CMRL Bribe Case: કોચીન મિનરલ્સ એન્ડ રૂટાઇલ લિમિટેડ (CMRL) અને એક્સાલોજિક સોલ્યુશન્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ સાથે જોડાયેલા મામલામાં પ્રવર્તન નિર્દેશાલય (ED)ની તપાસ હવે કેરળના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી પિનરાઈ વિજયન સુધી પહોંચી છે. EDએ કેરળના DGP રવાડા આઝાદ ચંદ્રશેખરને મોકલેલા પત્રમાં આરોપ મૂક્યો છે કે CMRL તરફથી ટી. વીણા અને તેમની કંપનીને મળેલા કુલ ₹3.28 કરોડનો વાસ્તવિક લાભ વિજયનને થયો હતો. એક્સાલોજિક સોલ્યુશન્સ હવે બંધ થઈ ચૂકી છે અને તે ટી. વીણાની એક વ્યક્તિની કંપની હતી.
₹3.28 કરોડને લઈને EDનો ગંભીર આરોપ
EDના જણાવ્યા મુજબ બેંક સ્ટેટમેન્ટની તપાસમાં ટી. વીણા અને તેમની કંપનીને CMRL પાસેથી કુલ ₹3.28 કરોડ મળ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. તપાસ એજન્સીનો આરોપ છે કે આ રકમ કોઈ વાસ્તવિક સેવા આપવાના બદલામાં નહોતી અને તેને વિજયન વતી આપવામાં આવેલી કથિત લાંચ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ EDનું તપાસ દરમિયાનનું તારણ અને આરોપ છે; તેની અંતિમ કાનૂની સ્થિતિ તપાસ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા બાદ નક્કી થશે.
આ રકમમાંથી ₹45 લાખ સીધા ટી. વીણાને પગાર તરીકે ચૂકવવામાં આવ્યા હોવાનો પણ EDનો દાવો છે. એજન્સી મુજબ CMRLએ તેમને એવી કથિત ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને જોડ્યા હતા જેમાં તેમના પરિવારની જાહેર જીવનમાં રહેલી પહોંચનો લાભ મળી શકે.
નિયુક્તિ પત્રના શબ્દો પર પણ સવાલ
EDએ 30 ડિસેમ્બર 2016ના ટી. વીણાના નિયુક્તિ પત્રનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. એજન્સીના જણાવ્યા મુજબ પત્રમાં તેમને તેમની અને તેમની સંસ્થા પાસે રહેલા માળખાગત સાધનો તથા “પબ્લિક રિલેશનના રસ્તાઓ”ને ધ્યાનમાં રાખીને નોકરી પર રાખવાની વાત કરવામાં આવી હતી. EDએ આ શબ્દપ્રયોગને કથિત લાંચની વ્યવસ્થા સાથે જોડ્યો છે.
પિનરાઈ વિજયન 2016થી 2021 દરમિયાન સતત બે કાર્યકાળ માટે કેરળના મુખ્યમંત્રી રહ્યા હતા. હવે સરકાર અને તપાસ એજન્સીઓ સામે સવાલ છે કે નિયુક્તિ, ચૂકવણી અને રાજકીય પદ વચ્ચેના સંબંધ અંગેના આરોપોની તપાસ કયા પુરાવાના આધારે આગળ વધારવામાં આવશે?
વિજયન સહિત ચાર લોકો સામે કેસની માંગ
EDએ પિનરાઈ વિજયન, ટી. વીણા, તેમના પતિ તથા પૂર્વ મંત્રી પી.એ. મોહમ્મદ રિયાસ વિરુદ્ધ ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમની સંબંધિત કલમો હેઠળ કેસ નોંધવાની માંગ કરી છે. EDનો પત્ર DGP દ્વારા રાજ્યના ગૃહ વિભાગને મોકલવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ બુધવારે રાજ્ય સરકારે EDના અહેવાલમાં કરાયેલા ભ્રષ્ટાચારના આરોપોની તપાસ કરવાનો નિર્ણય લીધો.
ગૃહ વિભાગના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ અહેવાલની સમીક્ષા કર્યા બાદ કાનૂની અભિપ્રાય લેવામાં આવ્યો હતો. કાનૂની સલાહમાં આરોપોની તપાસ કરવાની ભલામણ થયા બાદ પોલીસને આગળની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા કહેવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. અહીં સવાલ એ છે કે જો ED દ્વારા આપવામાં આવેલી સામગ્રી તપાસ માટે પૂરતી ગંભીર માનવામાં આવી છે, તો તપાસની સમયમર્યાદા અને તેની પારદર્શિતા અંગે સરકાર શું વ્યવસ્થા કરશે?
કેરળ પોલીસે શરૂ કરી પ્રાથમિક તપાસ
કેરળ પોલીસના અધિકારીઓએ ED દ્વારા આપવામાં આવેલા તથ્યો અને પુરાવાઓની ચકાસણી માટે પ્રાથમિક તપાસ શરૂ કરી છે. FIR નોંધવી કે નહીં તેનો નિર્ણય આ તપાસના પરિણામોના આધારે લેવામાં આવશે. પોલીસ અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળના કેસોમાં તપાસ અધિકારી સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલી સામગ્રીની પ્રથમ ચકાસણી માટે પ્રાથમિક તપાસ કરી શકાય છે.
