Mecca Masjid Blast Hyderabad: 18 મે, 2007ના રોજ હૈદરાબાદની ઐતિહાસિક મક્કા મસ્જિદમાં શુક્રવારની નમાજ બાદ થયેલો બોમ્બ ધડાકો એક એવી કરુણ ઘટના હતી, જેણે દેશને હચમચાવી દીધો હતો. નમાજ પૂરી કરીને બહાર નીકળી રહેલા નિર્દોષ નમાઝીઓ પર થયેલા આ આતંકી હુમલામાં નવ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા અને 50થી વધુ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા. આ ઘટના અજમેર દરગાહ બ્લાસ્ટ જેવી જ હતી. તપાસની શરૂઆતમાં પોલીસે જે સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ થયો હતો તેનો પત્તો પણ લગાવી લીધો હતો, જે આસનસોલના બાબુલાલ યાદવના નામે નકલી ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ દ્વારા ખરીદાયું હતું. પરંતુ તપાસની આ કડીને આગળ વધારવાને બદલે, સત્તાતંત્ર અને પોલીસે એકતરફી તપાસ શરૂ કરી, જેમાં સેંકડો મુસ્લિમ યુવાનોને ટાર્ગેટ બનાવવામાં આવ્યા.
ઈબ્રાહિમ જુનૈદ: એક મેડિકલ વિદ્યાર્થીનું ભાંગેલું સપનું
આ આતંકી હુમલાનો ભોગ બનનાર ઈબ્રાહિમ જુનૈદ, જે ત્યારે માત્ર 25 વર્ષનો હતો અને મેડિકલનો વિદ્યાર્થી હતો, તેના જીવન પર આ ઘટનાએ કાયમી ડાઘ લગાવી દીધા. વિસ્ફોટ સમયે તે ત્યાંથી બચી ગયો હતો, પરંતુ થોડા મહિનાઓ પછી પોલીસે તેનું ગેરકાયદેસર રીતે અપહરણ કર્યું અને તેને જેલમાં ધકેલી દીધો. તેના પર ‘આતંકવાદી’ હોવાનું લેબલ લગાવી દેવાયું. જેલની યાતનાઓ અને સામાજિક બદનામી છતાં, ઈબ્રાહિમે હાર માની નહીં. તેણે પોતાની નિર્દોષતા સાબિત કરવા માટે લાંબો કાયદાકીય સંઘર્ષ કર્યો. બે વર્ષ પછી જ્યારે તેને તમામ આરોપોમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો, ત્યારે તે પાછો પોતાની મેડિકલ કોલેજ ગયો, પરંતુ જેલના અનુભવો અને પોલીસ અત્યાચારોના જખ્મો ક્યારેય રુઝાયા નહીં.
પોલીસની ક્રૂરતા અને માનવીય સંવેદનાનો અભાવ
ઈબ્રાહિમની ધરપકડ પાછળનું મુખ્ય કારણ તેની ધાર્મિક નિષ્ઠા અને ‘સિવિલ લિબર્ટીઝ મોનિટરિંગ કમિટી’ સાથેની તેની સક્રિયતા હતી. પોલીસ પૂછપરછ દરમિયાન તેને અસહ્ય યાતનાઓ આપવામાં આવી. તેને નગ્ન કરી, ગુપ્ત અંગો પર વીજળીના ઝટકા આપવામાં આવ્યા અને રબરના બેલ્ટથી અત્યાચાર ગુજારવામાં આવ્યો. જ્યારે તે બેભાન થઈ જતો, ત્યારે તેને હોશમાં લાવી ફરીથી પીડા આપવામાં આવતી. આ યાતનાઓનો સિલસિલો દિવસો સુધી ચાલ્યો. મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ જ્યારે તેને રજૂ કરવામાં આવ્યો, ત્યારે પણ ન્યાયિક પ્રક્રિયાનું પાલન ન થયું અને તેને સાંભળ્યા વગર જ જેલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યો. જેલમાં પણ તેને ‘ગદ્દાર’ અને ‘આતંકવાદી’ કહીને અપમાનિત કરવામાં આવતો હતો.
સામાજિક સંઘર્ષ અને જામીનની લડાઈ
જ્યારે ઈબ્રાહિમ અને અન્ય યુવાનો જેલમાં હતા, ત્યારે તેમના પરિવારો અને માનવાધિકાર સંગઠનોએ હાર ન માની. હાઈકોર્ટમાં ‘હેબિયસ કોર્પસ’ અરજીઓ કરવામાં આવી અને મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો થયા. ઈબ્રાહિમના માતા-પિતાએ પોતાના ઘરેણાં વેચીને 50,000 રૂપિયાની જામીન રકમ ભરી. જામીન મળ્યા પછી પણ ઈબ્રાહિમ માટે મેડિકલ કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવવો આસાન નહોતો, જેના માટે તેણે હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવવા પડ્યા હતા. ચાર્જશીટમાં કોઈ પણ મુસ્લિમ યુવાનનો આતંકી હુમલા સાથે સીધો સંબંધ સાબિત ન થયો, છતાં તેમના યુવાનીના વર્ષો બરબાદ થઈ ગયા.
સરકારી વળતર અને ન્યાયિક પ્રશ્નો
ડિસેમ્બર 2011માં આંધ્રપ્રદેશ સરકારે ઈબ્રાહિમ જેવા 70 યુવાનોને વળતર આપવાની જાહેરાત કરી હતી. તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી કિરણ કુમાર રેડ્ડીએ માફી માંગી અને પીડિતોને આર્થિક સહાય આપી. ભારતમાં આ પહેલીવાર હતું કે સરકારે ખોટી રીતે ફસાયેલા લોકોને વળતર આપ્યું હોય. જોકે, આ સાંત્વના હતી, ન્યાય નહીં. બીજી તરફ, CBI અને NIA દ્વારા જે 10 આરોપીઓ (અભિનવ ભારત સંગઠન) વિરુદ્ધ કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા, તે તમામ 2018માં પુરાવાના અભાવે મુક્ત કરી દેવામાં આવ્યા. આ ચુકાદાએ પીડિત પરિવારોને ફરી એકવાર તે જ સવાલ પર લાવીને ઊભા કરી દીધા: “અમારા સ્વજનોને કોણે માર્યા? શું અમને ક્યારેય ન્યાય મળશે?”
લોકશાહી અને ન્યાયની મર્યાદાઓ
મક્કા મસ્જિદ બ્લાસ્ટ કેસ માત્ર એક ફોજદારી કેસ નથી, પરંતુ ભારતની ન્યાયિક વ્યવસ્થા, પોલીસ તપાસ અને માનવ અધિકારોની મર્યાદાઓનું પ્રતિબિંબ છે. એક બાજુ નિર્દોષ યુવાનોને વર્ષો સુધી અત્યાચાર સહન કરવા પડ્યા અને બીજી બાજુ અસલી ગુનેગારો કાયદાના છટકબારીઓનો ઉપયોગ કરીને મુક્ત થઈ ગયા. ઈબ્રાહિમ જુનૈદની કહાની એ માત્ર એક વ્યક્તિનો સંઘર્ષ નથી, પરંતુ તે દેશના એવા તમામ યુવાનોની પીડા છે જેમને માત્ર શંકાના આધારે ગુનેગાર ઠેરવી દેવામાં આવ્યા. ન્યાયની આ લડાઈમાં પીડિતો આજે પણ સત્યની રાહ જોઈ રહ્યા છે, જ્યારે વ્યવસ્થા જવાબદારી નક્કી કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે.
આ પણ વાંચો:
