Israel Government Formation: ઇઝરાયેલના રાજકારણમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ઇસાક હર્ઝોગે વિપક્ષના નેતા અને દેશના ભૂતપૂર્વ સેનાપ્રમુખ ગેડી આઇઝેનકોટને નવી સરકાર રચવાનું આમંત્રણ આપ્યું છે. 27 ઑક્ટોબરે યોજાયેલી સંસદીય ચૂંટણીમાં કોઈ પણ રાજકીય જોડાણને સ્પષ્ટ બહુમતી ન મળતાં આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે ચૂંટણીમાં વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુને સત્તા પરથી દૂર કરવાના મુદ્દે મેદાનમાં ઉતરેલા આઇઝેનકોટ હવે તેમની લિકુડ પાર્ટી અને જમણેરી નેતાઓને પણ સરકારમાં સામેલ થવાની તક આપી રહ્યા છે.

8 નવેમ્બરે યરુશલમ સ્થિત રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં યોજાયેલા સમારોહમાં હર્ઝોગે સત્તાવાર રીતે આઇઝેનકોટને સરકાર રચવાની જવાબદારી સોંપી હતી. હવે તેમની સામે અલગ-અલગ વિચારધારા ધરાવતા પક્ષોને સાથે લાવીને સંસદમાં બહુમતી સાબિત કરવાનો પડકાર છે.

સરકાર રચવા માટે મળશે 42 દિવસ

ઇઝરાયેલના નિયમો મુજબ, આઇઝેનકોટને સરકાર રચવા માટે શરૂઆતમાં 28 દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. જરૂર પડે તો રાષ્ટ્રપતિ તેમને વધુ 14 દિવસ આપી શકે છે. એટલે તેમની પાસે કુલ 42 દિવસનો સમય રહેશે.

રાષ્ટ્રપતિ કાર્યાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર રચવા અંગે થયેલી ચર્ચા દરમિયાન 67 સાંસદોએ આઇઝેનકોટના નામની ભલામણ કરી હતી. જ્યારે 46 સાંસદોએ વર્તમાન વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુને ફરી તક આપવાની તરફેણ કરી હતી. સાત સાંસદો ધરાવતા એક જૂથે કોઈ પણ નેતાને સમર્થન આપ્યું નહોતું.

જોકે, સરકાર રચવાનું આમંત્રણ મળવું એટલે વડાપ્રધાન બનવું નક્કી થઈ જવું એવું નથી. આઇઝેનકોટને 120 સભ્યોની સંસદ એટલે કે નેસેટમાં વિશ્વાસ મત મેળવવા માટે ઓછામાં ઓછા 61 સાંસદોનું સમર્થન એકત્ર કરવું પડશે.

ચૂંટણીમાં કોઈ પક્ષને મળી નહીં બહુમતી

27 ઑક્ટોબરની ચૂંટણીમાં નેતન્યાહુની લિકુડ પાર્ટીને 27 બેઠકો મળી હતી. તેમના જમણેરી અને ધાર્મિક પક્ષોના જોડાણને કુલ 53 બેઠકો મળી હતી. બીજી તરફ, ગેડી આઇઝેનકોટના ચાર પક્ષોના જોડાણને 48 બેઠકો મળી હતી.

આ ચૂંટણીમાં આરબ આગેવાની ધરાવતા રાજકીય પક્ષોએ કુલ 19 બેઠકો મેળવી હતી. આ પરિણામો બાદ સરકાર રચવા માટે આ પક્ષોનું સમર્થન મહત્ત્વપૂર્ણ બની ગયું છે. કારણ કે કોઈ પણ મોટા રાજકીય જોડાણ પાસે પોતાના દમ પર બહુમતી નથી.

નેતન્યાહુની લિકુડ પાર્ટીને પણ સાથે લેવાની તૈયારી

આઇઝેનકોટના નિવેદનથી રાજકીય ચર્ચા વધુ રસપ્રદ બની છે. તેમણે કહ્યું કે જો લિકુડ પાર્ટી અને ધાર્મિક ઝાયોનિસ્ટ પાર્ટીના નેતાઓ ખરેખર રાષ્ટ્રીય એકતાની સરકાર ઇચ્છતા હોય, તો તેમના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારને સમર્થન આપવામાં મુશ્કેલી ન હોવી જોઈએ.

આ નિવેદનને બેન્જામિન નેતન્યાહુ અને નાણામંત્રી બેઝાલેલ સ્મોટ્રિચ માટે રાજકીય સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. આઇઝેનકોટનું કહેવું છે કે ઇઝરાયેલ સામેના પડકારો એટલા ગંભીર છે કે રાજકીય પક્ષોએ પોતાના પક્ષીય અને વ્યક્તિગત હિતોથી ઉપર ઊઠવું જોઈએ.

નોંધનીય છે કે ચૂંટણી દરમિયાન આઇઝેનકોટ નેતન્યાહુના મુખ્ય રાજકીય વિરોધી તરીકે સામે આવ્યા હતા. તેમનો હેતુ નેતન્યાહુને સત્તા પરથી દૂર કરીને દેશમાં નવું નેતૃત્વ સ્થાપવાનો હતો. હવે તેમની સરકાર રચવાની વ્યૂહરચનામાં નેતન્યાહુની પાર્ટીને પણ સ્થાન આપવાની શક્યતાએ રાજકીય સમીકરણો બદલી નાખ્યાં છે.

