Subhash Chandra Loan Case: સુભાષ ચંદ્રા સાથે જોડાયેલા આશરે ₹22,000 કરોડના દેવા સામે માત્ર ₹6.5 કરોડના સેટલમેન્ટને લઈને દેશની બેંકિંગ વ્યવસ્થા અને સામાન્ય થાપણદારોના હિત અંગે સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. મયૂર જાની સાથેની વાતચીતમાં પ્રોફેસર અખિલ સ્વામીએ આ સમગ્ર ઘટનાને ‘હેર કટ’ નહીં પરંતુ ‘મુંડન’ ગણાવીને બેંકોના પૈસા વાસ્તવમાં કોના છે તે મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમના મતે બેંકના પૈસા કોઈ ચેરમેન, મેનેજમેન્ટ કે કર્મચારીના વ્યક્તિગત પૈસા નથી, પરંતુ તેમાં મોટો હિસ્સો સામાન્ય નાગરિકો, મધ્યમ વર્ગ અને ગરીબ વર્ગની થાપણોનો હોય છે.
બેંકિંગ વ્યવસ્થામાં થાપણ અને લોનનું ગણિત
અખિલ સ્વામીએ સમજાવ્યું કે બેંક સામાન્ય લોકો પાસેથી થાપણ સ્વીકારે છે અને ત્યારબાદ તે નાણાંનો મોટો હિસ્સો વિવિધ પ્રકારની લોન તરીકે વહેંચે છે. તેમાં ઘર, કાર અને શિક્ષણ જેવી લોન ઉપરાંત ઉદ્યોગોને આપવામાં આવતી ઔદ્યોગિક લોનનો મોટો હિસ્સો હોય છે. ઉદ્યોગોને પ્રોજેક્ટ માટે તેમજ વ્યવસાય ચલાવવા માટે વર્કિંગ કેપિટલ તરીકે પણ બેંકિંગ ફાઇનાન્સ આપવામાં આવે છે.
તેમણે દાવો કર્યો કે આશરે 12 વર્ષ પહેલાં સેવિંગ્સ બેંકના વ્યાજદર લગભગ 3.5 ટકા આસપાસ હતા, જ્યારે હવે તે આશરે 1.75 ટકા સુધી હોવાનું તેઓ જણાવે છે. બીજી તરફ કેટલીક એફડી પર 6થી 7 ટકા સુધી વ્યાજ ચૂકવવું પડે છે, જ્યારે કરન્ટ એકાઉન્ટની થાપણ પર સામાન્ય રીતે વ્યાજ મળતું નથી. તેમના ઉદાહરણ પ્રમાણે બેંકની સરેરાશ ફંડિંગ કોસ્ટ 4 ટકા હોય અને લોન આશરે 9થી 11 ટકાના દરે આપવામાં આવે તો સિદ્ધાંત મુજબ બેંકને સારો સ્પ્રેડ મળવો જોઈએ.
નાના લોનધારકો અને મોટા દેવાદારો વચ્ચેનો તફાવત
અખિલ સ્વામીએ બેંકની વસૂલાત પ્રક્રિયામાં નાના અને મોટા લોનધારકો સાથે થતા કથિત તફાવત પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યો. તેમના કહેવા મુજબ નાના લોનધારક સામે નોટિસ, કાનૂની કાર્યવાહી અને વસૂલાતની પ્રક્રિયા ઝડપથી શરૂ થાય છે, જ્યારે મોટા કોર્પોરેટ દેવાદારોના કેસમાં પ્રક્રિયા અલગ રીતે આગળ વધતી હોવાનું તેઓ માને છે.
તેમણે ખેડૂત આત્મહત્યાઓનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે દેવું અને લોનની વસૂલાતનું દબાણ અનેક વખત ખેડૂતો માટે ગંભીર સમસ્યા બને છે. બીજી તરફ, તેમના મતે ₹500 કરોડ જેવી મોટી લોન લેનારા વ્યક્તિ સામે બેંકોનું વલણ ઘણી વખત નરમ દેખાય છે. તેમણે આ સંદર્ભમાં NCLT દ્વારા મોટા દેવાના કેસોમાં સેટલમેન્ટ થવાની પ્રક્રિયા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા.
₹6.5 કરોડના સેટલમેન્ટ અંગે NCLT પર સવાલ
ચર્ચામાં સૌથી મોટો મુદ્દો ₹22,000 કરોડ જેટલી જવાબદારી સામે ₹6.5 કરોડમાં સમાધાનનો રહ્યો. અખિલ સ્વામીએ એક નિવૃત્ત IRS અધિકારીનો હવાલો આપતાં દાવો કર્યો કે NCLTમાં ટેકનિકલ નિષ્ણાતો અને અન્ય સભ્યોના મત વચ્ચે મતભેદ થઈ શકે છે અને અંતે બહુમતીના આધારે નિર્ણય લેવાય છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે ટેકનિકલ સભ્યોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હોવા છતાં બહુમતીના નિર્ણયથી સેટલમેન્ટ મંજૂર થયું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો.
