Gadi Eisenkot Challenges: ઇઝરાયેલના રાજકારણમાં મોટો ફેરફાર થવાના સંકેત મળી રહ્યા છે. ઇઝરાયેલી સેનાના ભૂતપૂર્વ વડા ગાદી આઈઝનકોટએ લાંબા સમયથી સત્તામાં રહેલા બેન્જામિન નેતન્યાહુ સામે પડકાર ઊભો કર્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ઇસાક હર્ઝોગે તેમને નવી સરકાર રચવા માટે આમંત્રણ આપ્યું છે. 120 સભ્યોની ઇઝરાયેલી સંસદમાં સરકાર બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછા 61 સાંસદોનું સમર્થન જરૂરી છે. આઈઝનકોટને છ રાજકીય પક્ષોના કુલ 67 સાંસદોનું સમર્થન મળ્યું હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.

આઈઝનકોટ પાસે સરકાર રચવા માટે 28 દિવસનો સમય છે. જરૂર પડ્યે તેમને વધુ 14 દિવસનું વિસ્તરણ મળી શકે છે. જોકે, સરકાર રચવી અને તેને સ્થિર રાખવી તેમના માટે સરળ નહીં હોય. ગઠબંધનના મતભેદો, ઈરાન સાથેનો સંઘર્ષ, ગાઝાની સ્થિતિ અને નેતન્યાહુનો રાજકીય અનુભવ તેમના માટે મોટા પડકાર બની શકે છે.

સેનાના વડાથી રાજકારણ સુધીની સફર

ગાદી આઈઝનકોટ ઇઝરાયેલી સેનાના ભૂતપૂર્વ કમાન્ડર છે. તેમણે 2022માં રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો હતો અને નેશનલ યુનિટી પાર્ટીમાંથી સંસદસભ્ય બન્યા હતા. જોકે, વૈચારિક મતભેદોને કારણે તેમણે આ પક્ષ છોડી દીધો હતો. ગયા વર્ષે તેમણે વિપક્ષના અન્ય નેતાઓથી અલગ થઈને પોતાની મધ્યમમાર્ગી પાર્ટી ‘યાશર’ની સ્થાપના કરી હતી. હિબ્રુ ભાષામાં યાશરનો અર્થ ‘સીધું’ અથવા ‘પ્રામાણિક’ થાય છે.

7 ઑક્ટોબર 2023ના રોજ હમાસના હુમલા બાદ આઈઝનકોટ નેતન્યાહુની વૉર કેબિનેટમાં જોડાયા હતા. જોકે, સમય જતાં તેઓ નેતન્યાહુના ટીકાકાર બની ગયા. ગાઝા યુદ્ધમાં તેમણે પોતાનો પુત્ર અને બે ભત્રીજાઓ ગુમાવ્યા છે. ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન તેમણે પોતાની સૈન્ય અને સુરક્ષા ક્ષેત્રની પૃષ્ઠભૂમિને મહત્ત્વ આપ્યું હતું.

1. ગઠબંધન સરકાર ચલાવવાનો પડકાર

ચૂંટણીમાં નેતન્યાહુની દક્ષિણપંથી લિકુડ પાર્ટી અને તેના કટ્ટર દક્ષિણપંથી તથા રૂઢિચુસ્ત યહૂદી સાથી પક્ષોને કુલ 53 બેઠકો મળી છે. બીજી તરફ, આઈઝનકોટની યાશર પાર્ટી અને અન્ય ત્રણ યહૂદી વિપક્ષી પક્ષોને મળીને 48 બેઠકો મળી છે.

સરકાર બનાવવા માટે આઈઝનકોટને આરબ રાજકીય પક્ષોના સમર્થનની જરૂર પડશે. આ પક્ષોનું સમર્થન મળવાથી સંસદમાં જરૂરી સંખ્યા સુધી પહોંચવું શક્ય બની શકે છે. જોકે, આરબ પક્ષોની નીતિઓ અને માગણીઓ ગઠબંધનના અન્ય સાથી પક્ષો સાથે અથડાઈ શકે છે. રાજકારણમાં નવા હોવાને કારણે આઈઝનકોટ માટે તમામ પક્ષોને સાથે રાખવા મોટો પડકાર રહેશે.

