Al Qaeda CIA Connections: અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક શહેરમાં આવેલી 522 એટલાન્ટિક એવન્યુની ચાર માળની ઇમારત એક સમયે વૈશ્વિક જિહાદી નેટવર્કનું મહત્ત્વનું કેન્દ્ર હતી. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરથી લગભગ પાંચ કિલોમીટર દૂર અને મેટ્રોથી 15 મિનિટના અંતરે આવેલી આ ઇમારત અલ-ફારૂક મસ્જિદની બાજુમાં છે. એક સમયે અહીં માત્ર એક મેજ, ફોન અને ફેક્સ મશીન ધરાવતી નાની કચેરી હતી. પાછળથી આ જ સ્થળ અલ-કાયદા સાથે જોડાયેલા નેટવર્કનું કેન્દ્ર બન્યું હતું.

આ વિસ્તારને અગાઉ ‘લિટલ સીરિયા’ તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. સમય જતાં અહીં નવા સ્થળાંતરિત પરિવારો આવ્યા. જાહેરાત અને શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં કામ કરતા ઊંચી આવક ધરાવતા લોકોએ જૂનાં મકાનો ખરીદીને તેનું આધુનિકીકરણ કરાવ્યું. વિસ્તારની જૂની ઓળખ બદલાઈ ગઈ, પરંતુ અલ-ફારૂક મસ્જિદની બાજુમાં આવેલી આ ઇમારત આજે પણ તેના ભૂતકાળની યાદ અપાવે છે.

આ ઇમારતનો ઇતિહાસ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે, કારણ કે અમેરિકામાં સેનેટર તરીકે ચૂંટાયેલા અબ્દુલરહમાન મોહમ્મદ અલ-સૈયદના ચૂંટણી અભિયાન દરમિયાન તેમના પરિવારના કથિત આતંકવાદી સંગઠનો સાથેના સંબંધો અંગે આક્ષેપો થયા હતા. આ વિવાદે અલ-કાયદાના પ્રારંભિક નેટવર્ક, અમેરિકામાં તેની પ્રવૃત્તિઓ અને CIAની ભૂમિકા અંગેના જૂના સવાલોને ફરી સામે લાવ્યા છે.

અલ-સૈયદની માતા અને IARA સાથેના સંબંધો

ઇજિપ્તના સ્થળાંતરિત પરિવારમાં જન્મેલા અલ-સૈયદ પર અલ-કાયદા અને મુસ્લિમ બ્રધરહૂડ સાથે સંબંધો હોવાના આક્ષેપો થયા હતા. તેમના વિરોધીઓએ તેમની માતા ફત્તેન અલકોમીના ઇસ્લામિક અમેરિકન રિલીફ એજન્સી (IARA) સાથેના સંબંધોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

સંઘીય સરકારી વકીલોએ એવા 13 દસ્તાવેજોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેના પર અલકોમીની સહી હતી. તેમણે IARA વતી ફોન પણ કર્યા હતા. અમેરિકાએ પાછળથી આ સંગઠનને અલ-કાયદા સહિતનાં આતંકવાદી સંગઠનો માટે નાણાકીય અને વ્યવસ્થાકીય મદદ પૂરી પાડતું માધ્યમ ગણાવ્યું હતું.

જોકે, આક્ષેપો કરનારાઓએ એ વાતનો ઉલ્લેખ કર્યો નહોતો કે અલકોમી લાયકાત ધરાવતાં નર્સ હતાં અને 1999થી 2004 દરમિયાન IARAમાં વહીવટકર્તા તરીકે કામ કરતાં હતાં. સરકારી વકીલોએ તેમને ક્યારેય શંકાસ્પદ ગણાવ્યાં નહોતાં કે આતંકવાદના આરોપમાં તેમની ધરપકડ પણ કરી નહોતી.

અલ-સૈયદના પરિવાર સામેના આક્ષેપો સાબિત થયેલા નથી. પરંતુ આ સમગ્ર ઘટનાએ એક મોટો સવાલ ઊભો કર્યો છે કે 9/11ના હુમલાઓ પહેલાં અમેરિકામાં જિહાદી સંગઠનોનાં નેટવર્ક કેવી રીતે વિકસ્યાં અને ગુપ્તચર એજન્સીઓ તેમની પ્રવૃત્તિઓથી કેટલી પરિચિત હતી.

અફઘાન જિહાદ અને અમેરિકામાં જિહાદી નેટવર્કનો વિકાસ

અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયેત સંઘના હસ્તક્ષેપ પહેલાં જ જિહાદી સંગઠનોના કેટલાક મહત્ત્વના નેતાઓ અમેરિકા આવવા લાગ્યા હતા. તેમાં પેલેસ્ટિનિયન વિચારક અબ્દુલ્લા આઝમ, ઇજિપ્તના મુસ્લિમ બ્રધરહૂડના નેતાઓ તૈસ અલ-જુમાયલી અને સાઉદ અલ-ફુનૈસાન તથા યુવાન સાઉદી નાગરિક ઓસામા બિન લાદેનનો સમાવેશ થતો હતો.

