Manipur Kangpokpi Violence: મણિપુરમાં ચાલી રહેલા જાતીય સંઘર્ષ વચ્ચે કાંગપોકપી જિલ્લામાં હિંસાની વધુ બે ગંભીર ઘટનાઓ સામે આવી છે. સોમવાર, 31 ઓગસ્ટના રોજ કાંગપોકપી જિલ્લાના પહાડી વિસ્તારમાં આવેલા N. તેઇખાંગ ગામમાં શંકાસ્પદ ઉગ્રવાદીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા ગોળીબારમાં ત્રણ નાગરિકોના મોત થયા હતા, જ્યારે ચાર લોકો ઘાયલ થયા હતા. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર આ ઘટના સવારે આશરે 9:30 વાગ્યે T. વાયચોંગ ઉપવિભાગ હેઠળ આવેલા વિસ્તારમાં બની હતી. હુમલાખોરો અત્યાધુનિક હથિયારોથી સજ્જ હોવાનું જણાવાયું છે.
મૃતકો અને ઘાયલોની ઓળખ જાહેર
આ હુમલામાં મૃત્યુ પામેલા ત્રણ નાગરિકોની ઓળખ ટિંગનેઇચિન લ્હૌવુમ (40), હોઇનેનંગ લ્હૌજેમ (21) અને લામતિન્થાંગ લ્હૌજેમ (35) તરીકે કરવામાં આવી છે. જ્યારે નેમનેઇચોંગ લ્હૌજેમ (50), સેલુન લ્હૌજેમ (70), દેઇલહિંગ હાઓકિપ (55) અને કામતિનસેઇ ચોંગલોઇ (38) ઘાયલ થયા હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. હુમલા દરમિયાન કેટલાક ઘરોને આગ ચાંપી દેવામાં આવી હતી અને અન્ય સમુદાય સાથે જોડાયેલા સશસ્ત્ર જૂથો સાથે ભારે ગોળીબાર થયો હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
કુકી સંગઠનોનો ઉગ્ર વિરોધ
આ ઘટનાની કાંગપોકપી સ્થિત કમિટી ઓન ટ્રાઇબલ યુનિટી (COTU) સહિતના કુકી નાગરિક સમાજ સંગઠનોએ આકરી નિંદા કરી છે. COTUએ મંગળવાર, 1 સપ્ટેમ્બરના રોજ સવારે 5 વાગ્યાથી નેશનલ હાઇવે-2 પર 24 કલાકના સંપૂર્ણ બંધનું આહ્વાન કર્યું હતું. આ માર્ગ ઇમ્ફાલને દીમાપુર સાથે જોડે છે. સંગઠન અનુસાર શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, તબીબી અને કટોકટી સેવાઓ, બેન્કિંગ તથા વીજળી વિભાગને બંધમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી.
‘ઉશ્કેરણી વિના હુમલો’ હોવાનો આરોપ
ટ્વિલાંગ એરિયા કુકી સિવિલ સોસાયટી ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ વર્કિંગ કમિટીએ પણ હત્યાઓની નિંદા કરી અને ઘટનાને કોઈ ઉશ્કેરણી વિના કરવામાં આવેલો બર્બર હુમલો ગણાવ્યો. સંગઠને રાજ્ય પ્રશાસનને અપીલ કરી કે ઘાયલોને સુરક્ષિત રીતે હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડવા માટે પૂરતી સુરક્ષા અને વહીવટી વ્યવસ્થા કરવામાં આવે. સમિતિએ આરોપ મૂક્યો કે આશરે 50 ભારે હથિયારોથી સજ્જ લોકોએ નાગરિકો પર અંધાધૂંધ ગોળીબાર કર્યો અને અનેક ઘરોમાં આગ લગાવી હતી.