આરબ પક્ષોના સમર્થન છતાં મુશ્કેલી

આઇઝેનકોટના ચાર પક્ષોના જોડાણ પાસે 48 બેઠકો છે. જો તેમને આરબ આગેવાની ધરાવતા પક્ષોની 19 બેઠકોનું સમર્થન મળે તો આ આંકડો 67 સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે, આઇઝેનકોટે આરબ પક્ષોને પોતાની સરકારમાં સામેલ કરીને જોડાણ રચવાની શક્યતાને નકારી કાઢી છે.

બીજી તરફ, નેતન્યાહુ અને જમણેરી પક્ષો પણ આરબ પક્ષોના સમર્થનથી બનતી સરકારનો વિરોધ કરતા રહ્યા છે. તેથી આઇઝેનકોટ માટે બહુમતી મેળવવાનો માર્ગ સરળ નથી.

તેમની સામે બીજો વિકલ્પ અતિ-રૂઢિચુસ્ત યહૂદી પક્ષો શાસ (Shas) અને યુનાઇટેડ તોરા જ્યુડેઇઝમ (United Torah Judaism)નું સમર્થન મેળવવાનો છે. આ બંને પક્ષોનો સાથ મળે તો બહુમતીનો આંકડો 61 સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે, તેમની ધાર્મિક અને રાજકીય શરતોને કારણે સમજૂતી કરવી પડકારરૂપ બની શકે છે. આઇઝેનકોટ લઘુમતી સરકાર રચવાનો વિકલ્પ પણ અપનાવી શકે છે, જેમાં અન્ય પક્ષો વિશ્વાસ મત વખતે સમર્થન આપે અથવા વિરોધ ન કરે.

રાષ્ટ્રપતિએ સ્થિર સરકાર રચવા અપીલ કરી

રાષ્ટ્રપતિ ઇસાક હર્ઝોગે આઇઝેનકોટને જવાબદારી સોંપતી વખતે કહ્યું કે ઇઝરાયેલને એવી સ્થિર સરકારની જરૂર છે, જે દેશના ગંભીર પડકારોનો લાંબા સમય સુધી સામનો કરી શકે. તેમણે તમામ પક્ષોને રાજકીય મતભેદો ભૂલીને રાષ્ટ્રીય એકતા માટે કામ કરવાની અપીલ કરી હતી.

હર્ઝોગે ભાર મૂક્યો કે નવી સરકારે માત્ર તેને મત આપનારા લોકો માટે જ નહીં, પરંતુ તમામ નાગરિકો માટે કામ કરવું જોઈએ. દરેક નાગરિકનો અવાજ સમાન છે, પછી ભલે તેની રાજકીય વિચારધારા કે ધાર્મિક માન્યતા અલગ હોય.

ગાઝા યુદ્ધમાં આઇઝેનકોટની ભૂમિકા

ગેડી આઇઝેનકોટ 2015થી 2019 સુધી ઇઝરાયેલના સેનાપ્રમુખ રહ્યા હતા. ઑક્ટોબર 2023માં હમાસના હુમલા બાદ શરૂ થયેલા ગાઝા યુદ્ધના શરૂઆતના આઠ મહિના દરમિયાન તેઓ નેતન્યાહુના યુદ્ધ મંત્રીમંડળમાં નિરીક્ષક તરીકે સામેલ હતા. આ કારણે તેમના સંભવિત વડાપ્રધાનપદને લઈને ઇઝરાયેલની સાથે પેલેસ્ટાઇનમાં પણ ચર્ચા થઈ રહી છે.

જોકે, આરબ પક્ષોનું સમર્થન મળવાથી ઇઝરાયેલની પેલેસ્ટાઇન નીતિમાં મોટો ફેરફાર થશે એવું અત્યારે કહી શકાય નહીં. આઇઝેનકોટનો લશ્કરી ભૂતકાળ દેશની સુરક્ષા અને વ્યૂહરચનામાં તેમની ભૂમિકા દર્શાવે છે.

શું નેતન્યાહુ ફરી સત્તામાં આવી શકે?

આઇઝેનકોટ સરકાર રચવામાં નિષ્ફળ જાય તો રાષ્ટ્રપતિ ફરી નેતન્યાહુને તક આપી શકે છે. જો તેઓ પણ બહુમતી સાબિત ન કરી શકે તો ઇઝરાયેલમાં ફરી ચૂંટણી યોજવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. ત્યાં સુધી નેતન્યાહુ કાર્યકારી વડાપ્રધાન તરીકે ચાલુ રહેશે.

હાલ ઇઝરાયેલના રાજકારણમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું આઇઝેનકોટ વિરોધી પક્ષો અને જમણેરી નેતાઓ વચ્ચે સમજૂતી કરાવી શકશે? 42 દિવસની સમયમર્યાદામાં તેઓ બહુમતી એકત્ર કરી શકશે કે નહીં તેના પર દેશની નવી સરકારનું ભવિષ્ય નિર્ભર છે. બીજી તરફ, નેતન્યાહુ પાસે પણ સત્તામાં ટકી રહેવા માટે રાજકીય વિકલ્પો ખુલ્લા છે.