Mumbai Goa Highway Delay: મુંબઈને ગોવા સાથે જોડતો નેશનલ હાઇવે-66 (NH-66) દેશના સૌથી મહત્વપૂર્ણ માર્ગોમાંનો એક ગણાય છે, પરંતુ આ હાઇવેને ફોર લેન બનાવવાનો પ્રોજેક્ટ શરૂ થયાને લગભગ 17 વર્ષ વીતી ગયા હોવા છતાં તેનું કામ હજુ પૂર્ણ થઈ શક્યું નથી. ખાડાઓ, અધૂરું બાંધકામ, કોન્ટ્રાક્ટરોની સમસ્યાઓ, જમીન સંપાદનમાં થયેલો વિલંબ અને રાજકીય ખેંચતાણને કારણે હજારો મુસાફરો વર્ષોથી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને દર વર્ષે ગણેશોત્સવ પહેલાં આ હાઇવેની ખરાબ હાલત ફરી ચર્ચામાં આવે છે, કારણ કે મુંબઈ અને આસપાસ રહેતા લાખો કોંકણવાસીઓ પોતાના વતન જવા માટે આ જ માર્ગનો ઉપયોગ કરે છે.
470 કિલોમીટર લાંબો હાઇવે અનેક મહત્વના વિસ્તારોને જોડે છે
લગભગ 470 કિલોમીટર લાંબો મુંબઈ-ગોવા હાઇવે મુંબઈથી શરૂ થઈને પનવેલ, ઇંદાપુર, મહાડ, રત્નાગિરી અને સિંધુદુર્ગ થઈને ગોવા સુધી પહોંચે છે. આ માર્ગ ઔદ્યોગિક વિસ્તારો ઉપરાંત કોંકણના જાણીતા પ્રવાસન સ્થળોને પણ જોડે છે. વેપાર, પરિવહન અને પ્રવાસન માટે આ હાઇવેનું વિશેષ મહત્વ છે, પરંતુ વર્ષો સુધી ચાલતા બાંધકામને કારણે તેની ઉપયોગિતા પર અસર પડી રહી છે.
પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ 7,500 કરોડથી વધીને 15,000 કરોડ રૂપિયા થયો
હાઇવેને ફોર લેન બનાવવાનો નિર્ણય વર્ષ 2007માં લેવામાં આવ્યો હતો. શરૂઆતમાં આ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ 7,500 કરોડ રૂપિયા હતો, પરંતુ લાંબા વિલંબ, વધતા બાંધકામ ખર્ચ અને અન્ય કારણોને કારણે હવે તે વધીને લગભગ 15,000 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે. શરૂઆતમાં કામ વર્ષ 2016 સુધી પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ અનેક અડચણોના કારણે સમયમર્યાદા સતત લંબાતી ગઈ.
જમીન સંપાદન અને કાનૂની વિવાદોએ વધાર્યો વિલંબ
જમીન સંપાદનની પ્રક્રિયા સમયસર પૂર્ણ ન થતાં બાંધકામનું કામ વર્ષ 2010માં શરૂ થઈ શક્યું હતું. ત્યારબાદ પનવેલથી ઇંદાપુર વચ્ચેનો 84 કિલોમીટર લાંબો ભાગ, જે કરનાળા પક્ષી અભયારણ્યમાંથી પસાર થાય છે, લગભગ પાંચ વર્ષ સુધી કાનૂની વિવાદમાં અટવાયો રહ્યો. શરૂઆતમાં પર્યાવરણ સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં કામ કરવાની મંજૂરી મર્યાદિત હતી, પરંતુ વર્ષ 2015માં નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા જરૂરી મંજૂરી મળ્યા બાદ કામ આગળ વધ્યું. તેમ છતાં, બાદમાં કોન્ટ્રાક્ટરની આર્થિક મુશ્કેલીઓએ ફરી પ્રોજેક્ટને ધીમો બનાવી દીધો.
કોન્ટ્રાક્ટ રદ થયા બાદ બદલાયો બાંધકામ મોડેલ
પ્રોજેક્ટની શરૂઆત બિલ્ડ-ઓપરેટ-ટ્રાન્સફર (BOT) મોડેલ હેઠળ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ જમીન સંબંધિત સમસ્યાઓ અને કામની ધીમી ગતિને કારણે નેશનલ હાઇવે ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (NHAI)એ વર્ષ 2021માં કોન્ટ્રાક્ટ રદ કર્યો હતો. અગાઉ કોન્ટ્રાક્ટરને લગભગ 500 કરોડ રૂપિયાની સહાય આપવામાં આવી હતી. બાદમાં આ નિર્ણયને કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે NHAIના પક્ષમાં ચુકાદો આપતાં વર્ષ 2022માં નવા કોન્ટ્રાક્ટરને કામ સોંપવામાં આવ્યું. ત્યારથી એન્જિનિયરિંગ, પ્રોક્યોરમેન્ટ અને કન્સ્ટ્રક્શન (EPC) મોડેલ હેઠળ બાંધકામ ચાલુ છે.