આ કેસમાં પોલીસની તપાસ EDના મની લોન્ડરિંગ કેસ સાથે જોડાયેલા તારણો પર આધારિત છે. હવે મુખ્ય સવાલ એ રહેશે કે EDના આરોપોને સમર્થન આપતા દસ્તાવેજો અને નાણાકીય વ્યવહારોની પોલીસ તપાસમાં શું બહાર આવે છે.
SFIOની તપાસમાં ₹182 કરોડના કથિત ખોટા ખર્ચનો દાવો
આ સમગ્ર મામલો ગંભીર છેતરપિંડી તપાસ કાર્યાલય (SFIO)ની તપાસથી પણ જોડાયેલો છે. કેરળની અદાલતમાં દાખલ ફરિયાદમાં SFIOએ આરોપ મૂક્યો હતો કે CMRLએ 15 વર્ષ દરમિયાન ₹182 કરોડના ખોટા રોકડ ખર્ચ દર્શાવ્યા હતા અને તેનો ઉપયોગ અલગ-અલગ લોકોને કથિત રીતે લાંચ આપવા માટે થયો હતો.
SFIOના આરોપોમાં એક વ્યવહાર એક્સાલોજિક સોલ્યુશન્સ સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં IT કન્સલ્ટન્સી સેવાઓના નામે ₹2.78 કરોડ ચૂકવવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. EDનું કહેવું છે કે તેની PMLA તપાસ દરમિયાન SFIOના મૂળ કેસથી અલગ પ્રકારના ગુનાઓ અંગે પણ માહિતી મળી છે.
EDએ કહ્યું, અલગ ગુના માટે અલગ કેસ જરૂરી
EDના જણાવ્યા મુજબ SFIOની તપાસ મુખ્યત્વે કોર્પોરેટ છેતરપિંડી અને કંપનીમાંથી નાણાં કાઢવાના આરોપો સુધી મર્યાદિત હતી. જ્યારે સરકારી કર્મચારીઓને કથિત રીતે લાંચ આપવાના ગુનાઓ ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળ આવે છે. તેથી આવા આરોપો માટે અલગ મૂળ ગુનો નોંધવાની જરૂરિયાત હોવાનું EDએ પોલીસને જણાવ્યું છે.
હવે સરકાર સામે સવાલ છે કે આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ED, SFIO અને રાજ્ય પોલીસની તપાસ વચ્ચે કાનૂની સીમાઓ કેવી રીતે જાળવવામાં આવશે? તેમજ આરોપોમાં સામેલ તમામ વ્યક્તિઓને સમાન કાનૂની પ્રક્રિયા અને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક મળશે કે નહીં?
રિયાસ અને CPI(M) તરફથી EDની કાર્યવાહી પર સવાલ
પૂર્વ મંત્રી પી.એ. મોહમ્મદ રિયાસે EDની તપાસ અને તેમના તથા પરિવારના નિવેદનો અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે કોઈ ગેરકાયદેસર કામ થયું નથી અને તેઓ કાનૂની સલાહ લીધા બાદ જ વધુ પ્રતિક્રિયા આપશે. તેમણે એ પણ પ્રશ્ન કર્યો કે કોંગ્રેસના નેતૃત્વવાળી રાજ્ય સરકાર EDના અહેવાલના આધારે તપાસનો આદેશ શા માટે આપી રહી છે.
CPI(M) મહાસચિવ એમ.એ. બેબીએ પણ EDની તપાસ અને રાજ્ય સરકારના નિર્ણયની ટીકા કરી છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે EDનો ઉપયોગ રાજકીય હેતુઓ માટે કરવામાં આવ્યો હોવાના અગાઉના અનેક મામલા સામે આવ્યા છે અને કેરળ સરકારનું વલણ રાષ્ટ્રીય સ્તરે કોંગ્રેસના વલણથી અલગ દેખાઈ રહ્યું છે.
હવે તપાસની નિષ્પક્ષતા પર નજર
CMRL-એક્સાલોજિક મામલામાં હવે તપાસ ત્રણ અલગ સ્તરે આગળ વધતી દેખાઈ રહી છે—SFIOની કોર્પોરેટ તપાસ, EDની મની લોન્ડરિંગ તપાસ અને કેરળ પોલીસની પ્રાથમિક તપાસ. એક તરફ EDએ ₹3.28 કરોડના વ્યવહારોને કથિત લાંચ સાથે જોડ્યા છે, તો બીજી તરફ સંબંધિત પક્ષોએ આરોપોને નકાર્યા છે.
હવે સરકાર સામે મુખ્ય સવાલ એ છે કે આ આરોપોની તપાસ કોઈ રાજકીય દબાણ વિના પુરાવા આધારિત રીતે થશે કે નહીં? ₹182 કરોડના કથિત ખોટા ખર્ચથી લઈને ₹2.78 કરોડના એક્સાલોજિક વ્યવહાર અને કુલ ₹3.28 કરોડની ચૂકવણી સુધીના તમામ નાણાકીય વ્યવહારોનું સંપૂર્ણ ઓડિટ જાહેર થશે કે નહીં? અને જો તપાસમાં ભ્રષ્ટાચારના આરોપો સાબિત થાય, તો જવાબદારી નક્કી કરવા માટે કાયદા મુજબ કયા પગલાં લેવામાં આવશે?
