Gauhati HC Citizenship Proof: ગૌહાટી હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે PAN Card અને મતદાર ઓળખપત્ર એટલે કે EPIC હોવું એ ભારતીય નાગરિકતાનો પુરાવો નથી. આ દસ્તાવેજો કોઈ વ્યક્તિની ઓળખ સાથે જોડાયેલા છે, પરંતુ તેના આધારે તેને ભારતીય નાગરિક જાહેર કરી શકાય નહીં. નાગરિકતાનો દાવો સાબિત કરવા માટે દસ્તાવેજો જારી થયા પાછળના મૂળ રેકોર્ડ અને તેમાં દર્શાવેલી વિગતોને વિશ્વસનીય પુરાવાઓથી પ્રમાણિત કરવી જરૂરી છે.
આ ટિપ્પણી હાઇકોર્ટે એક મહિલાની અરજી પર સુનાવણી દરમિયાન કરી હતી. ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલે મહિલાને 25 માર્ચ 1971 પછી ભારતમાં પ્રવેશ કરનાર વિદેશી જાહેર કરી હતી. મહિલાએ આ નિર્ણયને હાઇકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો, પરંતુ કોર્ટે તેની અરજી ફગાવીને ટ્રિબ્યુનલનો નિર્ણય યથાવત્ રાખ્યો હતો. આ સાથે મહિલાને વર્ષ 2022માં આપવામાં આવેલી વચગાળાની જામીન પણ રદ કરવામાં આવી હતી.
PAN Card અને EPIC અંગે હાઇકોર્ટની સ્પષ્ટતા
જસ્ટિસ કલ્યાણ રાય સુરાના અને જસ્ટિસ સુસ્મિતા ફુકન ખૌંડની ખંડપીઠે જણાવ્યું હતું કે PAN Card અને EPIC નાગરિકતાના પુરાવા તરીકે સ્વીકારી શકાય નહીં. આવકવેરા વિભાગ અને ચૂંટણી પંચ આ દસ્તાવેજો વ્યક્તિની અરજીના આધારે જારી કરે છે. માત્ર આ દસ્તાવેજો હોવાને કારણે વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક છે એવું માની શકાય નહીં.
કોર્ટે કહ્યું કે દસ્તાવેજો પાછળ રહેલા મૂળ રેકોર્ડની વિશ્વસનીયતા સાબિત થવી જરૂરી છે. ઓળખના દસ્તાવેજો હોવા અને ભારતીય નાગરિક હોવું બંને અલગ બાબતો છે. ખાસ કરીને નાગરિકતાના વિવાદમાં વ્યક્તિએ પોતાના પારિવારિક સંબંધો અને કાયદા હેઠળ જરૂરી રહેઠાણની શરતો પણ પુરાવા સાથે સ્થાપિત કરવી પડે છે.
મહિલાએ નાગરિકતાના સમર્થનમાં રજૂ કર્યા હતા અનેક દસ્તાવેજો
અરજદાર મહિલાના જણાવ્યા અનુસાર, તેનો જન્મ 25 એપ્રિલ 1977ના રોજ આસામમાં થયો હતો. પોતાની નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે તેણે વર્ષ 1966 અને 1970ની મતદાર યાદીઓ રજૂ કરી હતી. આ યાદીઓમાં તેના કથિત દાદા-દાદીનાં નામ નોંધાયેલાં હતાં.
આ ઉપરાંત મહિલાએ પોતાના કથિત પિતાનું PAN Card અને Voter ID, પોતાનું મતદાર ઓળખપત્ર, રેશન કાર્ડ તથા રાષ્ટ્રીય નાગરિક નોંધણી (NRC)માં અરજી કર્યાની પહોંચ પણ રજૂ કરી હતી. મહિલાની દલીલ હતી કે તેના પિતા ભારતીય નાગરિક હતા અને તેમનું નામ મતદાર યાદીઓમાં નોંધાયેલું હતું.
મહિલાએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે તેના પિતાએ લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ લડી હતી. તેઓ ગૌહાટી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં ચૂંટાયેલા કાઉન્સિલર તરીકે પણ ફરજ બજાવી ચૂક્યા હતા. જોકે, ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલે આ દસ્તાવેજોને નાગરિકતાનો દાવો સાબિત કરવા માટે પૂરતા માન્યા નહોતા.
કથિત પિતા અને દાદા-દાદી સાથેનો સંબંધ સાબિત ન થયો
ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણય મુજબ, મહિલા પોતાના કથિત પિતા સાથેનો પારિવારિક સંબંધ વિશ્વસનીય પુરાવાઓથી સ્થાપિત કરી શકી નહોતી. હાઇકોર્ટે પણ આ બાબતને મહત્વપૂર્ણ ગણાવી હતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે મહિલાએ પોતાના કથિત પિતા અને દાદા-દાદી આસામમાં સતત રહેતાં હતાં તે સાબિત કરવા માટે પૂરતા પુરાવા રજૂ કર્યા નહોતા.
