Gadchiroli tribal school snake bite: મહારાષ્ટ્રના ગઢચિરોલી જિલ્લામાં આવેલી સરકારી સહાયપ્રાપ્ત આદિવાસી આવાસીય આશ્રમ શાળામાં સાપના ડંખથી ત્રણ વિદ્યાર્થીનીઓના મોત બાદ રાજ્ય સરકારે કડક કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે મંગળવારે (11 ઓગસ્ટ) આ શાળાનું લાઇસન્સ કાયમી રીતે રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. ઘટનાએ રાજ્યની આદિવાસી આશ્રમ શાળાઓની સુરક્ષા વ્યવસ્થા, દેખરેખ અને વિદ્યાર્થીઓને મળતી મૂળભૂત સુવિધાઓ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
જમીન પર સૂતી વિદ્યાર્થીનીઓ પર ઝેરી સાપનો હુમલો
આ દુર્ઘટના ધનોરા તાલુકાના જપતલાઈ ગામમાં આવેલી આદિવાસી આવાસીય શાળાના હોસ્ટેલમાં સોમવારની રાત્રે બની હતી. હોસ્ટેલમાં જમીન પર ચટાઈ પાથરીને સૂતી વિદ્યાર્થીનીઓને એક ઝેરી કોમન ક્રેટ સાપે ડંખ માર્યો હતો. કુલ છ વિદ્યાર્થીનીઓ સાપના ડંખનો ભોગ બની હતી. જેમાંથી 8, 12 અને 14 વર્ષની ત્રણ વિદ્યાર્થીનીઓના મોત થયા હતા. બે બાળાઓએ ઘટનાસ્થળે જ જીવ ગુમાવ્યો હતો, જ્યારે ત્રીજી વિદ્યાર્થીનીનું હોસ્પિટલ લઈ જતી વખતે મૃત્યુ થયું હતું.
એક બાળકી વેન્ટિલેટર પર, અન્ય વિદ્યાર્થીઓ પણ આઘાતમાં
ઘટનામાં ઘાયલ બનેલી ચોથી વિદ્યાર્થીનીની હાલત ગંભીર હોવાથી તેને વેન્ટિલેટર પર સારવાર આપવામાં આવી રહી છે. 12 વર્ષની દીપિકા મડાવીને એરલિફ્ટ કરીને નાગપુરની સરકારી મેડિકલ કોલેજ અને હોસ્પિટલ (GMCH)માં ખસેડવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને બાળ ગહન સારવાર વિભાગ (PICU)માં દાખલ કરવામાં આવી છે. ડૉક્ટરોના જણાવ્યા મુજબ તેની હાલત હાલમાં સ્થિર છે. જે હોલમાં આ ઘટના બની હતી તેમાં સૂતી અન્ય 15 વિદ્યાર્થીનીઓ પણ માનસિક આઘાતમાં છે અને તેમની તબીબી તેમજ માનસિક દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે.
10 કિલોમીટર દૂર હોસ્પિટલ, ખરાબ રસ્તાથી સારવારમાં વિલંબ
અહેવાલ મુજબ, ઘટનાસ્થળથી સૌથી નજીકની હોસ્પિટલ લગભગ 10 કિલોમીટર દૂર આવેલી છે. ભારે વરસાદને કારણે રસ્તાઓની સ્થિતિ વધુ ખરાબ બની હોવાથી ઇજાગ્રસ્ત વિદ્યાર્થીનીઓને સમયસર હોસ્પિટલ પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી પડી હતી. સ્થાનિક સ્તરે તાત્કાલિક આરોગ્યસુવિધાની અછત પણ આ ઘટનામાં મહત્વનો મુદ્દો બની છે.
ઘટના સમયે હોસ્ટેલમાં કોઈ વોર્ડન હાજર નહોતા
શાળામાં છેલ્લા 26 વર્ષથી કાર્યરત શિક્ષક અનિલ સહારેએ સ્વીકાર્યું કે દુર્ઘટના સમયે હોસ્ટેલમાં કોઈ વોર્ડન હાજર નહોતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ, વિશ્વ આદિવાસી દિવસની ઉજવણી બાદ રવિવાર હોવાથી શિક્ષકવર્ગ પોતાના ઘરે ગયો હતો. આ ખુલાસા બાદ હોસ્ટેલમાં વિદ્યાર્થીઓની રાત્રિ દરમિયાન દેખરેખ અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે.
