Sugar Price Food Inflation: ડાયાબિટીસના સામાન્ય લક્ષણોમાં વધુ તરસ લાગવી, થાક લાગવો અને વજન ઘટવું સામેલ છે. આ જ ઉપમા દેશની અર્થવ્યવસ્થા માટે કરવામાં આવી રહી છે. રૂપિયો અને ગ્રોથ નબળા દેખાઈ રહ્યા છે, મોંઘવારીનો દબાણ છે અને ખાંડ સહિત અનેક ખાદ્ય ચીજોના ભાવ વધી રહ્યા છે. ખાસ કરીને ખાંડના ભાવમાં થયેલા ઉછાળાએ ઇથેનોલ નીતિ, શેરડીનું ઉત્પાદન, સંગ્રહખોરી અને સરકારની નીતિઓ અંગે ચર્ચા તેજ કરી છે.
ખાંડના ભાવમાં મોટો ઉછાળો અને તહેવારો પહેલાં ચિંતા
ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં ખાંડનો ઓલ ઈન્ડિયા એવરેજ ભાવ ₹46.30 પ્રતિ કિલો હતો, જ્યારે 23 ઓગસ્ટે આ ભાવ વધીને લગભગ ₹62.47 પ્રતિ કિલો થયો હતો, એટલે કે આશરે 35%નો વધારો. દેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં ખાંડનો ભાવ ₹70 પ્રતિ કિલોથી પણ વધારે હોવાનું જણાવાયું છે. ગોળ, ખાંડસરી, સાકર અને બુરા જેવી વિકલ્પી વસ્તુઓના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ગોળનો ભાવ ₹80થી ₹90 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચ્યો છે, જ્યારે કેટલીક ખાંડસરી બ્રાન્ડ્સ ₹200થી ₹300 પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાઈ રહી છે.
ઉત્પાદન ઘટ્યું, હવામાન અને ઇથેનોલ ડાયવર્ઝન પર ચર્ચા
ખાંડના ભાવ વધવા પાછળ મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં કમોસમી વરસાદ, ઉત્તર પ્રદેશમાં શેરડીના પાકમાં ફંગલ ડિસીઝ, સંગ્રહખોરી અને ઇથેનોલ માટે શેરડીના ડાયવર્ઝન જેવા અનેક કારણો ગણાવવામાં આવી રહ્યા છે. ઇન્ડિયન સુગર મિલ્સ એસોસિએશનના પ્રમુખ નીરજ શિરગાવકરે કહ્યું છે કે દેશમાં ખાંડની અછત નથી અને ભાવ વધવા પાછળ સંગ્રહખોરી તથા હવામાનને કારણે ઉત્પાદન ઘટવાનું કારણ છે. જોકે ઉપલબ્ધ આંકડા ઇથેનોલ નીતિના પ્રભાવ અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
343 લાખ ટનના અંદાજ સામે 309 લાખ ટન વાસ્તવિક ઉત્પાદન
નવેમ્બર 2025માં ISMAએ દેશમાં 343 લાખ ટન ખાંડ ઉત્પાદનનું અનુમાન કર્યું હતું. તેમાંથી 34 લાખ ટન ઇથેનોલ માટે ડાયવર્ટ થવાનું હતું. પરંતુ વાસ્તવિક ઉત્પાદન 309 લાખ ટન રહ્યું અને તેમાં લગભગ 30 લાખ ટન ઇથેનોલ માટે વપરાયું. પરિણામે ખાંડનો ઉપલબ્ધ જથ્થો લગભગ 279 લાખ ટન રહ્યો, જે જરૂરિયાત કરતાં આશરે 30 લાખ ટન ઓછો હોવાનું રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. ઉપરથી શરૂઆતનો ઓપનિંગ સ્ટોક પણ માત્ર 50 લાખ ટન હતો.
