Mohammad Deepak Case: દેહરાદૂનના જિમ સંચાલક દીપક કુમાર ઉર્ફે ‘મોહમ્મદ દીપક’ને સુપ્રીમ કોર્ટે મોટી વચગાળાની રાહત આપી છે. જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે તેમના વિરુદ્ધ નોંધાયેલી FIR અંગે આગળની કાર્યવાહી પર હાલમાં રોક લગાવી છે. આ સાથે ઉત્તરાખંડ હાઇકોર્ટના તે આદેશના અમલ પર પણ રોક મૂકવામાં આવી છે, જેમાં દીપકને કેસ સાથે સંબંધિત કોઈ પોસ્ટ કે વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા અથવા તેના વિશે જાહેરમાં વાત કરવાથી રોકવામાં આવ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ સંબંધિત પક્ષોને નોટિસ પાઠવીને ચાર અઠવાડિયામાં જવાબ માંગ્યો છે.
હાઇકોર્ટના આદેશ સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર
દીપક કુમારે ઉત્તરાખંડ હાઇકોર્ટના એ નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો, જેમાં તેમની વિરુદ્ધ નોંધાયેલી FIR રદ કરવાની માંગ ફગાવી દેવામાં આવી હતી. અરજીમાં સોશિયલ મીડિયા પર કોઈપણ પ્રકારની પોસ્ટ કે વીડિયો શેર કરવા પર મૂકવામાં આવેલા પ્રતિબંધને પણ પડકારવામાં આવ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે તમામ પક્ષોને નોટિસ આપવાનો આદેશ કર્યો અને કહ્યું કે આ દરમિયાન વિવાદિત FIR સાથે જોડાયેલી કાર્યવાહી તથા હાઇકોર્ટના આદેશના અમલ પર રોક રહેશે. અદાલતે ઉત્તરાખંડ સરકાર પાસેથી પણ જવાબ માંગ્યો છે.
ગણતંત્ર દિવસની ઘટનાથી શરૂ થયો સમગ્ર વિવાદ
આ મામલો આ વર્ષે ગણતંત્ર દિવસ એટલે કે 26 જાન્યુઆરીના રોજ દેહરાદૂનમાં બનેલી ઘટનાથી જોડાયેલો છે. આરોપ મુજબ કેટલાક બજરંગ દળના કાર્યકર્તાઓએ એક મુસ્લિમ દુકાનદારની દુકાનના નામમાં ‘બાબા’ શબ્દના ઉપયોગ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. આ દરમિયાન જિમ સંચાલક દીપક કુમાર ત્યાં પહોંચ્યા અને દુકાનદારના પક્ષમાં ઊભા રહ્યા હતા. ભીડ દ્વારા તેમનું નામ પૂછવામાં આવતાં તેમણે પોતાનું નામ ‘મોહમ્મદ દીપક’ હોવાનું જણાવ્યું હતું. આ સમગ્ર વાતચીતનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો હતો. ત્યારબાદ વિવાદ વધુ ઉગ્ર બન્યો અને દીપક કુમાર સામે પણ FIR નોંધવામાં આવી હતી.
FIR બાદ જિમનો વ્યવસાય ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થયો
દીપક કુમારના જણાવ્યા અનુસાર ઘટનાની અસર માત્ર કાનૂની કાર્યવાહી સુધી મર્યાદિત રહી નહોતી. તેમના જિમના સભ્યોની સંખ્યા લગભગ 150થી ઘટીને માત્ર 15 રહી ગઈ હતી. આ કારણે તેમની આવકમાં મોટો ઘટાડો થયો અને જિમનું ભાડું ચૂકવવું પણ મુશ્કેલ બન્યું હતું. પરિવારને કથિત રીતે અપશબ્દો સાંભળવા પડ્યા હતા અને જાનથી મારી નાખવાની ધમકીઓ પણ મળી હતી. વધુમાં, એક વ્યક્તિએ તેમની હત્યા કરવા માટે બે લાખ રૂપિયાનું ઇનામ જાહેર કર્યું હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર પરિસ્થિતિના કારણે પરિવાર પર ભારે માનસિક દબાણ ઊભું થયું હતું અને સુરક્ષાની જરૂરિયાત પણ ઊભી થઈ હતી.
અભિષેક મનુ સિંઘવીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ઉઠાવ્યો સવાલ
દીપક કુમાર તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક મનુ સિંઘવીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે તેમના અસીલે માત્ર મુશ્કેલીમાં મુકાયેલા એક દુકાનદારની મદદ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે એક સામાન્ય નાગરિકને આખરે શા માટે અપરાધીની જેમ રજૂ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સિંઘવીએ અદાલતને જણાવ્યું કે દીપકે પોતે પણ સમગ્ર ઘટનાને લઈને પોલીસમાં ફરિયાદ કરી હતી, પરંતુ તેની ફરિયાદ પર કાર્યવાહી કરવામાં આવી નહોતી અને તેના બદલે દીપક સામે જ FIR નોંધવામાં આવી. તેમણે ઘટનાનો વીડિયો પણ ઉપલબ્ધ હોવાનું જણાવ્યું હતું, જેનાથી સમગ્ર ઘટનાક્રમની હકીકત સમજવામાં મદદ મળી શકે છે.
