Adani Forest Land Diversion: મહારાષ્ટ્ર સરકારે અદાણી સમૂહની બે અલગ-અલગ કંપનીઓના મહત્વપૂર્ણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ માટે કુલ આશરે 83,700 ચોરસ ફૂટ જંગલ જમીનને બિન-જંગલ ઉપયોગ માટે ડાયવર્ટ કરવાની મંજૂરી આપી છે. આ નિર્ણય બાદ રાયગઢ અને અમરાવતી જિલ્લામાં અમલમાં આવનારા પ્રોજેક્ટ્સને આગળ વધારવાનો માર્ગ વધુ સરળ બન્યો છે. રાજ્યના વન વિભાગ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા બે અલગ સરકારી આદેશોમાં આ મંજૂરી અંગેની માહિતી આપવામાં આવી છે. બંને પ્રોજેક્ટ્સમાં અનામત જંગલ જમીન ઉપરાંત એક પ્રોજેક્ટમાં મેન્ગ્રોવ જંગલ વિસ્તારનો પણ સમાવેશ થાય છે.
વન વિભાગે બે અલગ સરકારી આદેશ જાહેર કર્યા
રાજ્યના વન વિભાગે 10 ઓગસ્ટના રોજ બે અલગ-અલગ સરકારી આદેશ જાહેર કર્યા હતા. આ આદેશો હેઠળ અદાણી સિમેન્ટેશન લિમિટેડ અને અદાણી ટોટલ ગેસ લિમિટેડને તેમની યોજનાઓ માટે જંગલ જમીનના ઉપયોગમાં ફેરફાર કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ મંજૂરીનો અર્થ એ છે કે નિર્ધારિત વિસ્તારનો ઉપયોગ હવે સંબંધિત ઔદ્યોગિક અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ માટે થઈ શકશે, પરંતુ તે માટે સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી શરતોનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે.
રાયગઢ જિલ્લામાં સૌથી મોટું જમીન ડાયવર્ઝન
બંને પ્રોજેક્ટ્સમાં સૌથી મોટું જમીન ડાયવર્ઝન રાયગઢ જિલ્લાના અલીબાગ તાલુકામાં કરવામાં આવ્યું છે. અહીં કુલ 0.6497 હેક્ટર, એટલે કે આશરે 69,933 ચોરસ ફૂટ જમીનને બિન-જંગલ ઉપયોગ માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ વિસ્તાર શહાપુર અને શાહબાઝ ગામોની હદમાં આવે છે. મહત્વની બાબત એ છે કે આ જમીનમાં અનામત જંગલ ઉપરાંત નાળા મેન્ગ્રોવ જંગલ અને ક્રીક મેન્ગ્રોવ જંગલ વિસ્તારનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેના કારણે આ નિર્ણય પર પર્યાવરણ સંબંધિત ચર્ચા થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
સિમેન્ટ બલ્ક ટર્મિનલ માટે થશે ઉપયોગ
સરકાર દ્વારા મંજૂર કરાયેલી આ જમીનનો ઉપયોગ અદાણી સિમેન્ટેશન લિમિટેડ તેના રાયગઢ સિમેન્ટ બલ્ક ટર્મિનલ પ્રોજેક્ટ માટે કરશે. પ્રોજેક્ટ હેઠળ જહાજોના રોકાણ માટે બર્થિંગ જેટીનું નિર્માણ, બેકઅપ સુવિધાઓ સાથેનો કન્વેયર કોરિડોર અને પ્રોજેક્ટ સુધી પહોંચવા માટેનો માર્ગ વિકસાવવામાં આવશે. આ સુવિધાઓ દ્વારા સિમેન્ટના પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ વ્યવસ્થાને વધુ સુગમ બનાવવાનો હેતુ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
પરવાનગી સાથે અનેક મહત્વપૂર્ણ શરતો પણ લાગુ
રાજ્ય સરકારે આ મંજૂરી કોઈપણ શરત વિના આપી નથી. સરકારી આદેશમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે સંબંધિત કંપનીએ વન વિભાગના અધિકારીઓને ડાયવર્ટ કરાયેલી જમીનમાં કોઈપણ સમયે અવરોધ વિના પ્રવેશની સુવિધા આપવી પડશે. ઉપરાંત, વન અધિકારીઓ તેમની ફરજ બજાવી શકે તે માટે જરૂરી તમામ સહયોગ આપવાનો રહેશે. જો કંપની દ્વારા અધિકારીઓની કામગીરીમાં અવરોધ ઉભો કરવામાં આવશે અથવા તેમની પહોંચ પર કોઈ પ્રકારનો પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે, તો સરકાર આ મંજૂરી પાછી ખેંચવાનો અધિકાર રાખશે.