આયાત, સંગ્રહખોરી અને સરકારી નીતિ પર સવાલો
ખાંડના ભાવ વધ્યા પછી સરકારે કાચી ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી આયાતને મંજૂરી આપી છે. જોકે કાચી ખાંડને મિલોમાં રિફાઇન કર્યા પછી બજારમાં પહોંચાડવામાં સમય લાગે છે. બીજી તરફ સરકાર સંગ્રહખોરી અટકાવવા અને જથ્થાબંધ ખરીદી પર નિયંત્રણ મૂકવાના પ્રયાસો કરી રહી છે. સવાલ એ છે કે જો ઉત્પાદન અને શરૂઆતના સ્ટોક અંગે અગાઉથી માહિતી હતી, તો આયાત અથવા અન્ય પગલાં અગાઉથી કેમ લેવામાં ન આવ્યા.
શેરડીના પાક સામે ‘રેડ રોટ’નો ખતરો
કૃષિ નિષ્ણાતો આગામી પાકને લઈને પણ ચિંતિત છે. શેરડીમાં જોવા મળતો ‘રેડ રોટ’ નામનો ફંગલ રોગ ભેજવાળી પરિસ્થિતિમાં ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે અને ઉપજને અસર કરી શકે છે. તેના નિયંત્રણ માટે ‘ટ્રાઇકોડર્મા’ જેવી બાયોલોજિકલ કંટ્રોલ પદ્ધતિને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. સાથે જ નાના ખાંડસરી અને સ્થાનિક શેરડી પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ પર વધતા નિયમનકારી અને ડિજિટલ રિપોર્ટિંગના બોજ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.
ઇથેનોલ માટે અનાજનો વધતો ઉપયોગ
આ ચર્ચાનો સૌથી મોટો મુદ્દો ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે અનાજના વધતા ઉપયોગનો છે. નવેમ્બર 2025થી જુલાઈ 2026 દરમિયાન આશરે 135 લાખ ટન અનાજ ઇથેનોલ ઉત્પાદનમાં વપરાયું હોવાનું જણાવાયું છે. તેમાં 76 લાખ ટન મકાઈ, 46 લાખ ટન FCIનો સરપ્લસ ચોખો અને આશરે 13 લાખ ટન તૂટેલું અથવા બગડેલું અનાજ સામેલ છે. આ ગણતરી પ્રમાણે ઇથેનોલનો મોટો હિસ્સો હવે માત્ર શેરડી પર આધારિત રહ્યો નથી.
FCIના ચોખા અને છૂપી સબસિડીનો મુદ્દો
જુલાઈ 2026માં FCI પાસે લગભગ 66.3 મિલિયન ટન ચોખાનો જથ્થો હતો, જ્યારે બફર નોર્મ્સ આશરે 13.5 મિલિયન ટન હતા. જોકે દેશમાં 29.3% બાળકો સ્ટન્ટેડ અને 31.8% બાળકો અંડરવેઇટ હોવાના આંકડા સામે આ અનાજનો ઉપયોગ માત્ર ઇથેનોલ માટે કરવાનો નિર્ણય ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. FCI દ્વારા ખેડૂતો પાસેથી ખરીદેલા ચોખાની પડતર કિંમત લગભગ ₹4,391 પ્રતિ ક્વિન્ટલ ગણાવવામાં આવે છે, જ્યારે ઇથેનોલ ડિસ્ટિલરીઝને તે ₹2,320થી ₹2,390 પ્રતિ ક્વિન્ટલમાં મળતા હોવાનો દાવો છે. આ તફાવતને કારણે 47%થી વધુ ખર્ચ કરદાતાઓ પર આવતો હોવાનો અને 2025-26 સિઝનમાં છૂપી સબસિડી લગભગ ₹14,900 કરોડ સુધી પહોંચવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે.
