Manipur Census Postponed: મણિપુરમાં મંગળવાર, 1 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થનારી જનગણનાની પ્રક્રિયા હવે મુલતવી રાખવામાં આવી છે. મુખ્યમંત્રી વાય. ખેમચંદ સિંહે સોમવારે આ નિર્ણયની જાણકારી આપતા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને ભાજપ અધ્યક્ષ નિતિન નવીનનો આભાર માન્યો હતો. રાજ્યમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી જનગણના પહેલાં રાષ્ટ્રીય નાગરિક રજિસ્ટર (NRC)ની કવાયત કરવાની માંગ સાથે વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલી રહ્યા હતા. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે જનગણના સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય રાજકીય અને વહીવટી બંને દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
મુખ્યમંત્રીએ કેન્દ્રનો આભાર માન્યો, નાગરિક સંગઠનોની ભૂમિકાની પણ કરી પ્રશંસા
મુખ્યમંત્રી ખેમચંદ સિંહે કહ્યું કે કેન્દ્રના નેતાઓ અને અધિકારીઓ સાથે સતત સંવાદ બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે કેન્દ્ર સરકારે મણિપુરના લોકોની આકાંક્ષાઓને ધ્યાનમાં રાખીને જનગણના સ્થગિત કરી છે. મુખ્યમંત્રીએ નાગરિક સમાજ સંગઠનો અને મણિપુરના ભાજપ ધારાસભ્યોની પણ પ્રશંસા કરી અને જણાવ્યું કે તેમની સતત રજૂઆતો તથા કેન્દ્રીય નેતૃત્વ સાથેના સંવાદે નિર્ણય લેવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
મણિપુર હાઇકોર્ટમાં પણ જનગણના મુલતવી રાખવાની પુષ્ટિ
ઇમ્ફાલ સ્થિત મણિપુર હાઇકોર્ટે પણ સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું કે રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને જનગણના કમિશનરના નિર્દેશ બાદ રાજ્ય સરકારે હાઉસ-લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયા સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ડેપ્યુટી સોલિસિટર જનરલ કે. સમરજીતના નિવેદનને ટાંકીને હાઇકોર્ટે જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર 7 જાન્યુઆરીએ જાહેર કરાયેલી અધિસૂચનામાં સુધારો કરીને નવી અધિસૂચના બહાર પાડશે.
7 જાન્યુઆરીની અધિસૂચના અનુસાર જનગણનાનો હાઉસ-લિસ્ટિંગ તબક્કો 1 એપ્રિલથી 30 સપ્ટેમ્બર વચ્ચે હાથ ધરવાનો હતો. હવે મણિપુર સરકારે 1 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થનારી હાઉસ-લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયા આગળ નહીં વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે.
12 ઓક્ટોબર સુધી હાઉસ-લિસ્ટિંગ સ્થગિત રાખવાનો હાઇકોર્ટનો આદેશ
મુખ્ય ન્યાયાધીશ એમ. સુંદર અને જસ્ટિસ એ. ગુનેશ્વર શર્માની ખંડપીઠે મણિપુર સરકારને રાજ્યમાં હાઉસ-લિસ્ટિંગની જનગણના આગામી સુનાવણીની તારીખ, એટલે કે 12 ઓક્ટોબર સુધી સ્થગિત રાખવાનો આદેશ આપ્યો છે. આથી હવે રાજ્યમાં જનગણનાની શરૂઆત ક્યારે થશે અને કેન્દ્ર સરકાર નવી અધિસૂચના ક્યારે બહાર પાડશે તેના પર નજર રહેશે.
છ વર્ષના વિલંબ બાદ મણિપુરની જનગણના વધુ પાછળ ધકેલાઈ
દેશના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ જનગણનાની પ્રક્રિયા અગાઉની સમયસીમા કરતાં લગભગ છ વર્ષના વિલંબ બાદ થઈ રહી છે. આવી સ્થિતિમાં મણિપુરમાં તેને વધુ મુલતવી રાખવાથી 2010-11ની અગાઉની જનગણના અને નવી કવાયત વચ્ચેનો સમયગાળો વધુ લાંબો બની જશે. રાજ્યમાં ચાલી રહેલા વંશીય સંઘર્ષ અને મોટા પાયે થયેલા વિસ્થાપનને કારણે વસ્તી સંબંધિત આંકડા એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા પહેલેથી જ પડકારજનક બની છે.
