Ahmedabad Fire NOC Bribery: અમદાવાદ મહાનગરપાલિકાના ફાયર વિભાગમાં થયેલા એક મોટા લાંચકાંડનો ભંડાફોડ થતાં સમગ્ર રાજ્યમાં ફરી એકવાર ફાયર સેફટી વ્યવસ્થા અને તેની પારદર્શિતા અંગે ગંભીર ચર્ચા શરૂ થઈ છે. એન્ટી કરપ્શન બ્યુરો (ACB)એ ફાયર એનઓસી (No Objection Certificate)ના રિન્યુઅલ માટે લાંચ માંગવાના આરોપમાં અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના ચીફ ફાયર ઓફિસર અમિત આનંદરાવ ડાંગરે અને તેમના કથિત મધ્યસ્થી ભાવસિંહ પ્રતાપસિંહ ઝાલાની ધરપકડ કરી છે. કેસમાં માત્ર ₹36,000ની લાંચનો મુદ્દો નથી, પરંતુ શહેરમાં ફાયર સેફટીના પ્રમાણપત્રો કેવી રીતે આપવામાં આવે છે અને તેમાં ભ્રષ્ટાચાર કેટલો ઘૂસી ગયો છે તે અંગે પણ ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.

ફાયર એનઓસીના રિન્યુઅલ માટે માંગવામાં આવી હતી ₹36 હજારની લાંચ

એસીબીના જણાવ્યા અનુસાર ફરિયાદીએ પોતાની છ બિલ્ડિંગ માટે ફાયર એનઓસીનું રિન્યુઅલ કરાવવાનું હતું. નિયમ મુજબ દર બે વર્ષે ફાયર એનઓસીનું રિન્યુઅલ કરાવવું જરૂરી હોય છે. આરોપીઓએ પ્રતિ બિલ્ડિંગ ₹6,000 પ્રમાણે કુલ 6 બિલ્ડિંગ માટે ₹36,000ની લાંચની માંગણી કરી હતી.

ફરિયાદીએ લાંચ આપવાના બદલે એસીબીનો સંપર્ક કર્યો. ત્યારબાદ એસીબીએ સમગ્ર કાર્યવાહીનું આયોજન કરીને મેમનગરના યશ એક્વા કોમ્પ્લેક્સ નજીક ટ્રેપ ગોઠવ્યો. ટ્રેપ દરમિયાન મધ્યસ્થી ભાવસિંહ ઝાલાને ફરિયાદી પાસેથી ₹36,000 સ્વીકારતા રંગેહાથ ઝડપી લેવામાં આવ્યા.

તપાસમાં ચીફ ફાયર ઓફિસરનું નામ સામે આવ્યું

ભાવસિંહ ઝાલાની ધરપકડ બાદ એસીબીએ વધુ તપાસ હાથ ધરી હતી. તપાસ દરમિયાન મળેલા પુરાવા અને વાતચીતના આધારે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના ચીફ ફાયર ઓફિસર અમિત આનંદરાવ ડાંગરેની સંડોવણી સામે આવી. ત્યારબાદ એસીબીએ તેમની પણ ધરપકડ કરી અને બંને આરોપીઓ સામે ભ્રષ્ટાચાર સંબંધિત કાયદાકીય કાર્યવાહી શરૂ કરી.

ફાયર સેફટીની જવાબદારી ધરાવતા વિભાગમાં જ ભ્રષ્ટાચારના આરોપ

આ કેસને માત્ર લાંચકાંડ તરીકે નહીં પરંતુ જાહેર સુરક્ષાના મુદ્દા તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યો છે. ફાયર વિભાગની મુખ્ય જવાબદારી શહેરમાં ફાયર સેફટીના નિયમોનું પાલન થાય તેની ખાતરી કરવી અને યોગ્ય તપાસ બાદ જ એનઓસી આપવાની હોય છે. જો એનઓસી મંજૂર કરવા માટે લાંચ લેવામાં આવતી હોય, તો ફાયર સેફટીના ધોરણો સાથે સમાધાન થવાની શક્યતા વધે છે. આવા સંજોગોમાં બિલ્ડિંગોમાં રહેનારા અથવા ત્યાં આવનારા લોકોના જીવ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.

ગુજરાતની મોટી અગ્નિ દુર્ઘટનાઓ ફરી ચર્ચામાં

આ લાંચકાંડ બાદ રાજ્યમાં અગાઉ બનેલી મોટી અગ્નિ દુર્ઘટનાઓ ફરી ચર્ચામાં આવી છે. વર્ષ 2019માં સુરતના તક્ષશિલા આર્કેડ કોચિંગ સેન્ટરમાં લાગેલી આગમાં અનેક વિદ્યાર્થીઓએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. આગથી બચવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ ઊંચી ઇમારત પરથી કૂદવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જેના દૃશ્યો સમગ્ર દેશને હચમચાવી ગયા હતા.

તે જ રીતે રાજકોટના ટીઆરપી ગેમ ઝોન અગ્નિકાંડમાં પણ અનેક લોકોના મોત થયા હતા. બંને ઘટનાઓ બાદ ફાયર સેફટીના નિયમો, મંજૂરી પ્રક્રિયા અને જવાબદારી અંગે અનેક પ્રશ્નો ઉઠ્યા હતા. જોકે સમય જતાં ચર્ચા શાંત પડી ગઈ, પરંતુ પીડિત પરિવારો આજે પણ ન્યાય અને જવાબદારી અંગે સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે.