આ લોકો મુસ્લિમ આરબ યુથ એસોસિયેશનની પરિષદોમાં ભાગ લેવા અમેરિકા આવતા હતા. આઝમે 1988માં સિએટલમાં યોજાયેલી એક પરિષદમાં અફઘાનિસ્તાનના જિહાદને વૈશ્વિક સંઘર્ષની શરૂઆત તરીકે રજૂ કર્યો હતો. તેમણે લોકોને પાકિસ્તાનના વિઝા મેળવવા અને જરૂર પડે તો અન્ય રસ્તે અફઘાનિસ્તાન પહોંચવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

વિદ્વાન થોમસ હેગહામરના સંશોધન મુજબ, આઝમ 1982થી ઇસ્લામાબાદમાં રહેતા હતા. તેમના પર અલ્જીરિયા, લિબિયા, ઇજિપ્ત, સીરિયા અને ઇરાક જવા પર પ્રતિબંધ હતો, છતાં તેઓ 1988 સુધી દર વર્ષે અમેરિકા જતા રહ્યા હતા. આ જ વર્ષે પેશાવરમાં તેમની હત્યા થઈ હતી.

અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાજદ્વારી માઇકલ સ્પ્રિંગમેને આક્ષેપ કર્યો હતો કે સાઉદી અરેબિયામાં CIAના અધિકારીઓએ જિહાદીઓને વિઝા આપવા માટે તેમના પર દબાણ કર્યું હતું. તેમના જણાવ્યા મુજબ, આ દબાણનો વિરોધ કરવાને કારણે તેમને નોકરી ગુમાવવી પડી હતી.

ન્યૂયોર્કની કચેરીથી પેશાવર સુધી નાણાંનું નેટવર્ક

અબ્દુલ્લા આઝમના સમર્થકો દ્વારા અલ-ફારૂક મસ્જિદ અને મક્તબ અલ-ખિદમાત નામના સંગઠન મારફતે નાણાં એકત્ર કરવામાં આવતાં હતાં. આ સંગઠન પેશાવર સુધી આરબ જિહાદીઓને પહોંચાડવામાં મદદ કરતું હતું.

જિહાદી અબ્દુલ્લા અનસના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકામાં તેમની 32થી વધુ શાખાઓ હતી. ફિનિક્સ, બોસ્ટન, શિકાગો, ટક્સન, મિનેસોટા અને વોશિંગ્ટન DCમાં પણ તેમનું નેટવર્ક હતું. જોકે, સૌથી મહત્ત્વનું કેન્દ્ર ન્યૂયોર્કમાં હતું.

આ કેન્દ્રનું નામ અલ-કિફાહ હતું. સત્તાવાર રીતે તે શરણાર્થીઓની મદદ માટે કામ કરતું હતું, પરંતુ આઝમના સમર્થકો અને તેમના વિચારોને અનુસરનારા લોકો માટે તેનું જિહાદી પ્રવૃત્તિઓ સાથેનું જોડાણ અજાણ્યું નહોતું. આઝમે સમર્થકોને અલ-ફારૂક મસ્જિદ અને મક્તબના નામે ચેક મોકલવા કહ્યું હતું.

CIA અને મુસ્લિમ બ્રધરહૂડ વચ્ચેના જૂના સંબંધો

બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અમેરિકા અને બ્રિટનની ગુપ્તચર એજન્સીઓએ ઇસ્લામિક સંગઠનોને સામ્યવાદ સામેના સંભવિત સહયોગી તરીકે જોવાનું શરૂ કર્યું હતું. ઇતિહાસકારો અને પત્રકારોના સંશોધન મુજબ, આ સમયગાળામાં ભૂતપૂર્વ નાઝી અધિકારીઓનો પણ ગુપ્તચર પ્રવૃત્તિઓમાં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

અમેરિકાએ મુસ્લિમ બ્રધરહૂડ સાથે સંબંધો વધારવાના પ્રયાસો પણ કર્યા હતા. 1948માં તેના વિચારક સૈયદ કુતુબને અમેરિકામાં અભ્યાસ માટે ફેલોશિપ આપવામાં આવી હતી. પાછળથી તેમનું પુસ્તક ‘માઇલસ્ટોન્સ’ આધુનિક જિહાદી વિચારધારાનાં મહત્ત્વનાં પુસ્તકોમાં સામેલ થયું.

