથી, જનતાની સંમતિ મેળવવા માટે હાઉસિંગ બોર્ડના કાર્યપાલક ઇજનેર અને જાગીર વ્યવસ્થાપક સહિતના ઉચ્ચ અધિકારીઓ કોઈ પણ જાતની પૂર્વ આકારણી કે વૈજ્ઞાનિક સર્વે કર્યા વગર જ, અંદાજે ૧૦૦થી વધુ પોલીસ જવાનોના મસમોટા કાફલા સાથે સ્થાનિક રહીશોના ઘરે વધારાના બાંધકામની કડક નોટિસો આપવા રૂબરૂ પહોંચી ગયા હતા. સામાન્ય નાગરિકોને ડરાવવા અને દબાવવાના હેતુથી કરાયેલી આ વહીવટી કાર્યવાહીના વીડિયો પણ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયા છે, જેમાં જનતાનો ભારે આક્રોશ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
RTI માં ખુલાસો: નોટિસ આપવાના સરકારી નાટક પાછળ જનતાના સવા બે લાખ રૂપિયા વેડફાયા
જ્યારે જાગૃત નાગરિકો દ્વારા આ પોલીસ પ્રોટેક્શન અંગે માહિતી અધિકાર કાયદા (RTI) હેઠળ માહિતી માંગવામાં આવી, ત્યારે ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડના ભ્રષ્ટ વહીવટનો વધુ એક પુરાવો બહાર આવ્યો હતો. જે નોટિસ સામાન્ય પોસ્ટ દ્વારા પણ મોકલી શકાતી હતી, તે નોટિસ આપવા માટે લોકો પર દબાણ લાવવાના હેતુથી જાગીર વ્યવસ્થાપક સાહેબે સરકારી તિજોરીમાંથી સવા બે લાખ (૨.૨૫ લાખ) રૂપિયા જેવી માતબર રકમ પોલીસ પ્રોટેક્શનના ચાર્જ પેટે ચૂકવી દીધી હતી. નાણાંના આ ગેરકાયદેસર દુરુપયોગ બદલ સોસાયટીના રહીશો દ્વારા રાજ્યના ચીફ સેક્રેટરી (મુખ્ય સચિવ) ને સત્તાવાર લેખિત ફરિયાદ કરવામાં આવી છે. ૧ માર્ચ, ૨૦૨૪ ના સરકારી પરિપત્ર મુજબ રહીશો વધારાના બાંધકામની રકમ નિયમ મુજબ ભરવા તૈયાર હોવા છતાં અધિકારીઓ તેમને પરવાનગી આપતા નથી અને બિલ્ડરો વતી દાદાગીરી કરી રહ્યા છે.
૨૦૧૬ ની પોલિસી બિલ્ડરોના એસી ચેમ્બરમાં બેસીને બનાવાઈ: ૧૧૭ સોસાયટીઓનું ભેગું ટેન્ડર
વિનોદભાઈએ નીતિ વિષયક ખામીઓ પર આંગળી ચીંધતા કહ્યું કે, ૨૦૧૬માં જ્યારે રીડેવલપમેન્ટ પોલિસી બનાવવામાં આવી ત્યારે તેના સાચા હિતધારકો એટલે કે હાઉસિંગ બોર્ડના મકાનોમાં રહેતી જનતા પાસેથી કોઈ પણ જાતના ઓપિનિયન કે અભિપ્રાયો લેવામાં આવ્યા ન હતા. ત્રણ-ચાર ઉચ્ચ અધિકારીઓએ એસી ચેમ્બરમાં બેસીને સંપૂર્ણપણે બિલ્ડરોને એકપક્ષીય ફાયદો કરાવતી ગાઈડલાઈન્સ તૈયાર કરી દીધી. આ ખામીયુક્ત નીતિના કારણે જ વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ માં સમગ્ર ગુજરાતની ૧૧૭ સોસાયટીઓના ટેન્ડરો કોઈપણ પ્રકારની ૭૫% સ્થાનિક સંમતિ લીધા વિના જ એકસાથે બહાર પાડી દેવાયા અને તમામ મકાનોને જર્જરિત જાહેર કરી દેવાયા. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન પણ આરટીઆઈમાં સ્વીકારે છે કે તેઓ આવા મકાનોનું કોઈ વૈજ્ઞાનિક લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગ (Structural Stability Test) કરતા જ નથી, જે હજારો કરોડના બિલ્ડિંગ સ્કેમ તરફ ઈશારો કરે છે.
બાલકૃષ્ણનગરમાં કાયદાનું ઉલ્લંઘન: ત્રિપક્ષીય કરારો કરીને બળજબરીથી કબજા લેવાયા
કૃષ્ણનગર પાસે આવેલી ૩૬૦ મકાનો ધરાવતી બાલકૃષ્ણનગર સોસાયટીના વિડીયો ફૂટેજ દર્શાવે છે કે જે મકાનો હજુ પણ આગામી ૧૫ વર્ષ સુધી સુરક્ષિત રહી શકે તેવા મજબૂત હતા, તેના બારી-બારણા અને છાપરા પણ બિલ્ડરો અને ભ્રષ્ટ એસોસિએશનની સાંઠગાંઠના કારણે કઢાવી લેવાયા છે. ટેન્ડરની શરતોમાં પાર્ટ વિભાજન (ભાગલા) નો કોઈ ક્લોઝ ન હોવા છતાં, કાર્યપાલક ઈજનેરે કાયદાકીય જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન કરીને ત્રિપક્ષીય કરારો (Tripartite Agreements) કરી દીધા. ૩૬૦ માંથી માત્ર ૧૨૦ લોકોને જ બળજબરીપૂર્વકની નોટિસો ફટકારવામાં આવી, જે સાબિત કરે છે કે તેમની પાસે કાયદા મુજબ જરૂરી ૭૫% બહુમતી જ ન હતી. હાલમાં અમદાવાદમાં શાસ્ત્રીનગરના રવિ એપાર્ટમેન્ટ, નિધિ અને સેટેલાઈટના આનંદ વિહાર જેવા ગણ્યાગાંઠ્યા પ્રોજેક્ટ્સને બાદ કરતાં ગાયત્રીનગર, વિકાસનગર, જવાહરનગર, ઇન્દિરાનગર અને બાલકૃષ્ણનગર સહિતના તમામ પ્રોજેક્ટ્સ કોર્ટ મેટર અને વિવાદોમાં અટવાયેલા છે.