જનગણના પહેલાં NRCની માંગને લઈને ઇમ્ફાલ ખીણમાં વિરોધ
જનગણના સ્થગિત થાય તે પહેલાં ઇમ્ફાલ ખીણમાં વિરોધ પ્રદર્શનો તેજ બન્યા હતા. વિવિધ સંગઠનોની મુખ્ય માંગ હતી કે પહેલાં NRCની કવાયત હાથ ધરવામાં આવે અને ત્યારબાદ જનગણના કરવામાં આવે. વિરોધકારીઓએ તાલીમ પ્રવૃત્તિઓમાં અવરોધ ઊભો કર્યો હતો અને કેટલાક વિસ્તારોમાં બંધ પણ પાળવામાં આવ્યા હતા.
ગયા અઠવાડિયે નાગરિક સમાજના પ્રતિનિધિમંડળે કેન્દ્રીય મંત્રી કિરણ રિજિજુ, ગૃહ મંત્રાલયના અધિકારીઓ અને ભાજપ અધ્યક્ષ નિતિન નવીન સાથે મુલાકાત કરી હતી. પ્રતિનિધિમંડળે જનગણના પહેલાં NRC કરાવવાની માંગ કરી હતી, જેથી તેમના જણાવ્યા અનુસાર ‘મૂળ ભારતીય નાગરિકો’ની ઓળખ થઈ શકે.
વંશીય હિંસા અને વિસ્થાપનને NRCની માંગ સાથે જોડવામાં આવ્યું
મણિપુરમાં મે 2023થી મેઇતેઇ અને કુકી-જો સમુદાયો વચ્ચે વંશીય સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે. આ દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં લોકો વિસ્થાપિત થયા છે. RTI દ્વારા પ્રાપ્ત આંકડા અનુસાર એપ્રિલ સુધી 43,000થી વધુ વિસ્થાપિત લોકો રાહત શિબિરોમાં રહેતા હતા. આ જ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલાક સંગઠનોનું કહેવું છે કે વર્તમાન વસ્તી અને નાગરિકતાની સ્થિતિ સમજવા માટે NRC જરૂરી છે.
મેઇતેઇ સંગઠનો અને નાગા સમુદાયના એક વર્ગ સહિત કેટલાક જૂથો જનગણના પહેલાં NRCની માંગ કરી રહ્યા છે. કેટલાક મેઇતેઇ સંગઠનોનો આરોપ છે કે રાજ્યમાં મોટી સંખ્યામાં રહેતા કુકી-જો સમુદાયના લોકોમાં મ્યાનમારથી આવેલા એવા લોકો પણ છે જેમની પાસે જરૂરી દસ્તાવેજો નથી. જોકે, આ દાવાઓ રાજકીય અને સામાજિક વિવાદનો વિષય રહ્યા છે.
દેશમાં NRCની કવાયત માત્ર આસામમાં થઈ છે
અત્યાર સુધી દેશમાં NRCની કવાયત માત્ર આસામમાં કરવામાં આવી છે. આસામની અંતિમ અપડેટેડ NRC યાદી 31 ઓગસ્ટ, 2019ના રોજ જાહેર કરવામાં આવી હતી. તેમાં 31,121,004 લોકોને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે 1,906,657 લોકોને યોગ્ય ન ગણવામાં આવ્યા હતા. એટલે કે કુલ વસ્તીના લગભગ 6 ટકા લોકો અંતિમ યાદીમાંથી બહાર રહી ગયા હતા. જોકે, ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલે આ યાદીને સત્તાવાર રીતે અધિસૂચિત કરી નથી.
NRC પ્રક્રિયા આગળ વધી નહીં, ભાજપે પણ પરિણામ સ્વીકાર્યું નહીં
આસામની NRC યાદી જાહેર થયા બાદ પણ પ્રક્રિયા આગળ વધી શકી નથી. ભાજપે એક સમયે NRCને સમર્થન આપ્યું હતું, પરંતુ અંતિમ પરિણામ જાહેર થયા બાદ પાર્ટીએ તેને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. ભાજપનું કહેવું હતું કે શંકાસ્પદ રીતોથી અનેક અનિચ્છનીય અને અજાણ્યા લોકોનાં નામ યાદીમાં સામેલ થઈ ગયા હતા.
મણિપુરમાં હવે જનગણના સ્થગિત થવાથી NRCની માંગને વધુ રાજકીય મહત્વ મળ્યું છે. બીજી તરફ, રાજ્યમાં ચાલી રહેલી વંશીય હિંસા, વિસ્થાપન અને નાગરિકતાને લઈને ઊભા થયેલા સવાલો વચ્ચે કેન્દ્ર તથા રાજ્ય સરકાર આગામી પગલું શું ભરે છે તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. 12 ઓક્ટોબરની હાઇકોર્ટની સુનાવણી અને કેન્દ્રની નવી અધિસૂચના બાદ મણિપુરમાં જનગણનાની પ્રક્રિયા અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થવાની શક્યતા છે.