2025નો જૂનો વિવાદ પણ ફરી ચર્ચામાં

અમિત ડાંગરેનું નામ આ પહેલાં પણ ચર્ચામાં આવ્યું હતું. વર્ષ 2025ની ધુળેટી દરમિયાન થલતેજ વિસ્તારમાં આવેલા એક ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડમાં રેન ડાન્સ માટે ફાયર બ્રિગેડની ‘ગજરાજ’ ફાયર ટેન્ડર મોકલવાના મામલે વિવાદ સર્જાયો હતો.

સરકારી નોંધોમાં જણાવાયું હતું કે ચીફ ફાયર ઓફિસરના આદેશથી વાહન મોકલાયું હતું. જોકે ત્યારબાદ કેટલાક મીડિયા અહેવાલોમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે નોંધ અને વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ વચ્ચે તફાવત હતો. હવે નવા લાંચકાંડને કારણે આ જૂનો વિવાદ પણ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે.

એસીબીએ કેવી રીતે ગોઠવ્યો ટ્રેપ?

એસીબી અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે ફરિયાદ મળ્યા બાદ વડોદરા એસીબી એકમ દ્વારા પ્રાથમિક ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ સંયુક્ત નિયામક અને નિયામકના માર્ગદર્શન હેઠળ ટ્રેપ ગોઠવવામાં આવ્યો. ભાવસિંહ ઝાલા ફરિયાદી પાસેથી લાંચની રકમ સ્વીકારવા પહોંચ્યા ત્યારે એસીબીએ તેમને રંગેહાથ ઝડપી લીધા.

તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે ભાવસિંહ ઝાલા કથિત રીતે ચીફ ફાયર ઓફિસર સુધી લાંચની રકમ પહોંચાડવાની ભૂમિકા ભજવતા હતા. આ આધારે અમિત ડાંગરે સામે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી.

ઘર અને ઓફિસમાં દરોડા, રોકડ રકમ મળી

ધરપકડ બાદ એસીબીએ બંને આરોપીઓના નિવાસસ્થાન અને અન્ય સ્થળોએ તપાસ હાથ ધરી હતી. તપાસ દરમિયાન અમિત ડાંગરેના ઘરેથી અંદાજે ₹1.11 લાખ રોકડ મળી આવી હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું. જ્યારે ભાવસિંહ ઝાલાના ઘરે કોઈ રોકડ મળી આવી નહોતી.

તેમ છતાં બંનેની મિલકતો, દસ્તાવેજો અને અન્ય નાણાકીય વ્યવહારોની તપાસ ચાલુ છે.

બેંક લોકર અને ખાતાઓની તપાસ શરૂ

એસીબીએ જણાવ્યું કે અમિત ડાંગરે સાથે સંબંધિત એક બેંક લોકર સીલ કરવાની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. ઉપરાંત અલગ-અલગ બેંકોમાં રહેલા ત્રણ બેંક ખાતાઓ અંગે પણ માહિતી મેળવીને જરૂરી કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.

તપાસ દરમિયાન બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન, નાણાકીય વ્યવહારો અને સંભવિત બેનામી સંપત્તિઓની પણ તપાસ કરવામાં આવશે. એસીબીના જણાવ્યા અનુસાર ટેકનિકલ તપાસ આ કેસમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ રહેશે.

રિમાન્ડ દરમિયાન અનેક મુદ્દાઓની થશે તપાસ

એસીબીએ બંને આરોપીઓના સાત દિવસના રિમાન્ડની માંગ કરી છે. તપાસ દરમિયાન નીચેના મુદ્દાઓ પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવશે:

• અમિત ડાંગરેના કાર્યકાળ દરમિયાન કેટલા ફાયર એનઓસી આપવામાં આવ્યા.
• એનઓસી મંજૂરી પ્રક્રિયામાં કોઈ ગેરરીતિ થઈ હતી કે નહીં.
• આરોપીઓ વચ્ચે થયેલી ફોન વાતચીત અને અન્ય સંપર્કો.
• બેંક ખાતાઓ અને લોકરની વિગતવાર તપાસ.
• સંભવિત બેનામી સંપત્તિ અને અન્ય આર્થિક લાભોની માહિતી.
• ફાયર એનઓસી રિન્યુઅલ પ્રક્રિયામાં અન્ય કોઈ વ્યક્તિ અથવા અધિકારીની સંડોવણી હતી કે નહીં.

અમદાવાદ મહાનગરપાલિકાના રેકોર્ડની પણ થશે ચકાસણી

એસીબીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમદાવાદ મહાનગરપાલિકા દ્વારા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આપવામાં આવેલા ફાયર એનઓસીના રેકોર્ડની પણ ચકાસણી કરવામાં આવશે. જરૂર પડશે તો ટેકનિકલ નિષ્ણાતોની મદદથી વિવિધ મંજૂરીઓ અને તેમની પ્રક્રિયાની સમીક્ષા કરવામાં આવશે.

ફાયર સેફટી માત્ર કાગળની પ્રક્રિયા નહીં, લોકોના જીવન સાથે જોડાયેલો મુદ્દો

આ સમગ્ર ઘટનાએ ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ફાયર એનઓસી માત્ર એક પ્રમાણપત્ર અથવા સહી નથી, પરંતુ તેની સાથે હજારો લોકોની સુરક્ષા જોડાયેલી હોય છે. જો મંજૂરી પ્રક્રિયામાં ભ્રષ્ટાચાર પ્રવેશે તો તેના ગંભીર પરિણામો આગ જેવી દુર્ઘટનાઓના રૂપમાં સામે આવી શકે છે.

તપાસ હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે અને એસીબી વિવિધ પુરાવાઓ, નાણાકીય વ્યવહારો, બેંક ખાતાઓ, લોકરો અને મંજૂરી પ્રક્રિયાની વિગતવાર તપાસ કરી રહી છે. આગામી દિવસોમાં તપાસમાંથી વધુ ખુલાસા થાય તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.