Satluj Movie Controversy: જસવંત સિંહ ખાલડાના જીવન પર આધારિત અને દિલજીત દોસાંજ દ્વારા અભિનીત ફિલ્મ ‘સતલુજ’ (અગાઉ ‘પંજાબ 95’) હાલમાં પંજાબની રાજનીતિનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બની ગઈ છે. એક તરફ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દિલજીત દોસાંજને ‘ટેલેન્ટ અને ટ્રેડિશનનો સંગમ’ ગણાવે છે, તો બીજી તરફ ભાજપના જ નેતાઓ આ ફિલ્મનો ઉગ્ર વિરોધ કરી રહ્યા છે. Zee5 પર રિલીઝ થયાના ગણતરીના કલાકોમાં જ આ ફિલ્મને અચાનક પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવી દેવામાં આવી, જેણે અનેક પ્રશ્નો જન્મ્યા છે. સરકારી સૂત્રોનું કહેવું છે કે ફિલ્મે નિયમોનું પાલન કર્યું નથી અને સર્ટિફિકેટ વગર OTT પર રિલીઝ કરી દેવામાં આવી હતી, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે ફિલ્મ હટાવવાથી તેની લોકપ્રિયતા અનેકગણી વધી ગઈ છે. હવે આ ફિલ્મ ગુરુદ્વારાઓ અને ગામડાઓમાં સ્ક્રીનિંગના માધ્યમથી ઘર-ઘર સુધી પહોંચી રહી છે.
રાજકીય પક્ષોની બેવડી ભૂમિકા અને તકવાદ
આ સમગ્ર વિવાદમાં રાજકીય પક્ષોના વલણ જોતા સ્પષ્ટ થાય છે કે પંજાબની આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને એક સુનિયોજિત રમત રમાઈ રહી છે. ભાજપના રાજ્યમંત્રી રવનીત સિંહ બિટ્ટુ, જેઓ સ્વયં પૂર્વ મુખ્યમંત્રી બેયંત સિંહના પૌત્ર છે, તેમણે આ ફિલ્મ વિરુદ્ધ મોરચો ખોલ્યો છે અને દિલજીતને ‘ઈમ્પોસ્ટર’ ગણાવ્યા છે. બીજી તરફ, કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટીના કેટલાક નેતાઓ ફિલ્મ રિલીઝ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે, જે અગાઉ આ ફિલ્મની વિરુદ્ધમાં હતા. શિરોમણી અકાલી દળ પણ પોતાની ખોવાયેલી જમીન પાછી મેળવવા આ ફિલ્મના સમર્થનમાં ઉતરી આવ્યું છે. રાજકીય જાણકારોના મતે, આ ફિલ્મનો ઉપયોગ કરીને શીખ સમુદાયના ઉદારવાદી તબક્કામાં ધ્રુવીકરણ પેદા કરવાની કોશિશ થઈ રહી છે, જેથી રાજકીય લાભ મેળવી શકાય.
સામાજિક માનસિકતા અને વણઉકેલાયેલા જખ્મો
પંજાબનો ઈતિહાસ અને ખાસ કરીને 1984 પછીના દાયકાઓ એક ભારે ‘પેઈન બોડી’ (પીડાનું શરીર) તરીકે પેઢી દર પેઢી ચાલી રહ્યા છે. મનોવૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, આ જખ્મોને હીલિંગ ટચ આપવાને બદલે વારંવાર ખોતરવામાં આવે છે. જ્યારે પણ આવી કોઈ ફિલ્મ કે ઘટના સામે આવે છે, ત્યારે તે જૂની યાદોને જીવંત કરી દે છે. પંજાબના યુવાનો અને સમાજે જે રીતે પોલીસ દમન અને રાજકીય અસ્થિરતાનો સામનો કર્યો છે, તેની કોઈ સત્તાવાર માફી કે સત્ય કમિશન દ્વારા તપાસ થઈ નથી. આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઈને કેટલાક તત્વો ભાવનાત્મક બ્લેકમેલિંગ દ્વારા સમાજમાં ભાગલા પાડવા માંગે છે. ઈમોશનલ બ્લેકમેલિંગની આ રાજનીતિ પંજાબની શાંતિ માટે ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