સેલ્ફ રીડેવલપમેન્ટ અને કાર્પેટ એરિયા વધારવા માટે નીતિમાં તાકીદે સુધારાની જરૂરિયાત
વધતા વિવાદોના કાયમી ઉકેલ માટે સામાજિક સંગઠનોએ સરકારને સ્પષ્ટ સૂચનો કર્યા છે. હાઉસિંગ બોર્ડ દ્વારા હાલમાં આપવામાં આવતો ૪૦% કાર્પેટ એરિયા ખૂબ જ ઓછો છે, તેને વધારીને મોટો કરવો જોઈએ જેથી જે નાગરિકોએ વર્ષો પહેલા પોતાના લોહી-પરસેવાના પૈસા હપ્તે-હપ્તે બોર્ડમાં ભર્યા છે તેમને ન્યાય મળે. આ સિવાય સરકારની તિજોરીને નુકસાન પહોંચાડતા માઈનસ ટેન્ડરો કાયમ માટે બંધ કરીને સોસાયટીઓને ‘સેલ્ફ રીડેવલપમેન્ટ’ (સ્વ-રીડેવલપમેન્ટ) ની સ્વાયત્તતા આપવી જોઈએ અથવા તો એક ચોક્કસ પ્રીમિયમ નક્કી કરી સરકારી તિજોરીમાં નાણાં જમા થાય તેવી વ્યવસ્થા ગોઠવવી જોઈએ. જો ૨૦૧૬ ની જૂની અને ખામીયુક્ત પોલિસીમાં વર્ષ ૨૦૨૬ ના જાગૃત નાગરિકોની જરૂરિયાત મુજબ સુધારો કરવામાં નહીં આવે, તો ભવિષ્યમાં અમદાવાદ કોંક્રિટના જંગલોમાં ફેરવાઈ જશે અને વધુ મોટા જનઆંદોલનો ફાટી નીકળશે.
સામાન્ય નાગરિકોના ઘરના ઘરના સપના અને સરકારી તંત્રની પારદર્શિતા સામે એક જાગૃત પત્રકાર તરીકે ન્યાયપૂર્ણ રીતે નીચે મુજબના સવાલો ઉઠાવવા અનિવાર્ય છે:
જ્યારે રીડેવલપમેન્ટ પોલિસીની કાયદાકીય જોગવાઈ મુજબ કોઈપણ સોસાયટીનું ટેન્ડર બહાર પાડતા પહેલા સ્થાનિક રહીશોની ૭૫% લેખિત સંમતિ હોવી ફરજિયાત છે, તો પછી ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડના અધિકારીઓએ કયા કાયદા હેઠળ અમદાવાદની ૧૧૭ સોસાયટીઓના ટેન્ડરો રહીશોની મંજૂરી વિના એકસાથે બહાર પાડી દીધા? શું આ નિયમોનું સરેઆમ ઉલ્લંઘન બિલ્ડરોને કિંમતી જમીનો પધરાવવાનું કોઈ આયોજનબદ્ધ આર્થિક કાવતરું છે?
સામાન્ય નાગરિકોના ઘરો પર માત્ર દબાણ હટાવવાની નોટિસ આપવા માટે કોઈ પણ જાતના સત્તાવાર સિવિલ સર્વે કે આકારણી વગર, ૧૦૦થી વધુ સશસ્ત્ર પોલીસ જવાનોનો કાફલો લઈને ધમકાવવા જવું અને તેના માટે જનતાના ટેક્સના સવા બે લાખ (૨.૨૫ લાખ) રૂપિયા પોલીસ ચાર્જ પેટે વેડફી નાખવા ક્યાં સુધી વાજબી છે? શું વહીવટી તંત્ર હવે જનતાના સેવકના બદલે ખાનગી બિલ્ડરોના વસૂલાત એજન્ટ તરીકે કામ કરી રહ્યું છે?
મુખ્યમંત્રી પોતે જાહેર મંચ પરથી બિલ્ડરોને ગરીબો માટે સસ્તા અને નાના મકાનો (૧-BHK) બનાવવાનું આહ્વાન કરે છે, પરંતુ જમીની હકીકત એ છે કે સેટેલાઈટ અને નારણપુરામાં બિલ્ડરો ૧.૫ થી ૨ કરોડના મકાનો બનાવી રહ્યા છે. તો સવાલ એ થાય છે કે હાઉસિંગ બોર્ડની આખી સ્કીમમાં ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ ક્યાં જશે? શું સરકાર પાસે બિલ્ડરોના આ નફાખોરીના લોભ પર નિયંત્રણ લાવવા માટે કોઈ કડક કાનૂની નિયામક તંત્ર (Regulatory Authority) ઉપલબ્ધ છે કે પછી નીતિઓ માત્ર કાગળ પર જ સીમિત રહેશે?
આ પણ વાંચો:
