SIR Voter List Controversy: ચૂંટણી પંચની સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી મોટી સંખ્યામાં નામ દૂર થવાને લઈને દેશનાં વિવિધ રાજ્યોમાં વિવાદ ઊભો થયો છે. દિલ્હીના મુસ્તફાબાદમાં મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં ફોર્મ-7 અરજીઓ દાખલ થઈ હોવાનો મામલો સામે આવ્યો છે. કર્ણાટકમાં મુસ્લિમ સંગઠનોએ 8.80 લાખ મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર કરાયાનો આક્ષેપ કર્યો છે, જ્યારે તમિલનાડુમાં 74.07 લાખ મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી ગાયબ થયાની ફરિયાદ કરવામાં આવી છે. આ કિસ્સાઓએ SIRની પારદર્શિતા અને ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.

દિલ્હીના મુસ્તફાબાદમાં 796 ફોર્મ-7 અરજીઓ

દિલ્હીના મુસ્તફાબાદ વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં BJPના 20 બૂથ લેવલ એજન્ટો (BLA) દ્વારા મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે 796 ફોર્મ-7 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હોવાની વિગતો સામે આવી છે.

આ અરજીઓ આખા વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલી નહોતી, પરંતુ નેહરુ વિહાર, દયાલપુર અને ચાંદુ નગર નામના ત્રણ મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા વિસ્તારોનાં 25 મતદાન મથકો પર કેન્દ્રિત હતી. મુસ્તફાબાદમાં કુલ 294 મતદાન મથકો છે. આટલા મર્યાદિત વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં અરજીઓ દાખલ થવાથી પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે શું કોઈ ચોક્કસ સમુદાયના મતદારોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા?

ફોર્મ-7નો ઉપયોગ મૃત, કાયમી સ્થળાંતર કરી ગયેલા અથવા એકથી વધુ સ્થળે નોંધાયેલા મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે થાય છે. જોકે, BJPએ દાવો કર્યો છે કે પાર્ટીએ પોતાના BLAને આવી અરજીઓ દાખલ કરવાની કોઈ સૂચના આપી નહોતી.

કર્ણાટકમાં 8.80 લાખ મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર કરવાનો આક્ષેપ

કર્ણાટક રાજ્ય મુસ્લિમ ઓક્કૂટા (KRMO)એ રાજકીય સંશોધન સંસ્થા સંકલ્પના વિશ્લેષણનો હવાલો આપીને SIRમાં મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ વધુ પ્રમાણમાં દૂર કરાયાનો આક્ષેપ કર્યો છે.

સંગઠનના જણાવ્યા મુજબ, રાજ્યના 64 મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા વિધાનસભા ક્ષેત્રોમાં આશરે 8.80 લાખ મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર કરવામાં આવ્યાં છે. સંકલ્પના વિશ્લેષણ અનુસાર, 10 મુસ્લિમ ધારાસભ્યોના મતવિસ્તારોમાં 27 ટકાથી વધુ મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી દૂર થયાં હતાં.

ચામરાજપેટમાં મંત્રી ઝમીર અહેમદ ખાનના મતવિસ્તારમાં 1.70 લાખ અને શિવાજીનગરમાં મંત્રી રિઝવાન અરશદના મતવિસ્તારમાં 81,230 મતદારોનાં નામ દૂર થયાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે.

KRMOના જણાવ્યા મુજબ, રાજ્યની કુલ વસ્તીમાં મુસ્લિમોનો હિસ્સો 12.9 ટકા છે, પરંતુ કેટલીક શ્રેણીઓમાં નામ દૂર થવાનું પ્રમાણ તેનાથી વધારે છે.

ગેરહાજર અને અન્યત્ર નોંધાયેલા મતદારોમાં અસમાનતા

KRMOએ ચૂંટણી પંચના આંકડાઓના આધારે જણાવ્યું છે કે ગેરહાજર મતદારોની શ્રેણીમાં મુસ્લિમોનો હિસ્સો 17.1 ટકા અને અન્ય સ્થળે નોંધાયેલા મતદારોમાં 20.3 ટકા હતો. જ્યારે મૃત મતદારોની શ્રેણીમાં મુસ્લિમોનો હિસ્સો 12.2 ટકા હતો.

સંગઠનનું કહેવું છે કે મૃત મતદારોના કિસ્સામાં આંકડો મુસ્લિમ વસ્તીના પ્રમાણની નજીક છે, પરંતુ ગેરહાજર અને અન્યત્ર નોંધાયેલા મતદારોની શ્રેણીમાં મોટો તફાવત જોવા મળે છે. આ શ્રેણીઓમાં નામ દૂર કરવાના નિર્ણયો પૂરતા દસ્તાવેજી પુરાવા વિના લેવાયા હોવાની પણ ફરિયાદ છે.

કર્ણાટકના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીએ 2 ઑક્ટોબરે જાહેર કરેલી માહિતી મુજબ, રાજ્યમાં 84,900 ફોર્મ-7 અરજીઓ મળી હતી. મુખ્યમંત્રી ડીકે શિવકુમારે પણ નામ દૂર કરવા સંબંધિત ત્રણ કિસ્સાઓમાં FIR નોંધાઈ હોવાની માહિતી આપી હતી.