2. ઈરાન સાથેના સંઘર્ષમાં સુરક્ષાની ચિંતા

નેતન્યાહુ લાંબા સમયથી ઈરાનને ઇઝરાયલ માટે સૌથી મોટો સુરક્ષા ખતરો ગણાવતા આવ્યા છે. 28 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ ઇઝરાયલ અને અમેરિકાએ સાથે મળીને ઈરાન પર હુમલા કર્યા હતા. ત્યારબાદ મધ્ય-પૂર્વમાં તણાવ વધ્યો છે અને સમગ્ર વિસ્તારમાં સુરક્ષાની ચિંતા ઊભી થઈ છે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હજુ સુધી કોઈ સમજૂતી થઈ નથી. આવી સ્થિતિમાં ઈરાન સાથેના સંઘર્ષનો સામનો કરવો અને ઇઝરાયલની સુરક્ષા જાળવવી આઈઝનકોટ માટે મહત્ત્વનો મુદ્દો રહેશે.

3. અમેરિકાની મિડટર્મ ચૂંટણીની અસર

અમેરિકામાં યોજાયેલી મિડટર્મ ચૂંટણીમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટીએ કોંગ્રેસનાં બંને ગૃહોમાં બહુમતી ગુમાવી છે. આ પરિણામને ઈરાન યુદ્ધ સહિતના મુદ્દાઓ સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહ્યું છે.

ઈરાન વારંવાર કહી રહ્યું છે કે અમેરિકા ઇઝરાયલના હિત માટે તેની સામે યુદ્ધ કરી રહ્યું છે અને તેનો આર્થિક બોજ અમેરિકાના નાગરિકો પર પડી રહ્યો છે. જો ચૂંટણી પછી ટ્રમ્પ સરકાર ઈરાન અંગેની નીતિમાં ફેરફાર કરે, તો તેની અસર ઇઝરાયલની સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ પર પડી શકે છે.

4. નેતન્યાહુનો રાજકીય અનુભવ

નેતન્યાહુ ઇઝરાયલના રાજકારણમાં લાંબા સમયથી સક્રિય છે અને છેલ્લા લગભગ ત્રણ દાયકામાં મોટા ભાગના સમયગાળા દરમિયાન વડાપ્રધાન રહ્યા છે. તેમના પર ભ્રષ્ટાચારના આરોપો લાગ્યા છે, જેને તેઓ નકારે છે. 7 ઑક્ટોબર 2023ના હુમલાનો સામનો કરવાની તેમની રીત અને ન્યાયતંત્રમાં ફેરફાર કરવાની યોજનાની પણ ટીકા થઈ હતી.

રાષ્ટ્રપતિ હર્ઝોગે આઈઝનકોટને સરકાર રચવાનું આમંત્રણ આપ્યું તેના એક કલાક પહેલાં જ નેતન્યાહુએ આરબ પક્ષોના સમર્થનથી બનનારી સરકાર સામે ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે આવી સરકાર ઇઝરાયલને અંદરથી વિભાજિત કરી શકે છે. એટલે સરકાર રચાય તે પહેલાં જ નેતન્યાહુએ સંભવિત ગઠબંધન સામે રાજકીય અભિયાન શરૂ કરી દીધું છે.

5. દુનિયાના દેશો સાથે સંબંધો સુધારવા

7 ઑક્ટોબર 2023ના હમાસ હુમલા બાદ ઇઝરાયલે ગાઝામાં મોટું સૈન્ય અભિયાન ચલાવ્યું હતું. આ કાર્યવાહીમાં હજારો પેલેસ્ટિનિયનોનાં મોત થયાં હતાં. ઇઝરાયલની સૈન્ય કાર્યવાહીની અનેક દેશોએ ટીકા કરી હતી, જેના કારણે કેટલાક દેશો સાથેના સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો હતો.

આઈઝનકોટ જો સરકાર બનાવે તો તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઇઝરાયલની છબી અને સંબંધો સુધારવા પડશે. પરંતુ આ માટે લેવામાં આવતા કેટલાક નિર્ણયો દક્ષિણપંથી સાથી પક્ષોને પસંદ ન પણ આવે.