રાજકીય પક્ષો વચ્ચે આરોપ-પ્રત્યારોપનો માહોલ
મુંબઈ-ગોવા હાઇવે હવે માત્ર વિકાસનો મુદ્દો નહીં પરંતુ રાજકીય ચર્ચાનું પણ કેન્દ્ર બની ગયો છે. શિવસેના (ઉદ્ધવ બાળાસાહેબ ઠાકરે), એકનાથ શિંદેની શિવસેના, મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (MNS) અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) વચ્ચે આ મુદ્દે સતત આરોપ-પ્રત્યારોપ થઈ રહ્યા છે. MNS પ્રમુખ રાજ ઠાકરેએ રાયગઢની મુલાકાત દરમિયાન દાવો કર્યો હતો કે વર્ષોથી કોન્ટ્રાક્ટરો બદલાતા રહ્યા છે અને કમિશનની રાજનીતિના કારણે પ્રોજેક્ટ સમયસર પૂર્ણ થઈ શક્યો નથી.
બીજી તરફ, રાજ્યના મંત્રી ભરત ગોગાવલેએ દાવો કર્યો છે કે મુખ્ય હાઇવે પરનું કામ યોગ્ય રીતે આગળ વધી રહ્યું છે અને હાલ માત્ર કેટલાક સર્વિસ રોડ પર જ ખાડાની સમસ્યા છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે કે ગણેશોત્સવ પહેલાં સ્થિતિમાં સુધારો જોવા મળશે.
ખાડા અને અકસ્માતો હજુ પણ મોટી સમસ્યા
હાઇવેના અનેક ભાગોમાં હજુ પણ મોટા ખાડા જોવા મળે છે. ખાસ કરીને નાગોઠાણે ફ્લાયઓવર અને તેની સાથેના સર્વિસ રોડ પર ચોમાસા બાદ તિરાડો અને ખાડાઓ ઉભા થયા છે. એપ્રિલમાં શરૂ કરાયેલા ફ્લાયઓવરની ગુણવત્તા અંગે તપાસ પણ ચાલી રહી છે અને તેની તપાસ માટે નિષ્ણાતોની ટીમ કાર્યરત છે. રાજ્ય સરકારના આંકડા મુજબ વર્ષ 2020થી અત્યાર સુધી હાઇવે પર ખાડાઓના કારણે થયેલા 170 અકસ્માતોમાં ઓછામાં ઓછા 97 લોકોના મોત થયા છે, જ્યારે 200થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા છે.
અધિકારીઓ વચ્ચે જવાબદારીનો મુદ્દો
હાઇવેનો પ્રારંભિક 84 કિલોમીટરનો ભાગ NHAI સંભાળી રહી છે, જ્યારે બાકીના માર્ગની જવાબદારી રાજ્યના PWD વિભાગ પાસે છે. બંને વિભાગો વચ્ચે સંકલનના અભાવે પણ કામગીરી ધીમી પડી હોવાનું અનેક વખત સામે આવ્યું છે. રાયગઢના સાંસદ સુનીલ તટકરેએ જણાવ્યું છે કે તેઓ છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી સતત બેઠકો કરી રહ્યા છે અને ગણેશોત્સવ પહેલાં બાકી રહેલા મહત્વના કામો પૂર્ણ કરવાનો પ્રયાસ ચાલી રહ્યો છે.
સ્થાનિક લોકોમાં વધતો અસંતોષ
સ્થાનિક કાર્યકરો અને રહેવાસીઓનું કહેવું છે કે વર્ષોથી માત્ર વચનો આપવામાં આવે છે, પરંતુ જમીન પર સ્થિતિમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળતો નથી. સામાજિક કાર્યકર ચૈતન્ય પાટીલે વર્ષ 2025માં પનવેલથી ગોવા સુધી લગભગ 490 કિલોમીટરની પગયાત્રા કરીને રસ્તાની ખામીઓ, ખાડા, તિરાડો અને ગાયબ સાઇનબોર્ડનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમનું કહેવું છે કે અકસ્માત બાદ જ સમારકામ થાય છે, જ્યારે સમયસર જાળવણી કરવામાં આવે તો અનેક લોકોના જીવ બચાવી શકાય.
ગણેશોત્સવ પહેલાં અપેક્ષા, પરંતુ પડકારો યથાવત
દર વર્ષે ગણેશોત્સવ પહેલાં સરકાર અને સંબંધિત વિભાગો માર્ગ સુધારવાના દાવા કરે છે, કારણ કે લાખો કોંકણવાસીઓ પોતાના ગામે જવા માટે આ હાઇવેનો ઉપયોગ કરે છે. જોકે વર્ષો સુધી ચાલેલા વિલંબ, વધતો ખર્ચ, અધૂરું બાંધકામ અને વારંવાર ઉભી થતી ગુણવત્તાની સમસ્યાઓને કારણે મુસાફરોમાં હજુ પણ અસંતોષ છે. હવે સૌની નજર એ વાત પર છે કે સરકારના વચન મુજબ ગણેશોત્સવ પહેલાં બાકી રહેલા મહત્વના કામો પૂર્ણ થાય છે કે ફરી એકવાર આ પ્રોજેક્ટ અધૂરો જ રહે છે.