KRMOએ વધુમાં સવાલ કર્યો છે કે ચૂંટણી પંચને નામ ઉમેરવા માટે 7,85,716 ફોર્મ-9 અરજીઓ મળી હતી, જ્યારે યાદીમાં 10 લાખથી વધુ મતદારોનાં નામ ઉમેરવામાં આવ્યાં હતાં. આ તફાવત અંગે સંગઠને સ્પષ્ટતા માગી છે.

તમિલનાડુમાં 74.07 લાખ નામ દૂર થયાનો દાવો

તમિલનાડુમાં ઇન્ડિપેન્ડન્ટ યંગ સિટિઝન્સ કલેક્ટિવ (IYCC)એ દાવો કર્યો છે કે SIR દરમિયાન 74.07 લાખ મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યાં છે. સંગઠન અનુસાર, આ સંખ્યા રાજ્યના કુલ મતદારોના આશરે 11.5 ટકા જેટલી છે.

IYCCએ ચેન્નઈ પ્રેસ ક્લબમાં પત્રકાર પરિષદ યોજીને આ મુદ્દે તપાસ અને જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી હતી. તેમાં રાજકીય અર્થશાસ્ત્રી પરકલા પ્રભાકર, સંગીતકાર અને લેખક ટી.એમ. કૃષ્ણા, થોમસ ફ્રેન્કો તથા IYCCનાં સહ-સંયોજક રાધિકા ગણેશ હાજર રહ્યાં હતાં.

રાધિકા ગણેશે SIRને BJP અને RSSનો પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો અને પ્રક્રિયાના બંધારણીય આધાર અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. IYCCએ 26 નવેમ્બરે ચેન્નઈની અન્ના સલાઈ પર વિરોધ રેલી યોજવાની જાહેરાત પણ કરી છે.

SIR રદ કરવાની પરકલા પ્રભાકરની માંગ

પરકલા પ્રભાકરે SIR પ્રક્રિયા રદ કરવાની અને અગાઉની મતદાર યાદીઓ પુનઃસ્થાપિત કરવાની માંગ કરી છે. તેમણે 2024ની મતદાર યાદીના આધારે આગામી ચૂંટણીઓ યોજવા, દૂર કરાયેલા પાત્ર મતદારોનાં નામ ફરી ઉમેરવા અને SIRના આધારે યોજાયેલી ચૂંટણીઓ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે.

તેમણે ચૂંટણી કમિશનરોને કાનૂની રક્ષણ આપતા 2023ના કાયદાને પાછો ખેંચવાની તથા તેમની નિમણૂકની પ્રક્રિયામાં ફેરફાર કરવાની માંગ કરી છે. પસંદગી સમિતિમાં કાર્યપાલિકાની 2:1 બહુમતી સમાપ્ત કરવાની પણ તેમની માગ છે.

ટી.એમ. કૃષ્ણાએ મતદારો પાસે 2002ની મતદાર યાદી સંબંધિત માહિતી માગવાની પ્રક્રિયા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમના મતે, બે દાયકાથી જૂની વિગતો સામાન્ય નાગરિકો પાસે હોવાની અપેક્ષા રાખવી યોગ્ય નથી. તેમણે રાજકીય પક્ષોની આ મુદ્દે ચૂપકીદી પર પણ સવાલ કર્યા હતા.

ચૂંટણી પંચ સામે પારદર્શિતાનો પડકાર

દિલ્હી, કર્ણાટક અને તમિલનાડુના કિસ્સાઓમાં આક્ષેપો અલગ છે, પરંતુ મુખ્ય પ્રશ્ન એક જ છે: મતદાર યાદી સુધારવાની પ્રક્રિયામાં દરેક નાગરિક સાથે સમાન વ્યવહાર થઈ રહ્યો છે કે નહીં?

મૃત મતદારો, કાયમી સ્થળાંતર કરી ગયેલા લોકો અને બેવડી નોંધણીઓ દૂર કરવી જરૂરી છે. પરંતુ કોઈ પાત્ર નાગરિકનું નામ ખોટી રીતે દૂર ન થાય તેની જવાબદારી પણ ચૂંટણી પંચની છે.

ફોર્મ-7ની અરજીઓની ચકાસણી, દૂર કરાયેલા નામોના કારણો, મતદારોને આપવામાં આવેલી નોટિસ અને ફરિયાદોના નિકાલ અંગે પારદર્શક માહિતી જાહેર થવી જરૂરી છે. ત્રણેય રાજ્યોમાં ઉઠેલા પ્રશ્નોનો જવાબ આપીને ચૂંટણી પંચે SIR પ્રક્રિયા પર લોકોનો વિશ્વાસ જાળવવો પડશે. લોકશાહીમાં મતદાર યાદીની શુદ્ધતા જેટલી જરૂરી છે, એટલું જ જરૂરી દરેક પાત્ર નાગરિકનો મતાધિકાર સુરક્ષિત રાખવો પણ છે.