નાગા ગામોમાં આગચંપીથી ભારે નુકસાન
આ ઘટનાના એક દિવસ બાદ, મંગળવાર, 1 સપ્ટેમ્બરના રોજ સવારે આશરે 4 વાગ્યે કાંગપોકપી જિલ્લાના ઇમ્ફાલ-તામેંગલોંગ રોડ પર આવેલા ત્રણ લિયાંગમાઈ નાગા ગામોને અજાણ્યા હથિયારધારીઓએ નિશાન બનાવ્યા હતા. કાંગપોકપી પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર તાપોન ખુલેન, તાપોન ખુનૌ અને માકુઇ પિપુરમ ગામોમાં હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ દરમિયાન ઓછામાં ઓછા 30 ઘરો સળગાવી દેવામાં આવ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. અનેક વાહનો અને અન્ય સંપત્તિને પણ નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હોવાની માહિતી છે, જોકે કુલ નુકસાનનો ચોક્કસ આંકડો હજુ સ્પષ્ટ નથી.
પિપુરમ નાગા ગામમાં ગોળીબાર બાદ ઘરો સળગાવાયા
માકુઇ વિલેજ ઓથોરિટીએ જણાવ્યું કે હથિયારધારીઓએ સવારે પિપુરમ નાગા ગામમાં પ્રવેશ કરીને ગોળીબાર કર્યો અને ત્યારબાદ ઘરોમાં આગ લગાવી દીધી. હુમલાખોરો ત્યારબાદ મુખ્ય માકુઇ નાગા ગામ તરફ આગળ વધ્યા અને ત્યાં પણ ગોળીબાર ચાલુ રાખ્યો હતો. આ ઘટનામાં એક વ્યક્તિ ઘાયલ થયો હોવાની માહિતી સામે આવી છે. ગામ સત્તાવાળાઓએ આરોપ લગાવ્યો કે આ હુમલાઓનો હેતુ ઇમ્ફાલ-તામેંગલોંગ રોડ વિસ્તારમાંથી લિયાંગમેઇ નાગા લોકોને હાંકી કાઢવાનો અને તેમની પરંપરાગત જમીન પર કબજો કરવાનો હોઈ શકે છે.
13 મે બાદ કુકી-ઝો અને નાગા સમુદાયમાં 17 મોત
મણિપુરમાં તાજેતરના સમયમાં કુકી-ઝો અને નાગા સમુદાયો વચ્ચે પણ હિંસક ઘટનાઓ વધી છે. મળતી માહિતી અનુસાર 13 મે પછીથી અલગ-અલગ હિંસક ઘટનાઓમાં બંને સમુદાયોના કુલ 17 લોકોના મોત થયા છે. 27 ઓગસ્ટે થયેલા ઘાત લગાવીને કરવામાં આવેલા હુમલામાં ચાર નાગા નાગરિકોના મોત થયા હતા. ત્યારબાદ 31 ઓગસ્ટની ઘટનામાં કાંગપોકપી અને તામેંગલોંગ જિલ્લાઓમાં ઇમ્ફાલ-તામેંગલોંગ રોડ આસપાસ ત્રણ કુકી નાગરિકોના મોત થયા હતા.
NRC અને વસ્તી ગણતરીને લઈને પણ તણાવ
આ હિંસા એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે મણિપુરમાં વસ્તી ગણતરી અને નેશનલ સિટિઝન રજિસ્ટર (NRC)ને લઈને રાજકીય તથા સામાજિક મતભેદો પણ વધી રહ્યા છે. કેમ્પેન ફોર જસ્ટ એન્ડ ફેર ડિલિમિટેશન (JFD)એ 1 સપ્ટેમ્બરના રોજ 24 કલાકની હડતાળનું આહ્વાન કર્યું હતું. સંગઠનની મુખ્ય માંગ છે કે 2027ની વસ્તી ગણતરી પહેલાં NRCને અપડેટ કરવામાં આવે. હડતાળના કારણે ઓછામાં ઓછા પાંચ જિલ્લાઓમાં સામાન્ય જનજીવન અને જાહેર પ્રવૃત્તિઓ પ્રભાવિત થઈ હતી.
