Odisha Textbook Errors: ઓડિશામાં ધોરણ 1થી 8ના વિદ્યાર્થીઓ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી નવી પાઠ્યપુસ્તકોમાં 1,731 જેટલી ભૂલો સામે આવ્યા બાદ કરવામાં આવેલી સરકારી તપાસમાં પુસ્તક તૈયાર કરવાની સમગ્ર પ્રક્રિયામાં અનેક ખામીઓ હોવાનું સામે આવ્યું છે. ત્રણ સભ્યોની તપાસ સમિતિના અહેવાલ મુજબ, કેટલાક કિસ્સાઓમાં એક જ વ્યક્તિને લેખક, સમીક્ષક, પ્રૂફરીડર અને અંતિમ વિષય નિષ્ણાત જેવી અલગ-અલગ જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી હતી. પરિણામે સામગ્રી તૈયાર કરનાર વ્યક્તિ જ તેની ચકાસણી અને અંતિમ મંજૂરીની પ્રક્રિયામાં પણ સામેલ રહી હતી. આવી વ્યવસ્થામાં ભૂલો સમયસર પકડાવાની સંભાવના ઘટી શકે છે.
NEP 2020 મુજબ પુસ્તકોમાં ફેરફાર, પરંતુ ભૂલોનો ઢગલો
નવી પાઠ્યપુસ્તકોમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ એટલે કે NEP 2020 મુજબ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે પુસ્તકો વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચ્યા બાદ તેમાં જોડણી, તથ્ય, અનુવાદ અને તસવીરો સાથે જોડાયેલી ભૂલો અંગે ફરિયાદો સામે આવી હતી. તપાસ દરમિયાન સામે આવેલા ઉદાહરણોમાં ઓડિશા વિધાનસભાની જગ્યાએ કર્ણાટક વિધાનસભાની તસવીર મૂકવી, બરહામપુરને જિલ્લો ગણાવવો અને નિયમગિરીની પહાડીઓને ઓડિશાની જગ્યાએ ઝારખંડમાં દર્શાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત કોણાર્ક સૂર્ય મંદિરની જગ્યાએ હમ્પીના વિજય વિઠ્ઠલ મંદિરની તસવીર પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. ડોંગરિયા જનજાતિના નામને ‘Dongaria’ તરીકે લખવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે એક અંગ્રેજી પાઠ્યપુસ્તકમાં ‘greatest’ના બદલે ‘gretest’ છપાયું હતું. સવાલ એ છે કે વિદ્યાર્થીઓ માટેની પાઠ્યસામગ્રી પ્રકાશિત કરતા પહેલાં આટલી મૂળભૂત ભૂલોની ચકાસણી કેમ થઈ શકી નહીં?
સરકારની કાર્યવાહી છતાં પ્રક્રિયા પર સવાલ
ભૂલોનો મામલો સામે આવ્યા બાદ ઓડિશા સરકારે શિક્ષણ વિભાગના સાત અધિકારીઓને સસ્પેન્ડ કર્યા હતા અને ખામીવાળી પાઠ્યપુસ્તકો પરત ખેંચવાનો નિર્ણય લીધો હતો. પરંતુ તપાસ સમિતિના તારણોથી માત્ર વ્યક્તિગત જવાબદારી નહીં, પરંતુ સમગ્ર પ્રક્રિયાની દેખરેખ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. જો એક જ વ્યક્તિને પુસ્તક લખવાથી લઈને અંતિમ સમીક્ષા સુધીની જવાબદારી આપવામાં આવી હોય, તો આવી વ્યવસ્થા મંજૂર કરનાર અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી છે કે નહીં?
સમયમર્યાદા અને તાલીમના અભાવનો મુદ્દો
તપાસ સમિતિએ જણાવ્યું છે કે પુસ્તક તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા માટે નક્કી કરવામાં આવેલી સમયમર્યાદા પણ વ્યવહારુ નહોતી. લેખકોને પાઠ્યપુસ્તકોના અનુવાદ અને સ્થાનિક સંદર્ભ મુજબ સામગ્રી તૈયાર કરવા માટે કોઈ ઔપચારિક તાલીમ આપવામાં આવી નહોતી. આ ઉપરાંત અંતિમ સમીક્ષા માટે વિષય નિષ્ણાતોને માત્ર એક દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે અગાઉ આ પ્રક્રિયા માટે ત્રણ દિવસ મળતા હતા.
સરકાર પાસે સવાલ છે કે ધોરણ 1થી 8ના લાખો વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચનારી પાઠ્યસામગ્રીની અંતિમ ચકાસણી માટે માત્ર એક દિવસ પૂરતો કેમ માનવામાં આવ્યો? શું સમય બચાવવાના પ્રયાસમાં ગુણવત્તા નિયંત્રણ સાથે સમાધાન થયું હતું?