તપાસમાં સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાપનની અનેક ખામીઓ સામે આવી
એડિશનલ આદિવાસી કમિશનર આયુષી સિંહે જણાવ્યું કે ઘટનાની તપાસ માટે મોકલાયેલી ટીમે શાળામાં સુરક્ષા અને માળખાકીય સુવિધાઓ સંબંધિત અનેક ખામીઓ શોધી કાઢી છે. શાળાના પ્રિન્સિપલ, પુરુષ અને મહિલા વોર્ડનને કારણ દર્શાવો નોટિસ આપવામાં આવી છે. સાથે જ સંચાલન ટ્રસ્ટના પ્રતિનિધિને પણ નોટિસ ફટકારવામાં આવી છે. આદિવાસી વિકાસ વિભાગે સમગ્ર ઘટનાની વિભાગીય તપાસ શરૂ કરી છે.
ખુલ્લી બારીમાંથી અંદર આવ્યો હતો સાપ
ગઢચિરોલીના કલેક્ટર અવિશ્યંત પાંડાએ જણાવ્યું કે આ સરકારી સહાયપ્રાપ્ત ખાનગી આશ્રમ શાળાનું સંચાલન એક ટ્રસ્ટ કરે છે. પ્રાથમિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે રાત્રે હોસ્ટેલની બારીઓ ખુલ્લી રાખવામાં આવી હતી અને સંભવતઃ તેમાંથી જ ઝેરી સાપ અંદર પ્રવેશ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે જવાબદાર લોકો સામે નિયમ મુજબ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
બેડના અભાવે બાળકો જમીન પર સૂતા હતા
આશ્રમ શાળાની શરૂઆત વર્ષ 1992માં થઈ હતી અને હાલમાં અહીં 233 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. ઘટનાએ એ હકીકત પણ ઉજાગર કરી કે વિદ્યાર્થીઓને બેડ ઉપલબ્ધ નહોતા અને તેઓ જમીન પર ચટાઈ પાથરીને સૂતા હતા. એક શિક્ષકે જણાવ્યું કે બેડની અછત અંગે અનેક વખત પ્રિન્સિપલ સમક્ષ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમને જણાવવામાં આવ્યું હતું કે સપ્ટેમ્બરમાં યોજાનારા પોલ ઉત્સવ પછી બેડ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
પરિવારને વળતર અને રાજ્યવ્યાપી ઓડિટની જાહેરાત
રાજ્ય સરકારે મૃત વિદ્યાર્થીનીઓના પરિવારને 5-5 લાખ રૂપિયાનું વળતર જાહેર કર્યું છે. મુખ્યમંત્રી રાહત કોષમાંથી પણ એટલી જ રકમ આપવામાં આવશે. સાથે જ રાજ્યની 500થી વધુ સરકારી સહાયપ્રાપ્ત આશ્રમ અને આદિવાસી આવાસીય શાળાઓનું થર્ડ પાર્ટી ઓડિટ કરાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ઉપરાંત વિદર્ભ વિસ્તારની તમામ આવી શાળાઓનું વેરિફિકેશન પણ હાથ ધરાશે.
રાજકીય ચર્ચા વચ્ચે જવાબદારીનો મુદ્દો કેન્દ્રમાં
આ ઘટનાએ રાજકીય ચર્ચા પણ તેજ કરી છે. વિરોધ પક્ષે આદિવાસી આશ્રમ શાળાઓમાં સુરક્ષા અને સુવિધાઓના અભાવ અંગે સરકારને જવાબદાર ઠેરવી સવાલો ઉઠાવ્યા છે. બીજી તરફ સરકારનું કહેવું છે કે ઘટનાની સંપૂર્ણ તપાસ કરીને જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. શાળાનું સંચાલન જે ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે તેના સચિવ સ્થાનિક કોંગ્રેસ નેતા વિશ્વજીત મારોતરાવ કોવાસે છે. ઘટનાના બીજા દિવસે જ્યારે સ્થાનિક જનપ્રતિનિધિઓ શાળાની મુલાકાતે પહોંચ્યા ત્યારે ગામલોકોએ તેમને ઘેરી લઈને જવાબદારી નક્કી કરવાની અને પીડિત પરિવારોને ન્યાય આપવાની માંગ કરી હતી.
ઘટનાએ ઊભા કર્યા મોટા પ્રશ્નો
ત્રણ નિર્દોષ બાળાઓના મોતે માત્ર એક શાળાની બેદરકારી નહીં, પરંતુ આદિવાસી વિસ્તારોમાં વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા, હોસ્ટેલ વ્યવસ્થા, આરોગ્યસુવિધા અને દેખરેખ અંગેની સમગ્ર વ્યવસ્થાને લઈને ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. હવે તપાસ બાદ કઈ કાર્યવાહી થાય છે અને જાહેર કરાયેલા સુધારાત્મક પગલાં વાસ્તવમાં અમલમાં આવે છે કે નહીં, તેના પર સૌની નજર રહેશે.