અમરાવતીમાં ગેસ પાઇપલાઇન માટે અલગ મંજૂરી
બીજા સરકારી આદેશ હેઠળ અમરાવતી જિલ્લામાં 0.1281 હેક્ટર, એટલે કે આશરે 13,788 ચોરસ ફૂટ અનામત અને ચિહ્નિત જંગલ જમીનને ડાયવર્ટ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ મંજૂરી અદાણી ટોટલ ગેસ લિમિટેડને આપવામાં આવી છે. કંપની આ જમીનનો ઉપયોગ ભૂગર્ભ સ્ટીલ પાઇપલાઇન નાખવા માટે કરશે, જેના માધ્યમથી અમરાવતી શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં નૈસર્ગિક ગેસ વિતરણ નેટવર્કને વિસ્તૃત કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ ઘરેલુ, વ્યાવસાયિક અને ઔદ્યોગિક ગ્રાહકો સુધી પાઇપલાઇન મારફતે ગેસ પહોંચાડવાનો છે.
કુલ મળીને લગભગ 0.78 હેક્ટર જમીનનો સમાવેશ
બંને સરકારી આદેશોને જોડીને જોવામાં આવે તો કુલ મળીને લગભગ 0.78 હેક્ટર, એટલે કે આશરે 83,700 ચોરસ ફૂટ જંગલ જમીનને બિન-જંગલ ઉપયોગ માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે. તેમાં રાયગઢ પ્રોજેક્ટ માટે મેન્ગ્રોવ અને અનામત જંગલ વિસ્તારનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે અમરાવતી પ્રોજેક્ટ માટે અનામત તથા ચિહ્નિત જંગલ જમીન ફાળવવામાં આવી છે. બંને પ્રોજેક્ટ્સનો હેતુ અલગ-અલગ પ્રકારની ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુવિધાઓ વિકસાવવાનો છે.
વળતરરૂપ વનીકરણ અંગે વિગતવાર માહિતી ઉપલબ્ધ નથી
સરકારી આદેશોમાં જંગલ જમીનના ડાયવર્ઝન સાથે જોડાયેલી કેટલીક શરતોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ વળતરરૂપ વનીકરણ માટે કયા પગલાં લેવામાં આવશે અથવા તેની અમલવારી કેવી રીતે થશે તેની વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી નથી. સામાન્ય રીતે આવા પ્રોજેક્ટ્સમાં પર્યાવરણ સંબંધિત નિયમો હેઠળ વળતરરૂપ વનીકરણ, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને અન્ય નિયમો લાગુ કરવામાં આવતા હોય છે, પરંતુ આ આદેશોમાં તે અંગે વિશેષ વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી.
પ્રોજેક્ટ્સના વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન પર રહેશે નજર
મહારાષ્ટ્ર સરકારના આ નિર્ણયથી બંને પ્રોજેક્ટ્સને જરૂરી વહીવટી મંજૂરી મળી ગઈ છે, જેના કારણે હવે આગળની કામગીરી ઝડપથી આગળ વધી શકે છે. જોકે, મેન્ગ્રોવ અને અનામત જંગલ વિસ્તારના ઉપયોગને લઈને પર્યાવરણ સંરક્ષણ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત થવાની શક્યતા છે. બીજી તરફ, સરકાર દ્વારા લગાવવામાં આવેલી શરતોનું પાલન થાય છે કે નહીં અને પ્રોજેક્ટ્સ દરમિયાન પર્યાવરણ સંબંધિત નિયમોનું યોગ્ય રીતે અમલીકરણ થાય છે કે નહીં, તેના પર પણ આગામી સમયમાં સંબંધિત વિભાગો અને નિષ્ણાતોની નજર રહેશે.