સત્તા અને સંવેદનશીલતા વચ્ચેનો સંઘર્ષ
ફિલ્મમાં દર્શાવવામાં આવેલી જસવંત સિંહ ખાલડાની વાર્તા અને પોલીસની ભૂમિકા અંગે અત્યારે જે ચર્ચા થઈ રહી છે, તે 30 વર્ષ જૂના જખ્મોને તાજા કરી રહી છે. એક તરફ પોલીસને હીરો ગણતું જૂથ છે, તો બીજી તરફ પોલીસની ક્રૂરતાના ભોગ બનેલા લોકોનો પરિવાર છે. જ્યારે સત્તા પક્ષ આવા જખ્મોને દબાવવા કે તેનો રાજકીય ઉપયોગ કરવા માંગે છે, ત્યારે સામાજિક સૌહાર્દ જોખમાય છે. ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ મૂકવો કે તેને રોકવી, તે એક ‘માર્કેટિંગ સ્ટ્રેટેજી’ જેવું કામ કરી રહ્યું છે. જે ફિલ્મને સિનેમાઘરોમાં કદાચ ઓછા પ્રેક્ષકો મળત, તે આજે પંજાબના દરેક ખૂણે ચર્ચાઈ રહી છે. સત્તાધીશો એ વાત ભૂલી રહ્યા છે કે જે ફિલ્મને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવવામાં આવી, તે હવે ઓફલાઈન માધ્યમો દ્વારા વધુ અસરકારક રીતે ફેલાઈ રહી છે.
પંજાબના વાસ્તવિક મુદ્દાઓ અને રાજકીય ધ્યાન
પંજાબ આજે બેરોજગારી, ડ્રગ્સની સમસ્યા, ખેતીનું સંકટ અને યુવાનોના માઈગ્રેશન જેવા ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. અમેરિકા અને અન્ય દેશોમાં પંજાબી યુવાનો જે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે અને જે રીતે ખંડણીના નેટવર્ક્સ ચાલી રહ્યા છે, તે વાસ્તવિક ચિંતાનો વિષય હોવો જોઈએ. પરંતુ રાજનીતિ આ મુદ્દાઓને ગૌણ ગણીને માત્ર ‘ફિલ્મી કન્ટેન્ટ’ અને ભાવનાત્મક મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. મતદારોનું ધ્યાન ભટકાવવા માટે આવી ફિલ્મો એક હથિયાર બની ગઈ છે. ફિલ્મનો વિરોધ કરનારા કે સમર્થન કરનારા, બંને પક્ષો પંજાબની એકતાને બદલે પોતાના મતોના ગણિતમાં વધુ રસ ધરાવે છે.
કળા અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનું સન્માન
અંતમાં, કળા અને સાહિત્યને રાજનીતિના સાધનો ન બનાવવા જોઈએ. જો કોઈ ફિલ્મમાં તથ્યોની ભૂલ હોય, તો તે માટે કાયદાકીય માર્ગો ખુલ્લા છે, પરંતુ ચૂંટણીના માહોલમાં ફિલ્મો પર પ્રતિબંધ મૂકવો કે તેને રોકવી તે લોકશાહીના મૂલ્યોની વિરુદ્ધ છે. પંજાબને આજે હીલિંગની જરૂર છે, ઘા ખોતરવાની નહીં. સતલુજ નદીનું પાણી જે રીતે પંજાબને જીવન આપે છે, તેવી જ રીતે કલા પણ સમાજને જીવંત રાખે છે. રાજકીય ધ્રુવીકરણના આ તોફાની દરિયામાં ફિલ્મ એક નિમિત્ત માત્ર છે. પંજાબની જનતાએ એ સમજવું પડશે કે આ ફિલ્મની બહેસ પાછળ કોણ તેમને ઉશ્કેરી રહ્યું છે અને આખરે કોને તેનો લાભ મળી રહ્યો છે. ફિલ્મ બતાવવી જોઈએ અને સમાજને તેના પર તર્કબદ્ધ ચર્ચા કરવા દેવી જોઈએ, કારણ કે ડર કે પ્રતિબંધ ક્યારેય સત્યને દબાવી શકતા નથી.
આ પણ વાંચો:
Urban Flooding in India: વરસાદે ખોલી ભારતીય શહેરોની આયોજનહીનતાની પોલ – thegujaratreport.com