6. આરબ પક્ષોની માગણીઓ પૂરી કરવી

આઈઝનકોટને સમર્થન આપનારા આરબ પક્ષો પોતાના સમુદાયના પ્રશ્નોને પ્રાથમિકતા આપી શકે છે. તેમની માગણીઓમાં આરબ વિસ્તારોમાં મકાન બાંધકામની મંજૂરી સરળ બનાવવી, સુરક્ષા વધારવી અને સ્થાનિક સુવિધાઓ માટે વધુ બજેટ ફાળવવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

પરંતુ ઈરાન અને લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ સાથેના સંઘર્ષ વચ્ચે નવી યોજનાઓ માટે બજેટ ફાળવવું સરકાર માટે મુશ્કેલ બની શકે છે.

7. ગાઝા અંગેની નીતિમાં મતભેદ

પેલેસ્ટાઇન, ગાઝા, વેસ્ટ બેન્ક અને હમાસ અંગે આઈઝનકોટનું વલણ નેતન્યાહુથી બહુ અલગ હોવાનું જણાતું નથી. જોકે, આરબ પક્ષો ગાઝામાં ઇઝરાયલનું સૈન્ય અભિયાન અટકાવવાની માગ કરી શકે છે.

જો આઈઝનકોટ ગાઝા અંગે કોઈ રાહત આપતો નિર્ણય લે તો તેમના દક્ષિણપંથી સાથી પક્ષો નારાજ થઈ શકે છે. બીજી તરફ, આરબ પક્ષોની માગણીઓ અવગણવાથી ગઠબંધનનું સમર્થન જોખમમાં આવી શકે છે.

8. અતિ રૂઢિચુસ્ત યહૂદીઓની સૈન્ય ભરતીનો વિવાદ

ઇઝરાયલમાં અતિ રૂઢિચુસ્ત યહૂદી સમુદાયના લોકોને ફરજિયાત સૈન્ય સેવામાંથી મુક્તિ આપવાના મુદ્દે લાંબા સમયથી વિવાદ છે. આઈઝનકોટનું માનવું છે કે દેશની સુરક્ષા માટે દરેક વર્ગના લોકોએ સેનામાં યોગદાન આપવું જોઈએ. જ્યારે અતિ રૂઢિચુસ્ત પક્ષો પોતાના સમુદાયને ભરતીમાંથી મુક્તિ આપવાની માગ પર અડગ છે.

આ મુદ્દે યરુશલેમ અને તેલ અવીવ વચ્ચે આવેલા મોડીઇન શહેરમાં પણ તણાવ જોવા મળ્યો હતો. એક હારેદી યુવાને ફરજિયાત સૈન્ય સેવામાં હાજર થવાનો ઇનકાર કરતાં લશ્કરી પોલીસ તેની ધરપકડ કરવા પહોંચી હતી. ત્યારબાદ સેંકડો અતિ રૂઢિચુસ્ત યહૂદીઓએ વિરોધ કર્યો હતો. પ્રદર્શનકારીઓએ સુરક્ષા દળો સામે ઉગ્ર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.

નવી સરકારનું ભવિષ્ય ગઠબંધન પર નિર્ભર

ગાદી આઈઝનકોટ સામે સૌથી મોટો પડકાર અલગ-અલગ વિચારધારા ધરાવતા પક્ષોને એક મંચ પર રાખવાનો છે. ઈરાન, ગાઝા, આરબ નાગરિકોના અધિકારો અને ફરજિયાત સૈન્ય ભરતી જેવા મુદ્દાઓ પર ગઠબંધનમાં મતભેદ ઊભા થઈ શકે છે. બીજી તરફ, નેતન્યાહુ પણ સંભવિત સરકારને મુશ્કેલીમાં મૂકવાના પ્રયાસો કરી શકે છે.

આઈઝનકોટને સરકાર રચવા માટે મળેલા 28 દિવસમાં આ તમામ રાજકીય સમીકરણોનો ઉકેલ શોધવો પડશે. તેમનું આગામી પગલું માત્ર ઇઝરાયલની સત્તાનું સમીકરણ જ નહીં, પરંતુ મધ્ય-પૂર્વની રાજનીતિને પણ અસર કરી શકે છે.