મકાઈના ભાવથી ઈંડા, ચિકન અને દૂધ પર અસર
ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે મકાઈનો વધતો ઉપયોગ પશુ અને પોલ્ટ્રી ફીડના ખર્ચને પણ અસર કરી રહ્યો છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં ઈંડાના ભાવમાં 35થી 40% વધારો થયો હોવાનું જણાવાયું છે. ફાર્મમાંથી એક ઈંડું લગભગ ₹7 અને બજારમાં ₹8.50થી ₹9 સુધી પહોંચ્યું છે. અગાઉ પોલ્ટ્રી ફીડમાં મકાઈનો હિસ્સો 65થી 70% હતો, જ્યારે હવે મકાઈનો નોંધપાત્ર હિસ્સો ઇથેનોલ તરફ વળી રહ્યો છે. આથી ચિકન અને દૂધના ભાવ પર પણ દબાણ વધવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
મકાઈની ખેતી વધી, દાળની આયાત પણ વધી
મકાઈનું વાવેતર 2022-23માં 10.74 મિલિયન હેક્ટરથી વધીને 2025-26માં 14.41 મિલિયન હેક્ટર થયું છે. બીજી તરફ દાળની આયાત 2021માં 3.1 મિલિયન ટનથી વધીને 2025માં 7.74 મિલિયન ટન થઈ છે. મકાઈ તરફ જમીન વળવાથી દાળ, સોયાબીન, મિલેટ્સ, રાગી, જુવાર અને મગફળી જેવા પાકો માટે જમીનનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે. મકાઈનો ભાવ પણ ત્રણ વર્ષ પહેલાં આશરે ₹14,000 પ્રતિ ટનથી વધીને લગભગ ₹26,500 થયો છે.
ઇથેનોલના ભાવ અને પાણીના વપરાશનો પ્રશ્ન
સરકાર દ્વારા અલગ-અલગ કાચા માલથી બનેલા ઇથેનોલ માટે અલગ ભાવ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. મકાઈ આધારિત ઇથેનોલ માટે ₹71.86 પ્રતિ લીટર, શેરડીના રસ અથવા સિરપ આધારિત ઇથેનોલ માટે ₹65.61, બગડેલા અનાજ માટે ₹64 અને FCI ચોખા આધારિત ઇથેનોલ માટે ₹60.32 પ્રતિ લીટરનો દર દર્શાવવામાં આવ્યો છે. પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ પણ ચિંતા છે. મકાઈ અને શેરડીમાંથી એક લીટર ઇથેનોલ બનાવવા આશરે 3,750થી 3,850 લીટર પાણી, જ્યારે ચોખામાંથી એક લીટર ઇથેનોલ બનાવવા આશરે 9,860 લીટર પાણીની જરૂર પડતી હોવાનું જણાવાયું છે.
E20 પછી ગ્રાહકના ખર્ચ અને વાહનો અંગે સવાલો
ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ વધારવાના નિર્ણયથી પેટ્રોલના ગ્રાહકો પર પણ ચર્ચા ઊભી થઈ છે. પ્રીમિયમ હાઇ-ઓક્ટેન પેટ્રોલનો હિસ્સો માર્ચમાં આશરે 4%થી વધીને 12થી 15% થયો હોવાનું જણાવાયું છે. ઇન્ડિયન ઓઇલનું XP95, ભારત પેટ્રોલિયમનું સ્પીડ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમનું પાવર 95 જેવા પ્રીમિયમ પેટ્રોલમાં પણ 20% સુધી ઇથેનોલ મિશ્રણ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટર્સ કલેક્ટિવના હિસાબ મુજબ એપ્રિલ 2023થી માર્ચ 2026 દરમિયાન પેટ્રોલ વાહનચાલકો પર ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલના કારણે ₹88,234 કરોડનો વધારાનો ખર્ચ આવ્યો હોવાનો દાવો છે.
ઇથેનોલ નીતિથી બચત સામે સામાન્ય ગ્રાહકનો પ્રશ્ન
સરકાર તરફથી ઇથેનોલ મિશ્રણથી ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડવા અને છેલ્લા 10 વર્ષમાં આશરે ₹1,90,000 કરોડનું વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવ્યાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. પરંતુ બીજી તરફ ખાંડ, અનાજ, મકાઈ, ફીડ, ઈંડા, ચિકન અને દૂધના ભાવ પર પડતી અસર અંગે સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. આખરે ચર્ચાનો મૂળ મુદ્દો એ છે કે ઊર્જા આયાત ઘટાડવાની નીતિનો લાભ કેટલો છે અને તેની કિંમત સામાન્ય ગ્રાહક ખાદ્ય મોંઘવારી તથા વધતા ઘરગથ્થુ ખર્ચના સ્વરૂપે કેટલી ચૂકવી રહ્યો છે.
