Bihar Missing Children: બિહારમાં બાળકોની ગુમશુદગી અને માનવ તસ્કરીનો મુદ્દો ફરી ગંભીર ચિંતાનું કારણ બન્યો છે. બિહાર પોલીસ મુખ્યાલયના આંકડાઓ અનુસાર, વર્ષ 2025 દરમિયાન રાજ્યમાં બાળકો ગુમ થવાના કુલ 14,699 કેસ નોંધાયા હતા. એટલે કે દરરોજ સરેરાશ 40 બાળકો ગુમ થયા હતા. આ કેસોમાં લગભગ 8,600 છોકરીઓ હતી. આ આંકડો દર્શાવે છે કે ગુમ થતા બાળકોમાં 60 ટકાથી વધુ હિસ્સો છોકરીઓનો છે, જેના કારણે બાળ સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને માનવ તસ્કરી સામેની કાર્યવાહી અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
2026માં જૂન સુધીમાં 10,577 બાળકો ગુમ
વર્ષ 2026માં પણ સ્થિતિમાં ખાસ ઘટાડો જોવા મળ્યો નથી. જૂન સુધીમાં જ બાળકો ગુમ થવાના 10,577 કેસ નોંધાઈ ચૂક્યા છે, જેમાં આશરે 6,700 છોકરીઓ છે. આ આંકડાઓમાં ફરજિયાત FIR નોંધવાની વ્યવસ્થાનો પણ પ્રભાવ છે. 24 કલાકની અંદર ગુમ થયેલા બાળક અંગે FIR નોંધવી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી હોવાથી પોલીસ રેકોર્ડમાં કેસોની સંખ્યા વધી શકે છે. જોકે, આ સાથે મૂળ પ્રશ્ન એ છે કે આ બાળકો ગુમ થયા પછી તેમની શોધખોળ અને સુરક્ષિત પરત લાવવાની પ્રક્રિયા કેટલી ઝડપી બને છે.
લગ્ન અને નોકરીની લાલચ આપી તસ્કરીના આરોપો
ગરીબ અને આર્થિક રીતે નબળા પરિવારોની કિશોરીઓને ઘણીવાર નોકરી, લગ્ન અથવા ઘરેલુ કામની ઓફર આપીને અન્ય રાજ્યોમાં લઈ જવામાં આવતી હોવાના કેસો સામે આવતા રહ્યા છે. આવી ઘટનાઓમાં બાળકોને કથિત રીતે બંધુઆ મજૂરી, બળજબરીના લગ્ન, જાતીય શોષણ અને ભિક્ષાવૃત્તિ જેવા જોખમોમાં ધકેલવામાં આવી શકે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં શરૂઆતના કલાકોને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. પોલીસ કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં વિલંબ થાય તો બાળકને રાજ્યની બહાર લઈ જવાની અથવા તેની ઓળખ અને સ્થળ છુપાવવાની શક્યતા વધી શકે છે. તેથી FIR નોંધાયા બાદ તાત્કાલિક ટ્રેકિંગ અને આંતરરાજ્ય પોલીસ સંકલન કેટલું અસરકારક છે તે પણ મહત્વનો પ્રશ્ન છે.
મિશન વાત્સલ્યથી બાળકોની શોધ અને પુનર્વસન
બિહાર પોલીસ દ્વારા ટેક્નોલોજી આધારિત વ્યવસ્થાઓ અને કેન્દ્ર સરકારના મિશન વાત્સલ્ય પોર્ટલનો ઉપયોગ ગુમ થયેલા બાળકોને શોધવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. વર્ષ 2025માં કુલ 7,772 બાળકોને શોધી કાઢવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 6,567 છોકરીઓ હતી. 2026માં જૂન સુધીમાં 5,232 બાળકોની પુનઃપ્રાપ્તિ થઈ હોવાનું જણાવાયું છે.
મિશન વાત્સલ્ય પોર્ટલ દ્વારા દેશભરમાં 6,857 બાળકોને શોધવામાં આવ્યા છે અને તેમાંથી 4,273 બાળકોનો તેમના પરિવાર અથવા સંબંધિત લોકો સાથે સફળતાપૂર્વક મેળ બેસાડવામાં આવ્યો છે. લગ્નના નામે અપહરણ અથવા માનવ તસ્કરીની શંકા ધરાવતા કેસોમાં અલગથી વેરિફિકેશન કરવાની પ્રક્રિયા પણ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
ઓપરેશન તલાશ અને સવેરાથી 45 હજાર બાળકોનું પુનર્વસન
બિહારમાં ગુમ થયેલા અને નિરાધાર બાળકોની શોધ માટે ઓપરેશન તલાશ તથા ઓપરેશન સવેરા જેવા વિશેષ અભિયાનો ચલાવવામાં આવ્યા છે. ઉપલબ્ધ આંકડાઓ અનુસાર, 2021થી 2025 વચ્ચે લગભગ 45,000 નિરાધાર, તસ્કરીનો ભોગ બનેલા અને ગુમ થયેલા બાળકોનું પુનર્વસન કરવામાં આવ્યું છે.
આ ઉપરાંત રાજ્યના તમામ પોલીસ મથકોમાં ચાઇલ્ડ કોર્નર બનાવવાની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી રહી છે, જેથી ગુમ થયેલા અથવા મુશ્કેલીમાં રહેલા બાળકો માટે પોલીસ સ્તરે અલગ અને સંવેદનશીલ વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ થઈ શકે.
સરકાર સામે સવાલ: દરરોજ 40 બાળકો ગુમ થવાનું ક્યારે અટકશે?
બાળકોની શોધ અને પુનર્વસન માટેના આંકડા રાહત આપતા હોવા છતાં ગુમશુદગીના સતત વધી રહેલા કેસો સરકાર અને પોલીસ માટે મોટો પડકાર છે. જો 2025માં 14,699 બાળકો ગુમ થયા અને 2026ના માત્ર છ મહિનામાં 10,577 કેસ નોંધાયા, તો બાળ સુરક્ષા માટેની વર્તમાન વ્યવસ્થાની અસરકારકતા અંગે સરકાર શું સ્પષ્ટતા કરશે?
શું દરેક ગુમ થયેલા બાળકના કેસમાં પ્રથમ 24 કલાક દરમિયાન પોલીસની કાર્યવાહીનું મોનિટરિંગ થાય છે? ગરીબ પરિવારોની કિશોરીઓને માનવ તસ્કરીના નેટવર્કથી બચાવવા માટે અન્ય રાજ્યો સાથે સંકલનની વ્યવસ્થા કેટલી મજબૂત છે? લગ્ન અને નોકરીના નામે બાળકોને લઈ જતી ગેંગ સામે અત્યાર સુધી કેટલી કાર્યવાહી થઈ છે?
સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે માત્ર બાળક મળી આવે તે પૂરતું છે કે તેના તસ્કરીના નેટવર્ક સુધી પહોંચીને જવાબદારો સામે કાર્યવાહી પણ થશે? સરકાર માટે બાળ સુરક્ષા માત્ર આંકડાઓ અને અભિયાનોનો વિષય ન રહે, પરંતુ દરેક ગુમ થયેલા બાળકની ઝડપી શોધ, સુરક્ષિત પુનર્વસન અને તસ્કરીના મૂળ નેટવર્ક સામે કડક કાર્યવાહી સુધી પહોંચે તે હવે મુખ્ય જવાબદારી બની છે.