વરિષ્ઠ અધિકારીઓની દેખરેખનો લેખિત રેકોર્ડ પણ મળ્યો નહીં
તપાસમાં પ્રક્રિયાની દેખરેખ અંગે પણ ગંભીર મુદ્દો સામે આવ્યો છે. સમિતિને એવો કોઈ લેખિત રેકોર્ડ મળ્યો નથી, જેના આધારે કહી શકાય કે વરિષ્ઠ અધિકારીએ પાઠ્યપુસ્તકો તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયાની નજીકથી દેખરેખ રાખી હતી. એટલે કે જવાબદારી કોની હતી અને કયા તબક્કે કોની મંજૂરી લેવામાં આવી હતી, તે અંગે દસ્તાવેજી વ્યવસ્થા સ્પષ્ટ ન હોવાનું તપાસમાં જણાવાયું છે.
સમિતિએ વહીવટી જવાબદારી ઓડિશા સ્કૂલ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ ઓથોરિટી એટલે કે OSEPA પર મૂકવાની ભલામણ કરી છે. OSEPA પાઠ્યપુસ્તકોની માંગ, સપ્લાય, લોજિસ્ટિક્સ અને વિતરણના સંકલન સાથે સંકળાયેલું છે. ઓછા સમયમાં પુસ્તકો તૈયાર કરવાના નિર્ણય માટે સ્કૂલ એન્ડ માસ એજ્યુકેશન વિભાગના સ્તરે પણ દેખરેખની જવાબદારી નક્કી કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
હવે ચાર તબક્કામાં પ્રૂફરીડિંગની ભલામણ
ભવિષ્યમાં આવી ભૂલોનું પુનરાવર્તન ન થાય તે માટે તપાસ સમિતિએ ચાર તબક્કાની પ્રૂફરીડિંગ પ્રક્રિયા સૂચવી છે. તેમાં એકેડેમિક પ્રૂફ, તથ્યો અને તસવીરોની ચકાસણી, ભાષાકીય પ્રૂફ અને અંતે પ્રિન્ટરનો પ્રૂફ સામેલ રહેશે. દરેક તબક્કા પૂર્ણ થયા બાદ જવાબદાર અધિકારી અથવા નિષ્ણાત પાસેથી હસ્તાક્ષર કરેલું મંજૂરી પ્રમાણપત્ર લેવાની પણ ભલામણ કરવામાં આવી છે.
સરકાર માટે હવે સવાલ એ છે કે નવી વ્યવસ્થા માત્ર કાગળ પર રહેશે કે તેની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે વાસ્તવિક દેખરેખ પણ કરવામાં આવશે? બાળકોના શિક્ષણ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી પુસ્તકોમાં 1,731 ભૂલો કેવી રીતે મંજૂર થઈ, તેનો સંપૂર્ણ જવાબ જાહેર કરવામાં આવશે કે નહીં?
ક્રાઇમ બ્રાન્ચની તપાસ અને રાજકીય વિવાદ
આ મામલાની તપાસ ક્રાઇમ બ્રાન્ચ એટલે કે CID દ્વારા પણ કરવામાં આવી રહી છે. પૂર્વ SCERT ડિરેક્ટર મનોજ પાઢીની ધરપકડ થઈ ચૂકી છે, જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ માટે સુધારેલી પાઠ્યપુસ્તકોનું વિતરણ ચાલુ છે. સ્કૂલ એન્ડ માસ એજ્યુકેશન વિભાગના એક અધિકારીએ જણાવ્યું છે કે જો આ સમગ્ર મામલામાં ગુનાહિત બેદરકારી થઈ હશે તો તપાસ એજન્સીની તપાસમાં તેનો ખુલાસો થઈ શકે છે.
દરમિયાન વિપક્ષી બીજુ જનતા દળ એટલે કે BJD આ મુદ્દે રાજ્ય સરકાર સામે સતત વિરોધ કરી રહ્યું છે. વિધાનસભામાં પણ આ મામલે શિક્ષણ મંત્રી નિત્યાનંદ ગોંડના રાજીનામાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. હવે સરકાર સામે મુખ્ય પ્રશ્નો એ છે કે 1,731 ભૂલો માટે માત્ર સસ્પેન્શન પૂરતું છે કે સમગ્ર નિર્ણયપ્રક્રિયાની જવાબદારી નક્કી થશે? અને નવી પાઠ્યપુસ્તકોમાં ફરી આવી ભૂલો ન થાય તેની ખાતરી માટે સરકાર કઈ પારદર્શક અને જવાબદાર વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકશે?