NRC મુદ્દે મેઇતેઇ, નાગા અને કુકી સંગઠનો વચ્ચે મતભેદ
NRCની માંગને લઈને મેઇતેઇ અને નાગા નાગરિક સમાજ સંગઠનો તથા કુકી નાગરિક સમાજ સંગઠનોના અભિગમમાં મોટો તફાવત છે. મેઇતેઇ અને નાગા સંગઠનો NRC અપડેટ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે, જ્યારે કુકી સંગઠનો તેનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. કુકી સંગઠનોનું કહેવું છે કે આવી પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ ચોક્કસ સમુદાયોને મતાધિકારથી વંચિત કરવા અથવા તેમને બહાર રાખવા માટે થઈ શકે છે. આ મુદ્દો પહેલેથી જ તણાવગ્રસ્ત રાજ્યમાં વધુ અસંતોષનું કારણ બની રહ્યો છે.
27 ઓગસ્ટ અને 11 ઓગસ્ટની ઘટનાઓથી ચિંતા વધી
કાંગપોકપી જિલ્લામાં 27 ઓગસ્ટે ચાર નાગા નાગરિકોની હત્યા બાદ સ્થિતિ વધુ તંગ બની હતી. યુનાઇટેડ નાગા કાઉન્સિલે આ હુમલા માટે કુકી સશસ્ત્ર જૂથોને જવાબદાર ઠેરવી તેને શાંતિ અને ભારત-નાગા શાંતિ પ્રક્રિયા સામે ગંભીર પડકાર ગણાવ્યો હતો. આ ઉપરાંત 11 ઓગસ્ટે કાંગપોકપી જિલ્લાના K. હેમ્ફાઈ વિસ્તારમાં આવેલા તોપકા નાગા ગામમાં હિંસા દરમિયાન આશરે 10 ઘરો અને એક ચર્ચને આગ લગાવવામાં આવી હતી. 10 ઓગસ્ટે સેનાપતિ જિલ્લાના કૈલેન્જંગ ગામમાં પણ અજાણ્યા હથિયારધારીઓએ કુકી સમુદાયના ઓછામાં ઓછા પાંચ ખાલી ઘરો સળગાવ્યા હતા.
ત્રણ વર્ષથી મણિપુરમાં જાતીય સંઘર્ષ યથાવત
મણિપુરમાં મેઇતેઇ અને કુકી સમુદાયો વચ્ચે મે 2023માં શરૂ થયેલો જાતીય સંઘર્ષ હજુ સંપૂર્ણપણે શમ્યો નથી. આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીથી કુકી અને નાગા સમુદાયો વચ્ચે પણ વિવિધ વિસ્તારોમાં તણાવ અને હિંસાની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. આ અથડામણોમાં લોકોના મોત, અપહરણ અને ઘરોને આગ લગાવવાની ઘટનાઓ સામે આવી છે. RTI મારફતે મળેલા આંકડા મુજબ એપ્રિલ સુધીમાં 43,000થી વધુ વિસ્થાપિત લોકો રાહત શિબિરોમાં રહેતા હતા.
બફર ઝોન વચ્ચે સામાન્ય જનજીવન પર અસર
હાલમાં મેઇતેઇ અને કુકી સમુદાયો મોટા પ્રમાણમાં એકબીજાથી ભૌતિક રીતે અલગ વિસ્તારોમાં રહે છે. બંને વિસ્તારો વચ્ચેના ‘બફર ઝોન’માં સુરક્ષા દળો પેટ્રોલિંગ કરે છે. તેમ છતાં કાંગપોકપી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં વારંવાર થતી ગોળીબાર, આગચંપી અને હત્યાની ઘટનાઓને કારણે સુરક્ષા સ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત નાજુક છે. તાજી ઘટનાઓએ ફરી એકવાર મણિપુરમાં શાંતિ સ્થાપવા, નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને વિવિધ સમુદાયો વચ્ચે વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાની જરૂરિયાતને ગંભીર બનાવી છે.