આ દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ વાતચીતમાં રજૂ કરવામાં આવી નથી. જોકે આ મુદ્દે મુખ્ય સવાલ એ છે કે આટલી મોટી રકમના દેવા સામે આટલી ઓછી રકમનું સેટલમેન્ટ કયા કાનૂની અને નાણાકીય આધારે સ્વીકારવામાં આવ્યું.
શેરબજાર, LIC અને પેન્શનના નાણાં અંગે ચિંતા
ચર્ચામાં શેરબજાર અંગે પણ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી. અખિલ સ્વામીએ 2024માં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ દ્વારા શેરબજાર અંગે કરવામાં આવેલા એક નિવેદનનો ઉલ્લેખ કરીને દાવો કર્યો કે ત્યારબાદ બજારમાં ઘટાડો થયો છે. તેમના ગણિત પ્રમાણે જો કોઈ રોકાણકારને શેરબજારમાં 12 ટકા ઘટાડો થયો હોય અને એ જ નાણાં એફડીમાં મૂક્યા હોત તો આશરે 12 ટકા વળતર મળવાની શક્યતા હતી. તેથી તેમના મતે કુલ તફાવત 24 ટકા જેટલો બની શકે.
તેમણે LIC, પેન્શન અને સામાન્ય લોકોની બચતના નાણાં શેરબજાર સાથે જોડાયેલા હોવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો. તેમનું કહેવું હતું કે બજારમાં મોટો ઘટાડો થાય તો તેની અસર માત્ર શેરબજારના સીધા રોકાણકારો સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી.
અંબાણી-અદાણી અને કોર્પોરેટ ટકરાવની ચર્ચા
વાતચીત દરમિયાન મુકેશ અંબાણી, ગૌતમ અદાણી અને સુભાષ ચંદ્રા વચ્ચે સંભવિત કોર્પોરેટ ટકરાવ અંગે પણ ચર્ચા થઈ. સુભાષ ચંદ્રા દ્વારા અંબાણી અંગે કરવામાં આવેલા કેટલાક આક્ષેપોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો અને તેમની પાછળ અદાણી તરફથી ટેકો હોવાની અટકળોની પણ વાત થઈ. જોકે આ પ્રકારના દાવાઓ અને અટકળો માટે કોઈ ચોક્કસ પુરાવો વાતચીતમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી.
આ સાથે Jioના ભવિષ્યના IPOનો પણ ઉલ્લેખ થયો અને તેમાં Google, Meta સહિતના આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોના હિતની ચર્ચા કરવામાં આવી. જો કોર્પોરેટ વિવાદ વધે તો તેની અસર બજારની માનસિકતા પર પડી શકે કે નહીં તે અંગે પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો.
મધ્યમ વર્ગની ખરીદશક્તિ ઘટે તો અર્થતંત્ર પર અસર
અખિલ સ્વામીએ આખી ચર્ચાને અંતે સામાન્ય લોકોની ખરીદશક્તિ સાથે જોડીને સમજાવી. તેમના મતે જો નોકરીમાં પગાર ઝડપથી ન વધે, બોન્ડ અને એફડીમાંથી મર્યાદિત વળતર મળે અને શેરબજારમાં પણ રોકાણકારોની સંપત્તિ ઘટે, તો મધ્યમ વર્ગનો ખર્ચ ઘટી શકે છે.
મધ્યમ અને નીચલો વર્ગ બજારમાં ખરીદી કરે છે અને મોટા ઉદ્યોગો ઉત્પાદનો તથા સેવાઓ પૂરી પાડે છે. જો સામાન્ય લોકો ખરીદી ઘટાડે તો ઉદ્યોગ, રિયલ એસ્ટેટ, નાના વેપારીઓ અને સેવા ક્ષેત્ર પર પણ તેની અસર પડી શકે છે. આ રીતે નાણાંનું પરિભ્રમણ ધીમું પડે તો સમગ્ર અર્થતંત્ર પર દબાણ ઊભું થઈ શકે છે.
‘હેર કટ નહીં, જનતાનું મુંડન’—અંતિમ સવાલ
વાતચીતના અંતે અખિલ સ્વામીએ ફરી ભારપૂર્વક કહ્યું કે મોટા દેવાના સેટલમેન્ટને ‘હેર કટ’ કહેવું યોગ્ય નથી. તેમના મતે જો બેંકને મોટી રકમ પાછી ન મળે તો અંતે નુકસાન થાપણદારો અને સામાન્ય જનતાનું થાય છે. આથી ₹22,000 કરોડ સામે ₹6.5 કરોડના સેટલમેન્ટનો મૂળ આધાર, પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને સામાન્ય થાપણદારોના હિતનું રક્ષણ—આ ત્રણેય મુદ્દે ગંભીર જાહેર ચર્ચા જરૂરી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું.