1953માં મુસ્લિમ બ્રધરહૂડ સાથે જોડાયેલા સઈદ રમઝાન સામ્યવાદ વિરોધી ઇસ્લામિક પ્રતિનિધિમંડળ સાથે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડ્વાઇટ આઇઝનહાવરને મળ્યા હતા. ત્યારબાદ તેમને જર્મનીમાં આશ્રય મળ્યો હતો. તેઓ યુરોપમાં મુસ્લિમ બ્રધરહૂડની પ્રવૃત્તિઓ અને મધ્ય પૂર્વના દાતાઓ વચ્ચે મહત્ત્વની કડી બન્યા હતા.

1993ના વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર હુમલા અને 9/11ના સવાલો

1993માં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પર બોમ્બ હુમલો થયો ત્યારે બ્રુકલિનમાં ચાલતું જિહાદી કેન્દ્ર તપાસના ઘેરામાં આવ્યું હતું. આ કેન્દ્ર સાથે જોડાયેલા કેટલાક લોકો હુમલામાં સામેલ હતા. ઇજિપ્તના ધર્મગુરુ શેખ અબ્દેલ રહમાનને અમેરિકાના ત્રણ વિઝા આપવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે તેમના પર ઇજિપ્તમાં આતંકવાદને સમર્થન આપવાના આરોપ હતા. તેમણે હુમલાખોરોને પ્રેરિત કર્યા હોવાનો આરોપ પણ હતો.

હુમલા બાદ બ્રુકલિન કેન્દ્ર બંધ થયું, પરંતુ તેના નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા કેટલાક લોકો અન્ય સંગઠનો મારફતે પ્રવૃત્તિઓ કરતા રહ્યા. અલ-હાજે ઓસામા બિન લાદેન સાથે સુદાન જવાનું પસંદ કર્યું અને IARAના વિકાસમાં ભૂમિકા ભજવી.

સપ્ટેમ્બર 1998ના CIAના એક નોંધપત્રમાં જિયાદ ખલીલનો ઉલ્લેખ હતો. તે IARA સાથે જોડાયેલો હતો અને પાછળથી તેના પર બિન લાદેનને સેટેલાઇટ ફોન સહિતનાં સાધનો પૂરા પાડવાનો આરોપ મૂકાયો હતો. આ સાધનોનો ઉપયોગ પૂર્વ આફ્રિકામાં અમેરિકાનાં રાજદ્વારી મિશનો પર બોમ્બ હુમલાઓના આયોજનમાં થયો હોવાનું જણાવાયું હતું.

CIAના દસ્તાવેજોમાં વદીહ અલ-હાજેનો પણ ઉલ્લેખ છે. તેણે વર્ષો સુધી બ્રુકલિન કેન્દ્ર ચલાવ્યું હતું અને પાછળથી પૂર્વ આફ્રિકાના બોમ્બ વિસ્ફોટો સાથે તેનું નામ જોડાયું હતું. આ માહિતીથી એ સવાલ ઊભો થાય છે કે અમેરિકાની એજન્સીઓને આ નેટવર્કની જાણકારી હોવા છતાં તેને રોકવા માટે પૂરતા પગલાં કેમ લેવામાં ન આવ્યા.

પરિવારના આક્ષેપો અને જવાબદારીનો સવાલ

અલ-સૈયદના સસરા ડૉક્ટર તૈયબ જુકાકૂ પણ ઇસ્લામિક સોસાયટી ઑફ નોર્થ અમેરિકા (ISNA)ના દાતાઓમાં સામેલ રહ્યા હતા. 2007માં ISNA પર હમાસને નાણાકીય મદદ કરવાનો આરોપ મૂકાયો હતો, જોકે કેટલાક કાનૂની નિષ્ણાતોએ આ આરોપોને રાજકીય રીતે બદનામ કરવાનો પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો.

અલ-સૈયદની સાવકી બહેન ઇમાન અબ્દેલહાદીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની માતા 1970ના દાયકામાં કાર્યકર હતાં. મુસ્લિમ બ્રધરહૂડમાં અલગ-અલગ વિચારધારાના લોકો સામેલ છે અને તેના તમામ સમર્થકો હિંસક પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલા નથી.

ફત્તેન અલકોમી સામે ખોટું કામ કર્યું હોવાનો કોઈ પુરાવો સામે આવ્યો નથી. તેમ છતાં આ સમગ્ર ઇતિહાસ અમેરિકાની ગુપ્તચર એજન્સીઓની ભૂમિકા અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા કરે છે. અલ-કાયદાનું નેટવર્ક અમેરિકાની ધરતી પર કેવી રીતે વિકસ્યું, તેની પ્રવૃત્તિઓ પર સમયસર રોક કેમ ન લાગી અને 9/11 પહેલાં એજન્સીઓને કેટલી જાણકારી હતી, તે મુદ્દે પારદર્શક જવાબદારી નક્કી કરવાની જરૂરિયાત ફરી ચર્ચામાં આવી છે.