કોર્ટે નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955ની કલમ 6A(2)નો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે આ કેસમાં સંબંધિત પારિવારિક જોડાણ અને રહેઠાણની વિગતો સાબિત કરવી જરૂરી હતી. જૂની મતદાર યાદીમાં કોઈ વ્યક્તિનું નામ હોવું પૂરતું નથી. અરજદારનો તે વ્યક્તિ સાથે ખરેખર પારિવારિક સંબંધ છે કે નહીં, તે પણ પ્રમાણિત કરવું પડે છે.
કોર્ટે પરિવારના ઇતિહાસ અને મતદાર યાદીઓમાં નોંધાયેલી ઉંમરની વિગતોમાં વિસંગતતાઓ પણ નોંધી હતી. કથિત પિતાનું નામ પ્રથમ વખત 1997ની મતદાર યાદીમાં જોવા મળ્યું હતું, જેમાં તેમની ઉંમર 50 વર્ષ દર્શાવવામાં આવી હતી. 1970થી 1997 દરમિયાન તેઓ અને કથિત દાદા-દાદી આસામમાં સતત રહેતાં હોવાનો પુરાવો પણ રજૂ થયો નહોતો.
પિતાએ ચૂંટણી લડી હોવી દીકરીની નાગરિકતાનો પુરાવો નહીં
મહિલાએ દલીલ કરી હતી કે તેના પિતા ચૂંટણી લડી ચૂક્યા હતા અને ચૂંટાયેલા કાઉન્સિલર તરીકે પણ કામ કર્યું હતું. જોકે, હાઇકોર્ટે આ દલીલને નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે પૂરતી માની નહોતી.
કોર્ટે જણાવ્યું કે કોઈ વ્યક્તિએ ચૂંટણી લડી હોય અથવા જનપ્રતિનિધિ તરીકે સેવા આપી હોય, તો તેનાથી અરજદાર તેની દીકરી છે એવું આપમેળે સાબિત થતું નથી. પિતા અને દીકરી વચ્ચેનો સંબંધ સ્વતંત્ર તથા વિશ્વસનીય પુરાવાઓથી સ્થાપિત કરવો જરૂરી છે.
રેશન કાર્ડ અને NRCની પહોંચ પણ ન બની આધાર
હાઇકોર્ટે મહિલાએ રજૂ કરેલા અન્ય દસ્તાવેજોની પણ તપાસ કરી હતી. પ્રાદેશિક સભા પ્રતિનિધિ દ્વારા આપવામાં આવેલા પ્રમાણપત્રને જારી કરનાર વ્યક્તિ મારફતે સાબિત કરવામાં આવ્યું નહોતું. NRC અરજીની પહોંચ પાછળના મૂળ દસ્તાવેજો પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા નહોતા.
તેવી જ રીતે, રેશન કાર્ડ અને વર્ષ 2018ની મતદાર યાદી પણ મહિલાનો તેના કથિત માતા-પિતા સાથેનો સંબંધ સાબિત કરી શક્યાં નહોતાં. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે દસ્તાવેજો રજૂ કરવાથી જ તેમાં લખાયેલી વિગતોની સત્યતા સાબિત થતી નથી.
વકીલની ખોટી સલાહની દલીલ પણ ફગાવી
મહિલાએ દલીલ કરી હતી કે તેના અગાઉના વકીલે ખોટી સલાહ આપી હતી અને જરૂરી દસ્તાવેજો પૂરતા હોવાનું કહ્યું હતું. તેથી તેણે કેસ ફરીથી ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ પાસે મોકલવાની માંગ કરી હતી, જેથી પરિવારના સભ્યોને સાક્ષી તરીકે રજૂ કરી શકાય.
હાઇકોર્ટે આ માંગ સ્વીકારી નહોતી. કોર્ટે જણાવ્યું કે મહિલાને ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ વધારાના પુરાવા રજૂ કરવાની અનેક તક મળી હતી, પરંતુ તેણે તેનો ઉપયોગ કર્યો નહોતો. અગાઉના વકીર વિરુદ્ધ બાર કાઉન્સિલમાં પણ કોઈ ફરિયાદ કરવામાં આવી નહોતી.
મહિલાએ ટ્રિબ્યુનલે તેની વાત સાંભળ્યા વિના નિર્ણય આપ્યો હોવાનો આક્ષેપ પણ કર્યો હતો. જોકે, આદેશપત્રના આધારે હાઇકોર્ટે નોંધ્યું કે અંતિમ નિર્ણય પહેલાં બંને પક્ષોને સાંભળવામાં આવ્યા હતા.
આખરે હાઇકોર્ટે મહિલાની રિટ અરજી ફગાવી દીધી અને ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલનો નિર્ણય યથાવત્ રાખ્યો. સાથે જ 2022માં આપવામાં આવેલી તેની વચગાળાની જામીન રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો. ચુકાદામાં કોર્ટે ફરી સ્પષ્ટ કર્યું કે PAN Card અને Voter ID જેવા દસ્તાવેજો નાગરિકતાના પુરાવા ત્યારે જ બની શકે, જ્યારે તેમની પાછળના મૂળ રેકોર્ડ અને સંબંધિત વિગતો વિશ્વસનીય રીતે પ્રમાણિત થાય.