રમખાણ સંબંધિત કલમ અંગે પણ કાનૂની દલીલ
સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ દીપકના વકીલે ભારતીય ન્યાય સંહિતાની રમખાણ સાથે સંબંધિત કલમ લગાવવામાં આવી હોવા સામે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. દલીલ કરવામાં આવી કે આ કલમ લાગુ કરવા માટે જરૂરી કાનૂની આધાર આ કેસમાં ઉપલબ્ધ નહોતો. વકીલના જણાવ્યા પ્રમાણે તપાસ આગળ વધતાં આ કલમ બાદમાં હટાવી દેવામાં આવી હતી. તેમણે એ પણ દલીલ કરી કે જે કલમો હેઠળ કેસ નોંધાયો છે, તેમાં મહત્તમ સજા સાત વર્ષથી ઓછી છે. તેથી સુપ્રીમ કોર્ટના અર્નેશ કુમાર કેસના દિશાનિર્દેશો અહીં લાગુ પડવા જોઈએ, જે બિનજરૂરી ધરપકડથી નાગરિકોને સુરક્ષા આપવાનો પ્રયાસ કરે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધને ‘ગેગ ઓર્ડર’ ગણાવ્યો
આ કેસમાં બીજો મહત્વનો મુદ્દો સોશિયલ મીડિયા પર લગાવવામાં આવેલો પ્રતિબંધ હતો. ઉત્તરાખંડ હાઇકોર્ટે તપાસ ચાલી રહી હોવાથી દીપકને આ મામલા અંગે સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ પોસ્ટ કે વીડિયો શેર ન કરવા જણાવ્યું હતું. હાઇકોર્ટનું માનવું હતું કે જાહેર પ્લેટફોર્મ પર આવી ટિપ્પણીઓથી તપાસ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. બીજી તરફ દીપકના વકીલે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ કરી કે આ પ્રતિબંધ વ્યવહારમાં સંપૂર્ણ ‘ગેગ ઓર્ડર’ જેવો બની ગયો હતો અને તેના કારણે તેઓ પોતાના પક્ષની વાત પણ જાહેરમાં રજૂ કરી શકતા નહોતા.
હાઇકોર્ટમાં પોલીસ સુરક્ષાની માંગ પર પણ સવાલ
આ મામલે અગાઉ હાઇકોર્ટમાં દીપક તરફથી પોલીસ સુરક્ષાની માંગ પણ કરવામાં આવી હતી. સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ થપલિયાલે આ માંગ અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો અને તપાસને અસર કરવાનો પ્રયાસ હોવાની વાત કરી હતી. અદાલત તરફથી એવો સવાલ પણ કરવામાં આવ્યો હતો કે જો અરજદાર પોતે જ તપાસમાં શંકાસ્પદ છે તો તેને પોલીસ સુરક્ષા કેવી રીતે આપી શકાય. આ મુદ્દો પણ બાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ ચર્ચાનો ભાગ બન્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશથી હાલમાં કાર્યવાહી અટકી
હાલના વચગાળાના આદેશથી દીપક કુમારને મહત્વપૂર્ણ કાનૂની રાહત મળી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આગામી સુનાવણી સુધી તેમની વિરુદ્ધ નોંધાયેલી FIRમાં આગળની કાર્યવાહી રોકી છે. સાથે જ સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂકતા હાઇકોર્ટના આદેશનો અમલ પણ હાલમાં અટકાવવામાં આવ્યો છે. તમામ પક્ષોએ ચાર અઠવાડિયામાં પોતાનો જવાબ રજૂ કરવાનો રહેશે.
આગળની સુનાવણીમાં નક્કી થશે કેસની દિશા
સુપ્રીમ કોર્ટનો હાલનો આદેશ અંતિમ ચુકાદો નથી. અદાલત દ્વારા માત્ર વચગાળાની રાહત આપવામાં આવી છે. હવે ઉત્તરાખંડ સરકાર અને અન્ય પક્ષોના જવાબ બાદ સુપ્રીમ કોર્ટ આગળની સુનાવણીમાં FIR રદ કરવાની અરજી અને સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ અંગે વધુ નિર્ણય લેશે. આ કેસ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની વાત રજૂ કરવાનો અધિકાર, ધાર્મિક અને સામાજિક વિવાદોમાં નાગરિકની ભૂમિકા તથા ફોજદારી કાયદાના ઉપયોગ જેવા અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો સાથે જોડાયેલો હોવાથી તેની આગામી સુનાવણી પર નજર રહેશે.
